Bacteriële ziekten Hond en kat 1ste Master 2024-2025
Hond en kat
Huid
1. Pyodermie bij hond
Algemene kenmerken
• Zeer frequent voorkomend bij honden
• Bijna altijd secundair aan onderliggende aandoeningen. Primaire bacteriële pyodermie is zeldzaam
• Komt ook voor bij katten, maar minder frequent
Predisponerende factoren
Voor het ontstaan van pyodermie is er altijd een onderliggende oorzaak nodig:
1. Verstoorde immuniteit
• Immunosuppressie
• Allergieën: Voedselallergie, Atopie
2. Ectoparasieten: Vlooien, Demodex (demodicose)
3. Anatomie van het dier: Honden met veel huidplooien (zoals Shar Pei):
o Warme, vochtige huidplooien + mechanische wrijving
o Ideale omgeving voor bacteriële groei
4. Endocriene aandoeningen: Hormonaal onevenwicht (bv. hypothyreoïdie, Cushing)
5. Omgevingsfactoren: Warme, vochtige zomers
6. Psychogene factoren: Overmatig likken, krabben of bijten → beschadiging huid → bacteriële infectie
Infectieuze agentia
Bacteriën
• Meest voorkomende:
o Staphylococcus pseudintermedius
▪ Gram-positief
▪ Groepeert in druiventros-vorm
▪ Groeit gemakkelijk op gewone cultuurmedia
▪ Obligaat symbiotisch → leeft op dier
▪ Facultatief pathogeen
▪ Tot 90% van de honden is drager
▪ Voorkeurslocaties: Neus, Perianaal, Genitaal
• Andere bacteriën (vaak secundair):
o Gram-positief: Coryneformen
o Gram-negatief: Pseudomonas, E. coli, Proteus
Gisten
• Malassezia pachydermatis
o Komt vaak voor na antibioticabehandeling
o Gisten profiteren van verminderde microbiële competitie
Indeling van pyodermieën op basis van diepte
❖ Oppervlakte pyodermie: Stratum corneum is aangetast
❖ Oppervlakkige pyodermie: Oppervlakkig deel van de haarfollikel en de epidermis zijn aangetast
❖ Diepe pyodermie: Subcutis en haarfollikels aangetast
1
,Bacteriële ziekten Hond en kat 1ste Master 2024-2025
Oppervlakte pyodermie
Aantasting beperkt tot stratum corneum
• Zeer oppervlakkige infecties, zichtbaar op de epidermis
• Haarverlies door mechanische verwijdering (krabben, bijten), niet door ontsteking
a) Acute vochtige dermatitis / Hotspot / Pyotraumatische dermatitis
• Meestal in voorjaar, bij honden/katten met allergieën (bv. pollen,
vlooien)
• Snel optredende haarloze, rode plek
• Intense jeuk, het dier blijft krabben/bijten
• Sereus exsudaat
• Korstvorming in tweede fase: na verwijderen korst: gelig centrum,
erythemateuze rand
b) Huidplooi pyodermie
• Door: Wrijving, warmte + vochtigheid
• Thv: Lippen (bv. bij brachycephalen), Andere huidplooien (bv. bij Shar Pei)
• Rode, pijnlijke, haarloze letsels
• Mogelijk jeuk
Oppervlakkige pyodermie
Aantasting van epidermis en oppervlakkig deel van haarfollikel
a) Impetigo
• Jonge honden (6 weken – 1 jaar)
• Secundair aan: Slechte hygiëne, Voeding, Parasieten
• Lokalisatie: buik en liesstreek
• Klinisch:
o Blaasjes gevuld met vocht of etter
o Jeuk → krabben → blaasjes gaan open → korstvorming
• Relatief onschuldig, vaak zelflimiterend
b) Oppervlakkige folliculitis
• Meest voorkomende pyodermie bij honden
• Ontsteking van oppervlakkige haarfollikel + epidermis
• Evolutie:
1. Papulae (kleine harde knobbels)
2. Pustulae (etter)
3. Uitbarsten → korsten + haarverlies
▪ Niet altijd volledig kaal → beperkt tot oppervlakkig deel
van haarfollikel
• Veel jeuk
Diepe pyodermie
Aantasting van dermis, subcutis en diepe haarfollikels
• Hevige ontsteking → destructie van haarfollikels = furunculose
• Meestal ernstig verloop
Klinische tekens: Pustulae, Korsten, Fistels, Bloedingen, Ulceraties, Algemene ziekte mogelijk,
Pijnlijke laesies
Specifieke vormen van diepe pyodermie
Callus pyodermie: Huidontsteking op drukpunten (bv. hak, sternum)
Pododermatitis (interdigitale pyodermie)
• Ontsteking/infectie van de huid tussen de tenen
2
,Bacteriële ziekten Hond en kat 1ste Master 2024-2025
• Discrete laesies, pijn en jeuk thv de poten
• Kan leiden tot aantasting van bot → verlies van tenen
Duitse herder pyodermie
• Niet alleen bij Duitse herders, ook bij kruisingen
• Idiopathisch, waarschijnlijk genetisch
• Diepe pyodermie van de achterpoten
• Leeftijd: 1-5 jaar
• Kliniek: bloedingen, ulceraties, fistels, alopecie, pijn
• Slechte prognose, vaak herval
Likgranuloom
• Ontstaat uit chronische hotspot
• Diepe, chronische pyodermie
• Langdurige behandeling nodig
Diagnose
1. Klinisch onderzoek
• Op basis van typische huidletsels
• Belangrijk: oorzaak achterhalen (vb. allergie, parasieten, anatomie…)
2. Cytologie
• Microscopisch onderzoek van:
o Inhoud van gesloten pustula
o Diep onder korst bij open laesie
• Typisch:
o Neutrofielen met intracellulaire cocciforme bacteriën
o (vaak Staphylococcus pseudintermedius)
3. Histologie: Enkel bij moeilijkere of onduidelijke gevallen
4. Bacteriologisch onderzoek
• Swab uit gesloten proces of onder korst
• Weinig materiaal, snel gekoeld naar labo
• Altijd antibiogram bij Staphylococcen:
o AB-resistentie is frequent
o MRSP (Methicilline-Resistente Staphylococcus pseudintermedius) → resistent aan β-lactam AB
Therapie
1. Altijd onderliggende oorzaak opsporen en aanpakken: Zonder aanpak van predisponerende factor → pyodermie
keert terug
2. Pyodermie symptomatisch behandelen:
• Scheren, reinigen en ontsmetten
• Systemisch AB: enkel bij diepe pyodermie
• Vanaf dat je in een cytologie preparaat neutrofielen ziet met IC bacteriën, dan is dat een indicatie voor het
gebruik van systemisch AB
3. Behandeling op basis van diepte van de pyodermie
Oppervlakkige vormen
• Acute vochtige dermatitis / Huidplooiontsteking
o Scheren en grondig reinigen
o Ontsmetten met chloorhexidine
o Zalven met corticosteroïden (vermindert pijn, krabneiging)
• Impetigo
o Lokaal reinigen en ontsmetten
o Meestal spontaan herstel
3
, Bacteriële ziekten Hond en kat 1ste Master 2024-2025
o Enkel bij uitbreiding of diepte → systemische AB
Oppervlakkige folliculitis / diepe pyodermie
• Systemische antibiotica (meestal per os): Enkel op basis van antibiogram
• Topisch: Scheren, reinigen, ontsmetten
4. Vaccinatie (bij chronische/recurrente gevallen)
• Autovaccin:
o Bacterie isoleren uit letsel
o Vaccin op maat maken
• Indicatie:
o Niet op te lossen predisponerende factor
o Recidiverende pyodermie
• Geen immuniteitsopbouw door natuurlijke infectie
• Effect is variabel:
o Mogelijke nevenreacties (anafalactische shock, algemene symptomen)
o Best case: sneller herstel
o Meestal beperkt effect
5. Behandelduur
• Hoe oppervlakkiger de pyodermie, hoe korter de behandeling
• Regel: blijf antibiotica geven tot 1 week na volledig herstel
Pyodermie bij de kat
Bij katten minder frequent dan bij honden.
Pyogranulomateuze huidletsels (met/zonder alopecie) kunnen o.a. actinomycose of tuberculose zijn.
Aanpak: aspiratiebiopt of biopt nemen → cytologie, bacteriologisch en mycologisch onderzoek, en
weefselonderzoek met evt. speciale kleuringen voor Mycobacteriën om verwekker te identificeren.
2. Actinomycose (niet in clips)
Etiologie:
• Actinomyces viscosus: Gr+
• Kan vertakt zijn
• Cultuur: 2 tot 4 dagen
• Kan knobbelige letsels veroorzaken
Pathogenese
• Vorming van bindweefselwoekeringen met abcessen (=pyogranulomateuze ontsteking).
• Vrij typisch: letsels openbreken waarbij de bacteriën naar buiten komen. Heel vaak gebeurt dit naar de
buitenwereld toe waarbij er etter uit een knobbel vloeit, maar soms kan dit in een lichaamsholte gebeuren. Dit
kan aanleiding geven tot meer systemische problemen.
Diagnose
• Biopsie: histologisch onderzoek
• Exsudaat onderzoeken
o Microscopisch
o Bacteriologisch: cultuur (2-4 dagen)
Behandeling
• Antibiotica (langdurig)
• Chirurgisch: draineren en spoelen
4
Hond en kat
Huid
1. Pyodermie bij hond
Algemene kenmerken
• Zeer frequent voorkomend bij honden
• Bijna altijd secundair aan onderliggende aandoeningen. Primaire bacteriële pyodermie is zeldzaam
• Komt ook voor bij katten, maar minder frequent
Predisponerende factoren
Voor het ontstaan van pyodermie is er altijd een onderliggende oorzaak nodig:
1. Verstoorde immuniteit
• Immunosuppressie
• Allergieën: Voedselallergie, Atopie
2. Ectoparasieten: Vlooien, Demodex (demodicose)
3. Anatomie van het dier: Honden met veel huidplooien (zoals Shar Pei):
o Warme, vochtige huidplooien + mechanische wrijving
o Ideale omgeving voor bacteriële groei
4. Endocriene aandoeningen: Hormonaal onevenwicht (bv. hypothyreoïdie, Cushing)
5. Omgevingsfactoren: Warme, vochtige zomers
6. Psychogene factoren: Overmatig likken, krabben of bijten → beschadiging huid → bacteriële infectie
Infectieuze agentia
Bacteriën
• Meest voorkomende:
o Staphylococcus pseudintermedius
▪ Gram-positief
▪ Groepeert in druiventros-vorm
▪ Groeit gemakkelijk op gewone cultuurmedia
▪ Obligaat symbiotisch → leeft op dier
▪ Facultatief pathogeen
▪ Tot 90% van de honden is drager
▪ Voorkeurslocaties: Neus, Perianaal, Genitaal
• Andere bacteriën (vaak secundair):
o Gram-positief: Coryneformen
o Gram-negatief: Pseudomonas, E. coli, Proteus
Gisten
• Malassezia pachydermatis
o Komt vaak voor na antibioticabehandeling
o Gisten profiteren van verminderde microbiële competitie
Indeling van pyodermieën op basis van diepte
❖ Oppervlakte pyodermie: Stratum corneum is aangetast
❖ Oppervlakkige pyodermie: Oppervlakkig deel van de haarfollikel en de epidermis zijn aangetast
❖ Diepe pyodermie: Subcutis en haarfollikels aangetast
1
,Bacteriële ziekten Hond en kat 1ste Master 2024-2025
Oppervlakte pyodermie
Aantasting beperkt tot stratum corneum
• Zeer oppervlakkige infecties, zichtbaar op de epidermis
• Haarverlies door mechanische verwijdering (krabben, bijten), niet door ontsteking
a) Acute vochtige dermatitis / Hotspot / Pyotraumatische dermatitis
• Meestal in voorjaar, bij honden/katten met allergieën (bv. pollen,
vlooien)
• Snel optredende haarloze, rode plek
• Intense jeuk, het dier blijft krabben/bijten
• Sereus exsudaat
• Korstvorming in tweede fase: na verwijderen korst: gelig centrum,
erythemateuze rand
b) Huidplooi pyodermie
• Door: Wrijving, warmte + vochtigheid
• Thv: Lippen (bv. bij brachycephalen), Andere huidplooien (bv. bij Shar Pei)
• Rode, pijnlijke, haarloze letsels
• Mogelijk jeuk
Oppervlakkige pyodermie
Aantasting van epidermis en oppervlakkig deel van haarfollikel
a) Impetigo
• Jonge honden (6 weken – 1 jaar)
• Secundair aan: Slechte hygiëne, Voeding, Parasieten
• Lokalisatie: buik en liesstreek
• Klinisch:
o Blaasjes gevuld met vocht of etter
o Jeuk → krabben → blaasjes gaan open → korstvorming
• Relatief onschuldig, vaak zelflimiterend
b) Oppervlakkige folliculitis
• Meest voorkomende pyodermie bij honden
• Ontsteking van oppervlakkige haarfollikel + epidermis
• Evolutie:
1. Papulae (kleine harde knobbels)
2. Pustulae (etter)
3. Uitbarsten → korsten + haarverlies
▪ Niet altijd volledig kaal → beperkt tot oppervlakkig deel
van haarfollikel
• Veel jeuk
Diepe pyodermie
Aantasting van dermis, subcutis en diepe haarfollikels
• Hevige ontsteking → destructie van haarfollikels = furunculose
• Meestal ernstig verloop
Klinische tekens: Pustulae, Korsten, Fistels, Bloedingen, Ulceraties, Algemene ziekte mogelijk,
Pijnlijke laesies
Specifieke vormen van diepe pyodermie
Callus pyodermie: Huidontsteking op drukpunten (bv. hak, sternum)
Pododermatitis (interdigitale pyodermie)
• Ontsteking/infectie van de huid tussen de tenen
2
,Bacteriële ziekten Hond en kat 1ste Master 2024-2025
• Discrete laesies, pijn en jeuk thv de poten
• Kan leiden tot aantasting van bot → verlies van tenen
Duitse herder pyodermie
• Niet alleen bij Duitse herders, ook bij kruisingen
• Idiopathisch, waarschijnlijk genetisch
• Diepe pyodermie van de achterpoten
• Leeftijd: 1-5 jaar
• Kliniek: bloedingen, ulceraties, fistels, alopecie, pijn
• Slechte prognose, vaak herval
Likgranuloom
• Ontstaat uit chronische hotspot
• Diepe, chronische pyodermie
• Langdurige behandeling nodig
Diagnose
1. Klinisch onderzoek
• Op basis van typische huidletsels
• Belangrijk: oorzaak achterhalen (vb. allergie, parasieten, anatomie…)
2. Cytologie
• Microscopisch onderzoek van:
o Inhoud van gesloten pustula
o Diep onder korst bij open laesie
• Typisch:
o Neutrofielen met intracellulaire cocciforme bacteriën
o (vaak Staphylococcus pseudintermedius)
3. Histologie: Enkel bij moeilijkere of onduidelijke gevallen
4. Bacteriologisch onderzoek
• Swab uit gesloten proces of onder korst
• Weinig materiaal, snel gekoeld naar labo
• Altijd antibiogram bij Staphylococcen:
o AB-resistentie is frequent
o MRSP (Methicilline-Resistente Staphylococcus pseudintermedius) → resistent aan β-lactam AB
Therapie
1. Altijd onderliggende oorzaak opsporen en aanpakken: Zonder aanpak van predisponerende factor → pyodermie
keert terug
2. Pyodermie symptomatisch behandelen:
• Scheren, reinigen en ontsmetten
• Systemisch AB: enkel bij diepe pyodermie
• Vanaf dat je in een cytologie preparaat neutrofielen ziet met IC bacteriën, dan is dat een indicatie voor het
gebruik van systemisch AB
3. Behandeling op basis van diepte van de pyodermie
Oppervlakkige vormen
• Acute vochtige dermatitis / Huidplooiontsteking
o Scheren en grondig reinigen
o Ontsmetten met chloorhexidine
o Zalven met corticosteroïden (vermindert pijn, krabneiging)
• Impetigo
o Lokaal reinigen en ontsmetten
o Meestal spontaan herstel
3
, Bacteriële ziekten Hond en kat 1ste Master 2024-2025
o Enkel bij uitbreiding of diepte → systemische AB
Oppervlakkige folliculitis / diepe pyodermie
• Systemische antibiotica (meestal per os): Enkel op basis van antibiogram
• Topisch: Scheren, reinigen, ontsmetten
4. Vaccinatie (bij chronische/recurrente gevallen)
• Autovaccin:
o Bacterie isoleren uit letsel
o Vaccin op maat maken
• Indicatie:
o Niet op te lossen predisponerende factor
o Recidiverende pyodermie
• Geen immuniteitsopbouw door natuurlijke infectie
• Effect is variabel:
o Mogelijke nevenreacties (anafalactische shock, algemene symptomen)
o Best case: sneller herstel
o Meestal beperkt effect
5. Behandelduur
• Hoe oppervlakkiger de pyodermie, hoe korter de behandeling
• Regel: blijf antibiotica geven tot 1 week na volledig herstel
Pyodermie bij de kat
Bij katten minder frequent dan bij honden.
Pyogranulomateuze huidletsels (met/zonder alopecie) kunnen o.a. actinomycose of tuberculose zijn.
Aanpak: aspiratiebiopt of biopt nemen → cytologie, bacteriologisch en mycologisch onderzoek, en
weefselonderzoek met evt. speciale kleuringen voor Mycobacteriën om verwekker te identificeren.
2. Actinomycose (niet in clips)
Etiologie:
• Actinomyces viscosus: Gr+
• Kan vertakt zijn
• Cultuur: 2 tot 4 dagen
• Kan knobbelige letsels veroorzaken
Pathogenese
• Vorming van bindweefselwoekeringen met abcessen (=pyogranulomateuze ontsteking).
• Vrij typisch: letsels openbreken waarbij de bacteriën naar buiten komen. Heel vaak gebeurt dit naar de
buitenwereld toe waarbij er etter uit een knobbel vloeit, maar soms kan dit in een lichaamsholte gebeuren. Dit
kan aanleiding geven tot meer systemische problemen.
Diagnose
• Biopsie: histologisch onderzoek
• Exsudaat onderzoeken
o Microscopisch
o Bacteriologisch: cultuur (2-4 dagen)
Behandeling
• Antibiotica (langdurig)
• Chirurgisch: draineren en spoelen
4
