S1
Mens en werk 1
ACADEMIEJAAR 2024-2025 AP HOGE SCHOOOL
X
,Inhoud
1) Afbakening A&O-psychologie ...................................................................................................................................... 5
1.1 Inhoud van het vakgebied ........................................................................................................................................ 5
1.2 Betekenis van werk vandaag .................................................................................................................................... 5
2) Historiek van de organisatiepsychologie ...................................................................................................................... 6
2.1 Voorgeschiedenis ............................................................................................................................................................... 6
2.2 Maatschappelijke ontwikkelingen ...................................................................................................................................... 6
2.2.1 Scientific management............................................................................................................................................... 6
2.2.2 Human relations-beweging ........................................................................................................................................ 7
2.2.3 Revisionisme .............................................................................................................................................................. 8
2.2.3 Maatschappelijke ontwikkelingen .............................................................................................................................. 9
3) Theoretische psychologie en arbeidspsychologie ........................................................................................................ 9
3.1 Theoretische psychologie ......................................................................................................................................... 9
3.2 Relaties tussen de verschillende disciplines ........................................................................................................... 10
3.3 De vijf tradities in de psychologie ........................................................................................................................... 10
3.3.1 Psychoanalyse ................................................................................................................................................ 11
3.3.2 Persoonlijkheidsleer ....................................................................................................................................... 11
3.3.3 Fenomenologie (humanistische benadering) ................................................................................................. 11
3.3.4 Behaviorisme .................................................................................................................................................. 11
3.3.5 Sociaal Cognitieve theorie .............................................................................................................................. 12
4) Oorsprong en arbeidspsychologie ............................................................................................................................. 13
5) Motivatietheorieën ................................................................................................................................................... 13
5.1 Wat is motivatie?.............................................................................................................................................................. 13
5.1.1 Bekrachtigingstheorieën .......................................................................................................................................... 13
5.1.2 Inhoudelijke theorieën ................................................................................................................................... 14
a. Hiërarchisch model: Maslow behoefteschema .................................................................................................... 14
b. ERG model van Alderfer....................................................................................................................................... 15
c. X- en Y- theorie van McGregor ............................................................................................................................. 16
d. Tweefactorentheorie/motivatiehygiënetheorie van Herzberg............................................................................. 17
e. Visie van McClelland............................................................................................................................................ 17
5.1.3 Proces theorieën ............................................................................................................................................ 18
a. Doelstellingentheorie van Locke .......................................................................................................................... 18
b. Rechtvaardigheidstheorie van Adams ................................................................................................................. 19
c. Verwachtingstheorie van Vroom: M = V.I.W ........................................................................................................ 20
5.5 Zelfdeterminatietheorie van Deci en Ryan ....................................................................................................................... 20
6) HRM wat is het en waar dient het voor? ................................................................................................................... 22
6.1 Definitie en doelen van HRM ........................................................................................................................................... 22
6.2 Niveaus van HRM ............................................................................................................................................................. 23
6.2.1 Operationeel niveau................................................................................................................................................. 24
6.2.2 Organisatorisch niveau............................................................................................................................................. 25
6.2.3 Strategisch niveau .................................................................................................................................................... 25
6.2.4 Institutioneel niveau ................................................................................................................................................ 25
6.3 HRM vanuit verschillende perspectieven ......................................................................................................................... 26
6.4 Verschillen in organisaties en HR...................................................................................................................................... 27
6.4.1 Verschillen tussen organisaties ................................................................................................................................ 27
1
, a. Aard van het productieproces ............................................................................................................................. 28
b. Verschillen in cultuur en structuur ....................................................................................................................... 28
6.4.2 Verschillen tussen medewerkers.............................................................................................................................. 30
6.4.3 Vormen van HRM-beleid .......................................................................................................................................... 31
7) Het selectietraject ..................................................................................................................................................... 32
7.1 Functieanalyse.................................................................................................................................................................. 32
7.1.1 Doel van de functieanalyse ...................................................................................................................................... 33
7.1.2 Bouwstenen van een functieanalyse........................................................................................................................ 34
a. Descriptoren ........................................................................................................................................................ 34
b. Informatiebronnen .............................................................................................................................................. 35
c. Methodes van informatieverzameling ................................................................................................................. 35
d. Analyse-eenheden ............................................................................................................................................... 36
7.1.3 Functiebeschrijving en -analyse ............................................................................................................................... 37
a. Functional Job Analysis (FJA) ............................................................................................................................... 37
b. Taakvragenlijst .................................................................................................................................................... 38
c. Job element method (JEM) .................................................................................................................................. 38
d. Narratieve taak- en functiebeschrijving............................................................................................................... 39
e. Kritisch incidententechniek .................................................................................................................................. 39
f. Persoonlijkheidsgebaseerde methodes ............................................................................................................... 39
e. O*Net .................................................................................................................................................................. 40
7.1.4 Bezwaren functieanalyse ......................................................................................................................................... 40
7.2 Competenties ................................................................................................................................................................... 40
7.2.1 Oorsprong en definitie van competenties ................................................................................................................ 40
7.2.2 Proces van competentiemanagement ..................................................................................................................... 41
7.2.3 Competentieprofiel .................................................................................................................................................. 42
7.2.4 Competenties in de 21ste eeuw ................................................................................................................................ 42
7.3 Werving/recruitment ....................................................................................................................................................... 42
7.3.1 Wervingsstrategie .................................................................................................................................................... 43
7.3.2 Matchingsproces ...................................................................................................................................................... 43
7.4 Relevantie van rekrutering ............................................................................................................................................... 43
7.5 Klassieke rekruteringsstrategieën .................................................................................................................................... 44
7.5.1 Bepalen van doelgroep ............................................................................................................................................ 45
7.5.2 Bepalen van de boodschap ...................................................................................................................................... 45
7.5.3 De vacaturetekst ...................................................................................................................................................... 46
a. De functietitel ...................................................................................................................................................... 46
b. Voorstelling organisatie....................................................................................................................................... 47
c. Functiebeschrijving .............................................................................................................................................. 47
d. Profiel .................................................................................................................................................................. 47
e. Aanbod ................................................................................................................................................................ 47
f. Contactgegevens en sollicitatieprocedure ........................................................................................................... 48
g. Belangrijke aandachtspunten .............................................................................................................................. 48
7.5.4 Kwaliteitsrichtlijnen.................................................................................................................................................. 48
7.5.5 Bepalen van het rekruteringskanaal ........................................................................................................................ 49
a. Formele rekruteringskanalen............................................................................................................................... 49
b. Informele rekruteringskanalen ............................................................................................................................ 50
2
, c. De gedragscode ................................................................................................................................................... 51
7.5.6 Andere werving strategieën ..................................................................................................................................... 51
7.6 CV screening ..................................................................................................................................................................... 52
7.6.1 Sollicitatiebrieven screenen ..................................................................................................................................... 52
7.6.2 CV screenen ............................................................................................................................................................. 52
7.7 Selectie methoden ........................................................................................................................................................... 54
7.7.1 Voorspellende instrumenten ................................................................................................................................... 54
7.7.2 Evaluatiecriteria selectiemethodes .......................................................................................................................... 55
7.7.3 Keuze selectiemethode ............................................................................................................................................ 55
7.7.4 Verschillende soorten selectie methodes ................................................................................................................ 55
a. Psychometrische tests ......................................................................................................................................... 55
I. Cognitieve of intelligentietests ....................................................................................................................... 56
II. Persoonlijkheidsmeetinstrumenten .......................................................................................................... 56
b. Interviews ............................................................................................................................................................ 57
c. Simulaties ............................................................................................................................................................ 57
d. Situational judgemnt test (SJT) ............................................................................................................................ 57
e. Assessment center ............................................................................................................................................... 57
I. Wat is het?...................................................................................................................................................... 57
II. Beoordelen van gedrag .............................................................................................................................. 58
7.7.5 Hoe onderzoeksresultaten gebruiken ...................................................................................................................... 60
7.7.6 Het rendement van matching .................................................................................................................................. 60
a. Gevolgen foute aanwerving ................................................................................................................................ 60
b. Kwaliteit matchinsproces monitoren ................................................................................................................... 60
7.8 Interpretatie van testresultaten ....................................................................................................................................... 60
7.8.1 Interpretatie van stanines ........................................................................................................................................ 60
7.8.2 Interpreteren van resultaten .................................................................................................................................... 61
7.9 Het sollicitatiegesprek ...................................................................................................................................................... 62
7.9.1 Het interview ........................................................................................................................................................... 62
7.9.2 Verloop selectie interview ....................................................................................................................................... 63
a. Voorbereiding ...................................................................................................................................................... 63
b. Begroeting en contact ......................................................................................................................................... 65
c. Bespreking cv ...................................................................................................................................................... 65
d. Bevraging motivatie/toekomst ............................................................................................................................ 66
e. Bevraging competenties ...................................................................................................................................... 66
I. Validiteit vergroten ......................................................................................................................................... 66
II. Vragen stellen ............................................................................................................................................ 67
III. Het ervaringsgerichte interview ................................................................................................................ 67
IV. Situationele gesprekken ............................................................................................................................ 67
V. Competentiegericht interview (STARR)...................................................................................................... 68
f. Informatie organisatie/functie ............................................................................................................................ 69
g. Vragen van de sollicitant zelf ............................................................................................................................... 69
h. Afsluiting ............................................................................................................................................................. 70
7.10 Het adviesrapport .......................................................................................................................................................... 70
8) Het salarisvoorstel: beloning een eerste verkenning.................................................................................................. 71
8.1 Verschil tussen zelfstandigen en medewerkers in loondienst .......................................................................................... 71
3
,8.2 Klein onderdeel wetgeving over loon ............................................................................................................................... 71
8.3 Doel van belonen ............................................................................................................................................................. 72
8.3.1 Vanuit de werkgever ................................................................................................................................................ 72
8.3.2 Vanuit de werknemer .............................................................................................................................................. 72
8.3.3 Klassieke spanningsveld tussen werkgever en werknemer ...................................................................................... 73
8.4 Grondslag van belonen .................................................................................................................................................... 73
8.4.1 Functie ..................................................................................................................................................................... 73
8.4.2 Prestatie ................................................................................................................................................................... 75
8.4.3 Lidmaatschap ........................................................................................................................................................... 76
8.4.4 Omstandigheden...................................................................................................................................................... 76
8.4.5 Combinatie van grondslagen.................................................................................................................................... 76
8.5 Van grondslag naar beloning ............................................................................................................................................ 76
8.5.1 Functie naar vast inkomen ....................................................................................................................................... 77
8.5.2 Prestatie naar variabel inkomen .............................................................................................................................. 78
8.5.3 Lidmaatschap naar secundaire voorwaarden .......................................................................................................... 79
8.5.4 Omstandigheid naar toeslag/premie ....................................................................................................................... 79
8.5.5 Beloningspakketten in de praktijk ............................................................................................................................ 80
8.6 Toetsing van beloningspakket .......................................................................................................................................... 80
4
,1) Afbakening A&O-psychologie
Relatie tss werknemer en organisatie
Producent: maakt iets
Consument: Persoon die gebruikt maakt v/h product c/d
producent.
Ergonomie: Hoe ervoor zorgen dat mensen zo ideaal mogelijk
hun job uitvoeren door verandering a/d omgeving.
Vb.: bureaus die naar boven en beneden kunnen gaan.
Arbeidspsychologie: persoon past zich aan a/d job door
trainingen en opleidingen
Organisatiepsychologie: het menselijk gedrag i/h bedrijf
bestuderen.
1.1 Inhoud van het vakgebied
Wat?
Alles dat te maken heeft met functioneren en personeel
Gedragingen, emoties en cognities v. mensen i/e werksetting onderzoeken.
Individueel en in groep
≠ over ziektebeelden, pathologiën
= gewone mens in dagdagelijkse leven o/h werk
Gedrag in organisaties verklaren en voorspellen
1.2 Betekenis van werk vandaag
Werk
꓿ Leveren v. prestaties , ≠ leveren v/e product wel volledig proces
꓿ Zingever
++ dan financiële motieven
= deel v. identiteit, macht, sociaal cc
Historische functie v. werk dag v/ vandaag:
1. Zien als job voor geld
2. Zien v. job voor carrière
3. Zien als zingever vb.: personen die zeggen ik heb mij roeping gevonden
Is ontdekt -> mensen die hun job verliezen => dingen vallen weg = psychisch
welzijn
Opties = evenwaardig aan elkaar, maar voor sommige jobs andere motieven nodig
Werknemers willen bep. rechten = voor iedereen anders
Vb.: goede vakantieregeling/werktijden, interessante functie, doorgroeimogelijkheden, loon,…
5
,2) Historiek van de organisatiepsychologie
2.1 Voorgeschiedenis
18de eeuw:
Adam Smith
꓿ Filosoof
꓿ Grondlegger v/d hedendaagse economie + beetje A&O
Schrijft boek – “The wealth of nations”
Gaat kijken in speldenfabriek => introduceert bandenwerk =
vernieuwend + nieuw idee
Bandenwerk: gehele taak in deeltaken verdelen iedere werknemer 1
deeltaak
Comparatieve voordelen: voordelen door specialisatie
Doe enkel waar je goed in bent, de rest niet. => welvaart
= maximaal
2.2 Maatschappelijke ontwikkelingen
2.2.1 Scientific management
19de eeuw:
Frederick Taylor
꓿ Ingenieur
꓿ Uitvinder v. SM
꓿ Wetenschappelijk bedrijfsvoering => bedrijf = geleid op
wetenschappelijk manier voor efficiëntie
Introduceert “The principles of scientific management”
Productie efficiënter maken
Selecteren, leiden, uitvoeren
Aandacht v. technologie werknemers
Principes v. SM:
• Tijds- en bewegingsstudies
gekeken naar hoe efficiënter maken?
Vb.: flesje op band leggen, met welke beweging doe je dit het efficiëntste?
• Medewerkers zijn van nature lui: prestatieloon
Enkel motivatie loon => betere prestaties bij beter loon
• Horizontale en verticale arbeidsdeling
Verticaal: hiërarchie maken i/h werk
Vb.: management uitvoerders
Horizontaal: verschil in taken o/h zelfde niveau
6
, • Selectie v. medewerkers
a.h.v. verschillen
interindividuele verschillen: selectie op verschillen met iemand anders
intra-individuele verschillen: verschillen i/d persoon zelf, wat kan
iemand het best, talenten,…
• Homo economicus
De medewerkers willen:
willen zoveel mogelijk verdienen
weinig mogelijk doen
Geleid worden door anderen
“Any customer can have a car painted any color that he
wants so long as it is black.” – Henry Ford
20ste eeuw:
Henry Ford:
= Steve Jobs v/d 20ste eeuw
Introductie lopende band i. autofabrieken
Meer auto’s = ++ auto’s verkopen = loon
Introduceert basisloon
Gebruikt machines & massaconsumptie
➔ Auto = betaalbaarder prijs door massaproductie
SM en werknemers:
Mens = aanpassen aan machine + organisatie
≠ rekening met:
• Sociale relaties
vb.: Henry Ford’s fabriek = muisstil, je mag niet praten
• Kwaliteit v/h werk
• Medwerkerstevredenheid
➔ Mens = verlengstuk v/d machine
Gevolgen v. SM:
• Stakingen
• Fysieke klachten bij werknemers
• …
2.2.2 Human relations-beweging
Elton Mayo:
Doet experimenten
Hawthorne – experiment
7
, Vraag: Heeft licht-I e. invloed o/d werkprestaties?
Condities:
1. Licht = feller
2. Minder licht
3. Controle groep = gwn licht
Resultaat:
In de 3 condities = werkprestaties beter
Verklaring:
Werknemers krijgen meer aandacht in experiment dan op e.
werkelijke job
Zegt: Aandacht voor mensen loont!!
Homo sociologicus:
Mens reageert op grond v. sociale norme & regels + financiële prikkels
Gevolgen v. sociale relaties:
Belang v. sociale relaties in ondernemingen
Leiderschapscursussen => leider moet informele normen & waarden afstemmen
o/d ondernemingsdoelstellingen
Waarden afstemmen o/d ondernemingsdoelstellingen
Communicatietrainingen, groepstrainingen,…
2.2.3 Revisionisme
Revisionisme: auteurs die zich afzetten tegen SM en human relations beweging
In geen v. beide aandacht voor de inhoud v/d job
Geven aandacht schrale arbeidsinhoud
Vb: Herzberg & Maslow => mens = op zoek zelfontplooiing en zelfverwezenlijking
Hedendaags denken:
• Medewerkers = belangrijke activa v/d organisatie → HRM
• Organisaties = open systemen in nauwe relatie met de omgeving
Vb.: economie draait goed = impact op organisatie
Corona HORECA = faillissementen, Pharmaceutica = boost
• Optimale stijl v. leiderschap = afh. v/d omstandigheden
Afh. v. bedrijf + werknemers
• Optimale organisatiecultuur = afh v/d omstandigheden
8
, 2.2.3 Maatschappelijke ontwikkelingen
3) Theoretische psychologie en arbeidspsychologie
Definitie v. psychologie: Miller (1966)
“Psychologie is de wetenschap v/h mentale leven.”
Mentale leven 3 aspecten
▪ Gedrag
▪ Gedachten
▪ Emoties
Doel psychologie = mentale leven beschrijven, verklaren & voorspellen
3.1 Theoretische psychologie
Biopsychologie: gedraging, gedachten, emoties die behoren tot e. bep. hersenactiviteit => link tss
lichaam en geest. Vb.: wat doet stress (= psychologisch) in het lichaam (= biologisch)
9
Mens en werk 1
ACADEMIEJAAR 2024-2025 AP HOGE SCHOOOL
X
,Inhoud
1) Afbakening A&O-psychologie ...................................................................................................................................... 5
1.1 Inhoud van het vakgebied ........................................................................................................................................ 5
1.2 Betekenis van werk vandaag .................................................................................................................................... 5
2) Historiek van de organisatiepsychologie ...................................................................................................................... 6
2.1 Voorgeschiedenis ............................................................................................................................................................... 6
2.2 Maatschappelijke ontwikkelingen ...................................................................................................................................... 6
2.2.1 Scientific management............................................................................................................................................... 6
2.2.2 Human relations-beweging ........................................................................................................................................ 7
2.2.3 Revisionisme .............................................................................................................................................................. 8
2.2.3 Maatschappelijke ontwikkelingen .............................................................................................................................. 9
3) Theoretische psychologie en arbeidspsychologie ........................................................................................................ 9
3.1 Theoretische psychologie ......................................................................................................................................... 9
3.2 Relaties tussen de verschillende disciplines ........................................................................................................... 10
3.3 De vijf tradities in de psychologie ........................................................................................................................... 10
3.3.1 Psychoanalyse ................................................................................................................................................ 11
3.3.2 Persoonlijkheidsleer ....................................................................................................................................... 11
3.3.3 Fenomenologie (humanistische benadering) ................................................................................................. 11
3.3.4 Behaviorisme .................................................................................................................................................. 11
3.3.5 Sociaal Cognitieve theorie .............................................................................................................................. 12
4) Oorsprong en arbeidspsychologie ............................................................................................................................. 13
5) Motivatietheorieën ................................................................................................................................................... 13
5.1 Wat is motivatie?.............................................................................................................................................................. 13
5.1.1 Bekrachtigingstheorieën .......................................................................................................................................... 13
5.1.2 Inhoudelijke theorieën ................................................................................................................................... 14
a. Hiërarchisch model: Maslow behoefteschema .................................................................................................... 14
b. ERG model van Alderfer....................................................................................................................................... 15
c. X- en Y- theorie van McGregor ............................................................................................................................. 16
d. Tweefactorentheorie/motivatiehygiënetheorie van Herzberg............................................................................. 17
e. Visie van McClelland............................................................................................................................................ 17
5.1.3 Proces theorieën ............................................................................................................................................ 18
a. Doelstellingentheorie van Locke .......................................................................................................................... 18
b. Rechtvaardigheidstheorie van Adams ................................................................................................................. 19
c. Verwachtingstheorie van Vroom: M = V.I.W ........................................................................................................ 20
5.5 Zelfdeterminatietheorie van Deci en Ryan ....................................................................................................................... 20
6) HRM wat is het en waar dient het voor? ................................................................................................................... 22
6.1 Definitie en doelen van HRM ........................................................................................................................................... 22
6.2 Niveaus van HRM ............................................................................................................................................................. 23
6.2.1 Operationeel niveau................................................................................................................................................. 24
6.2.2 Organisatorisch niveau............................................................................................................................................. 25
6.2.3 Strategisch niveau .................................................................................................................................................... 25
6.2.4 Institutioneel niveau ................................................................................................................................................ 25
6.3 HRM vanuit verschillende perspectieven ......................................................................................................................... 26
6.4 Verschillen in organisaties en HR...................................................................................................................................... 27
6.4.1 Verschillen tussen organisaties ................................................................................................................................ 27
1
, a. Aard van het productieproces ............................................................................................................................. 28
b. Verschillen in cultuur en structuur ....................................................................................................................... 28
6.4.2 Verschillen tussen medewerkers.............................................................................................................................. 30
6.4.3 Vormen van HRM-beleid .......................................................................................................................................... 31
7) Het selectietraject ..................................................................................................................................................... 32
7.1 Functieanalyse.................................................................................................................................................................. 32
7.1.1 Doel van de functieanalyse ...................................................................................................................................... 33
7.1.2 Bouwstenen van een functieanalyse........................................................................................................................ 34
a. Descriptoren ........................................................................................................................................................ 34
b. Informatiebronnen .............................................................................................................................................. 35
c. Methodes van informatieverzameling ................................................................................................................. 35
d. Analyse-eenheden ............................................................................................................................................... 36
7.1.3 Functiebeschrijving en -analyse ............................................................................................................................... 37
a. Functional Job Analysis (FJA) ............................................................................................................................... 37
b. Taakvragenlijst .................................................................................................................................................... 38
c. Job element method (JEM) .................................................................................................................................. 38
d. Narratieve taak- en functiebeschrijving............................................................................................................... 39
e. Kritisch incidententechniek .................................................................................................................................. 39
f. Persoonlijkheidsgebaseerde methodes ............................................................................................................... 39
e. O*Net .................................................................................................................................................................. 40
7.1.4 Bezwaren functieanalyse ......................................................................................................................................... 40
7.2 Competenties ................................................................................................................................................................... 40
7.2.1 Oorsprong en definitie van competenties ................................................................................................................ 40
7.2.2 Proces van competentiemanagement ..................................................................................................................... 41
7.2.3 Competentieprofiel .................................................................................................................................................. 42
7.2.4 Competenties in de 21ste eeuw ................................................................................................................................ 42
7.3 Werving/recruitment ....................................................................................................................................................... 42
7.3.1 Wervingsstrategie .................................................................................................................................................... 43
7.3.2 Matchingsproces ...................................................................................................................................................... 43
7.4 Relevantie van rekrutering ............................................................................................................................................... 43
7.5 Klassieke rekruteringsstrategieën .................................................................................................................................... 44
7.5.1 Bepalen van doelgroep ............................................................................................................................................ 45
7.5.2 Bepalen van de boodschap ...................................................................................................................................... 45
7.5.3 De vacaturetekst ...................................................................................................................................................... 46
a. De functietitel ...................................................................................................................................................... 46
b. Voorstelling organisatie....................................................................................................................................... 47
c. Functiebeschrijving .............................................................................................................................................. 47
d. Profiel .................................................................................................................................................................. 47
e. Aanbod ................................................................................................................................................................ 47
f. Contactgegevens en sollicitatieprocedure ........................................................................................................... 48
g. Belangrijke aandachtspunten .............................................................................................................................. 48
7.5.4 Kwaliteitsrichtlijnen.................................................................................................................................................. 48
7.5.5 Bepalen van het rekruteringskanaal ........................................................................................................................ 49
a. Formele rekruteringskanalen............................................................................................................................... 49
b. Informele rekruteringskanalen ............................................................................................................................ 50
2
, c. De gedragscode ................................................................................................................................................... 51
7.5.6 Andere werving strategieën ..................................................................................................................................... 51
7.6 CV screening ..................................................................................................................................................................... 52
7.6.1 Sollicitatiebrieven screenen ..................................................................................................................................... 52
7.6.2 CV screenen ............................................................................................................................................................. 52
7.7 Selectie methoden ........................................................................................................................................................... 54
7.7.1 Voorspellende instrumenten ................................................................................................................................... 54
7.7.2 Evaluatiecriteria selectiemethodes .......................................................................................................................... 55
7.7.3 Keuze selectiemethode ............................................................................................................................................ 55
7.7.4 Verschillende soorten selectie methodes ................................................................................................................ 55
a. Psychometrische tests ......................................................................................................................................... 55
I. Cognitieve of intelligentietests ....................................................................................................................... 56
II. Persoonlijkheidsmeetinstrumenten .......................................................................................................... 56
b. Interviews ............................................................................................................................................................ 57
c. Simulaties ............................................................................................................................................................ 57
d. Situational judgemnt test (SJT) ............................................................................................................................ 57
e. Assessment center ............................................................................................................................................... 57
I. Wat is het?...................................................................................................................................................... 57
II. Beoordelen van gedrag .............................................................................................................................. 58
7.7.5 Hoe onderzoeksresultaten gebruiken ...................................................................................................................... 60
7.7.6 Het rendement van matching .................................................................................................................................. 60
a. Gevolgen foute aanwerving ................................................................................................................................ 60
b. Kwaliteit matchinsproces monitoren ................................................................................................................... 60
7.8 Interpretatie van testresultaten ....................................................................................................................................... 60
7.8.1 Interpretatie van stanines ........................................................................................................................................ 60
7.8.2 Interpreteren van resultaten .................................................................................................................................... 61
7.9 Het sollicitatiegesprek ...................................................................................................................................................... 62
7.9.1 Het interview ........................................................................................................................................................... 62
7.9.2 Verloop selectie interview ....................................................................................................................................... 63
a. Voorbereiding ...................................................................................................................................................... 63
b. Begroeting en contact ......................................................................................................................................... 65
c. Bespreking cv ...................................................................................................................................................... 65
d. Bevraging motivatie/toekomst ............................................................................................................................ 66
e. Bevraging competenties ...................................................................................................................................... 66
I. Validiteit vergroten ......................................................................................................................................... 66
II. Vragen stellen ............................................................................................................................................ 67
III. Het ervaringsgerichte interview ................................................................................................................ 67
IV. Situationele gesprekken ............................................................................................................................ 67
V. Competentiegericht interview (STARR)...................................................................................................... 68
f. Informatie organisatie/functie ............................................................................................................................ 69
g. Vragen van de sollicitant zelf ............................................................................................................................... 69
h. Afsluiting ............................................................................................................................................................. 70
7.10 Het adviesrapport .......................................................................................................................................................... 70
8) Het salarisvoorstel: beloning een eerste verkenning.................................................................................................. 71
8.1 Verschil tussen zelfstandigen en medewerkers in loondienst .......................................................................................... 71
3
,8.2 Klein onderdeel wetgeving over loon ............................................................................................................................... 71
8.3 Doel van belonen ............................................................................................................................................................. 72
8.3.1 Vanuit de werkgever ................................................................................................................................................ 72
8.3.2 Vanuit de werknemer .............................................................................................................................................. 72
8.3.3 Klassieke spanningsveld tussen werkgever en werknemer ...................................................................................... 73
8.4 Grondslag van belonen .................................................................................................................................................... 73
8.4.1 Functie ..................................................................................................................................................................... 73
8.4.2 Prestatie ................................................................................................................................................................... 75
8.4.3 Lidmaatschap ........................................................................................................................................................... 76
8.4.4 Omstandigheden...................................................................................................................................................... 76
8.4.5 Combinatie van grondslagen.................................................................................................................................... 76
8.5 Van grondslag naar beloning ............................................................................................................................................ 76
8.5.1 Functie naar vast inkomen ....................................................................................................................................... 77
8.5.2 Prestatie naar variabel inkomen .............................................................................................................................. 78
8.5.3 Lidmaatschap naar secundaire voorwaarden .......................................................................................................... 79
8.5.4 Omstandigheid naar toeslag/premie ....................................................................................................................... 79
8.5.5 Beloningspakketten in de praktijk ............................................................................................................................ 80
8.6 Toetsing van beloningspakket .......................................................................................................................................... 80
4
,1) Afbakening A&O-psychologie
Relatie tss werknemer en organisatie
Producent: maakt iets
Consument: Persoon die gebruikt maakt v/h product c/d
producent.
Ergonomie: Hoe ervoor zorgen dat mensen zo ideaal mogelijk
hun job uitvoeren door verandering a/d omgeving.
Vb.: bureaus die naar boven en beneden kunnen gaan.
Arbeidspsychologie: persoon past zich aan a/d job door
trainingen en opleidingen
Organisatiepsychologie: het menselijk gedrag i/h bedrijf
bestuderen.
1.1 Inhoud van het vakgebied
Wat?
Alles dat te maken heeft met functioneren en personeel
Gedragingen, emoties en cognities v. mensen i/e werksetting onderzoeken.
Individueel en in groep
≠ over ziektebeelden, pathologiën
= gewone mens in dagdagelijkse leven o/h werk
Gedrag in organisaties verklaren en voorspellen
1.2 Betekenis van werk vandaag
Werk
꓿ Leveren v. prestaties , ≠ leveren v/e product wel volledig proces
꓿ Zingever
++ dan financiële motieven
= deel v. identiteit, macht, sociaal cc
Historische functie v. werk dag v/ vandaag:
1. Zien als job voor geld
2. Zien v. job voor carrière
3. Zien als zingever vb.: personen die zeggen ik heb mij roeping gevonden
Is ontdekt -> mensen die hun job verliezen => dingen vallen weg = psychisch
welzijn
Opties = evenwaardig aan elkaar, maar voor sommige jobs andere motieven nodig
Werknemers willen bep. rechten = voor iedereen anders
Vb.: goede vakantieregeling/werktijden, interessante functie, doorgroeimogelijkheden, loon,…
5
,2) Historiek van de organisatiepsychologie
2.1 Voorgeschiedenis
18de eeuw:
Adam Smith
꓿ Filosoof
꓿ Grondlegger v/d hedendaagse economie + beetje A&O
Schrijft boek – “The wealth of nations”
Gaat kijken in speldenfabriek => introduceert bandenwerk =
vernieuwend + nieuw idee
Bandenwerk: gehele taak in deeltaken verdelen iedere werknemer 1
deeltaak
Comparatieve voordelen: voordelen door specialisatie
Doe enkel waar je goed in bent, de rest niet. => welvaart
= maximaal
2.2 Maatschappelijke ontwikkelingen
2.2.1 Scientific management
19de eeuw:
Frederick Taylor
꓿ Ingenieur
꓿ Uitvinder v. SM
꓿ Wetenschappelijk bedrijfsvoering => bedrijf = geleid op
wetenschappelijk manier voor efficiëntie
Introduceert “The principles of scientific management”
Productie efficiënter maken
Selecteren, leiden, uitvoeren
Aandacht v. technologie werknemers
Principes v. SM:
• Tijds- en bewegingsstudies
gekeken naar hoe efficiënter maken?
Vb.: flesje op band leggen, met welke beweging doe je dit het efficiëntste?
• Medewerkers zijn van nature lui: prestatieloon
Enkel motivatie loon => betere prestaties bij beter loon
• Horizontale en verticale arbeidsdeling
Verticaal: hiërarchie maken i/h werk
Vb.: management uitvoerders
Horizontaal: verschil in taken o/h zelfde niveau
6
, • Selectie v. medewerkers
a.h.v. verschillen
interindividuele verschillen: selectie op verschillen met iemand anders
intra-individuele verschillen: verschillen i/d persoon zelf, wat kan
iemand het best, talenten,…
• Homo economicus
De medewerkers willen:
willen zoveel mogelijk verdienen
weinig mogelijk doen
Geleid worden door anderen
“Any customer can have a car painted any color that he
wants so long as it is black.” – Henry Ford
20ste eeuw:
Henry Ford:
= Steve Jobs v/d 20ste eeuw
Introductie lopende band i. autofabrieken
Meer auto’s = ++ auto’s verkopen = loon
Introduceert basisloon
Gebruikt machines & massaconsumptie
➔ Auto = betaalbaarder prijs door massaproductie
SM en werknemers:
Mens = aanpassen aan machine + organisatie
≠ rekening met:
• Sociale relaties
vb.: Henry Ford’s fabriek = muisstil, je mag niet praten
• Kwaliteit v/h werk
• Medwerkerstevredenheid
➔ Mens = verlengstuk v/d machine
Gevolgen v. SM:
• Stakingen
• Fysieke klachten bij werknemers
• …
2.2.2 Human relations-beweging
Elton Mayo:
Doet experimenten
Hawthorne – experiment
7
, Vraag: Heeft licht-I e. invloed o/d werkprestaties?
Condities:
1. Licht = feller
2. Minder licht
3. Controle groep = gwn licht
Resultaat:
In de 3 condities = werkprestaties beter
Verklaring:
Werknemers krijgen meer aandacht in experiment dan op e.
werkelijke job
Zegt: Aandacht voor mensen loont!!
Homo sociologicus:
Mens reageert op grond v. sociale norme & regels + financiële prikkels
Gevolgen v. sociale relaties:
Belang v. sociale relaties in ondernemingen
Leiderschapscursussen => leider moet informele normen & waarden afstemmen
o/d ondernemingsdoelstellingen
Waarden afstemmen o/d ondernemingsdoelstellingen
Communicatietrainingen, groepstrainingen,…
2.2.3 Revisionisme
Revisionisme: auteurs die zich afzetten tegen SM en human relations beweging
In geen v. beide aandacht voor de inhoud v/d job
Geven aandacht schrale arbeidsinhoud
Vb: Herzberg & Maslow => mens = op zoek zelfontplooiing en zelfverwezenlijking
Hedendaags denken:
• Medewerkers = belangrijke activa v/d organisatie → HRM
• Organisaties = open systemen in nauwe relatie met de omgeving
Vb.: economie draait goed = impact op organisatie
Corona HORECA = faillissementen, Pharmaceutica = boost
• Optimale stijl v. leiderschap = afh. v/d omstandigheden
Afh. v. bedrijf + werknemers
• Optimale organisatiecultuur = afh v/d omstandigheden
8
, 2.2.3 Maatschappelijke ontwikkelingen
3) Theoretische psychologie en arbeidspsychologie
Definitie v. psychologie: Miller (1966)
“Psychologie is de wetenschap v/h mentale leven.”
Mentale leven 3 aspecten
▪ Gedrag
▪ Gedachten
▪ Emoties
Doel psychologie = mentale leven beschrijven, verklaren & voorspellen
3.1 Theoretische psychologie
Biopsychologie: gedraging, gedachten, emoties die behoren tot e. bep. hersenactiviteit => link tss
lichaam en geest. Vb.: wat doet stress (= psychologisch) in het lichaam (= biologisch)
9
