HISTORISCHE REFLECTIE
STIJN VAN DE PERRE
ARTEVELDE HOGESCHOOL
2022-2023
,ZORGEN VOOR MORGEN: EEN HISTORISCHE REFLECTIE OP EEN VERANDERENDE
SAMENLEVING
COVER VAN HET BOEK
Titel: Zorgen voor morgen
Zijn er redenen om aan te nemen dat de samenleving kapot gaat? Moeten we ons zorgen maken om morgen?
2 betekenissen van de titel:
- Horen we ons zorgen te maken - Toekomstonderzoek: forecasting – op een doordachte manier een
aantal projecties te maken en een aantal scenario’s uit te zoeken (toekomstscenario’s)
o Zich goed voorbereiden op de toekomst
o We hebben overheden die beslissingen nemen zonder na te denken wat de gevolgen kunnen
zijn (op langere termijn)
o Als je beleid uittekent (om de samenleving te kunnen laten verbeteren) is het belangrijk om
te kijken wat er op ons zou kunnen afkomen
o Proberen te kijken hoe je problemen kan vermijden in de toekomst
- Hoe kunnen we zorgen voor morgen – hoe kunnen we bepaalde zorgen aanpakken zodat ze in de
toekomst verminderen of verdwijnen
o Vermijden: ‘we kunnen er toch niets aan doen’
o Wij baseren ons te weinig op feiten – feitenkennis is belangrijk voor de toekomst te
voorspellen – terugblikken in de tijd en kijken of het klopt (bv. dat de wereld nu slechter is
dan vroeger)
o In een leven kan je meerdere revolutionaire ontwikkelingen zien gebeuren – bv. net voor de
2e wereldoorlog tot nu -> de extreme armoede is enorm afgenomen
o We moeten niet zo negatief zijn over bepaalde ontwikkelingen
o Het toont aan dat we bepaalde dingen kunnen veranderen en dat voorruitgang wel degelijk
mogelijk is
“The past is a foreign country: they do things differently there.”
-> Mensen die op reis gaan, zijn vaak toleranter naar de groeiende samenleving
- In de terugblik laten we ons expliciet om impliciet leiden door toekomstverhalen.
REIZEN IN DE RUIMTE
Het blijft moeilijk om je helemaal in te leven in mensen die je ergens ander hebt ontmoet.
Aantal drempels:
- Taal (het is niet zo eenvoudig om je een taal eigen te maken) – het gaat
over veel meer dan de technische kant van zaken – taal is ook voor een
stuk een veruitwendiging van een denkwijze, hoe mensen kijken naar de
samenleving – dit is niet altijd even makkelijk te vertalen – soms lukt het
wel een letterlijke vertaling te maken, maar dit is niet altijd dezelfde
betekenis als wat er wordt bedoeld (de cultuur die erachter steekt is ook
belangrijk)
- Een goede houding is een empathische houding – je zo goed mogelijk
proberen inleven in anderen hun leven en cultuur
-> sociaal werk: je hebt je eigen referentiekader en waarden en normen –
1
, je kan die niet uitschakelen, maar als je met de belanghebbenden omgaat loop je dan heel snel het
risico dat je gaat vooroordelen stellen (dan dring je je eigen referentiekader op)
-> sociaal werker probeert empathisch te zijn en probeert te denken hoe de andere denkt (verschil
tussen proberen te begrijpen en te aanvaarden wat een ander doet)
In de tijd op reis gaan: je loopt het risico dat je iemand van zoveel jaren terug ontmoet dat je die persoon niet
begrijpt
- Taal: ookal gebruik je dezelfde woorden, kan de betekenis verandert zijn.
Ook zijn sommige woorden gevoeliger geworden qua betekenis en die je
nu niet meer mag gebruiken
- De visie en opinie die je hebt zal hoogstwaarschijnlijk enorm verschillen
(tov de samenleving)
- Hierbij helpt ook empathie – kijken naar de soort samenleving waarin die is
opgevoed, de opvoeding zelf, de manier waarop mensen met emoties
omgaan
Belangrijke basisvaardigheid: empathie
ER ZIJN GRENZEN AAN HET BESTUDEREN VAN HET VERLEDEN
RECONSTRUEREN – wij reconstrueren het verleden -> KLOPT NIET à CONSTRUEREN
- Reconstrueren betekent dat je een voorbeeld hebt – zonder dat beeld wordt het moeilijk om het na te
maken
- Bij geschiedschrijving heb je geen voorbeeld waar je naar kan kijken, we kunnen alleen maar
construeren en een verhaal opbouwen – een verhaal dat niet verzonnen is (aantal bouwstenen die het
verhaal aannemelijk maken)
‘Het verhaal van Vlaanderen’ – ‘Het verhaal’ klopt niet – het is een bepaalde constructie van een verhaal – niet
iedereen is het eens met hoe het verhaal is gebracht en op welke visie hiernaar gekeken wordt – hierdoor kan
geschiedenis ook een wetenschap worden genoemd
- we vertellen een verhaal, maar we proberen door de discussie over de constructie een soort
consensus te vinden
- In de praktijk zijn de meeste bronnen en deeltjes verloren gegaan, maar er zijn wel sporen nagelaten
We vinden steeds bronnen, waar we eerst geen bronnen in zagen – er kunnen steeds nieuwe vondsten naar
boven komen
2
, De jaarringen van een boom - het bestuderen van hout
(dendrochronologie)
- Belangrijk voor het bestuderen van de klimaatveranderingen – hoe
een natuurlijke omgeving zich doorheen de tijd zich ontwikkeld heeft
- Geven niet echt een beeld van iemand, maar wel van het milieu
waarin iemand gewoond heeft
-> de bronnen die we tegenkomen, zijn verbrokkeld (het vertelt ons niet
alles)
- We hebben heel wat teksten – er is heel veel bewaard gebleven,
maar dit kunnen we niet altijd begrijpen (soms missen er deeltjes, maar
soms kan het ook op meerdere manieren worden geïnterpreteerd)
- Net als de boomstam via zijn jaarringen een verhaal vertelt over de
Ramona Murdock, Tree Rings II, 2017
omgeving waarin hij wortel heeft geschoten en geleidelijk is gegroeid,
toont de wereld ons vandaag het resultaat van een vaak houterig
groeiproces.
Wat we van het verleden nog waarnemen zijn alleen maar schaduwen en
die zijn vervormd
- Veel hangt af van wat je met licht beschijnt en wat niet, het beeld
dat je te zien krijgt is niet noodzakelijk hetgeen dat je toont
- Grot: wat je hoort in een grot is niet altijd gelijk aan wat het geluid
uitzendt, en je weet niet altijd van waar het komt
Christian Boltanski, Le Théatre des Ombres, 1984
Distantie: afstand (te ver en te dichtbij)
- Afstand houden is soms onvermijdelijk: hoe verder het verleden van ons staat, hoe minder bronnen,
hoe waziger het beeld – je moet meer zelf invullen
- Afstand te dicht: als iets te dicht is kan je het ook moeilijk duiden – later kunnen dingen die eerst heel
belangrijk leken zeer onbelangrijk blijken te zijn
- Als historici naar het verleden kijken, kijken ze met een bepaalde bril op naar het verleden – andere
visies (afhankelijke van het kader die je kiest, verandert het beeld – hier is slechts een stukje realiteit
op te zien – als je dit uit de context haalt kan dit de realiteit enorm vervormen)
Ook heel belangrijk voor sociaal werkers: als je voor iemand komt te staan met een totaal andere achtergrond
en je benadert die persoon vanuit je eigen referentiekader en zet je eigen waarden en normen niet aan de
kant – geen correcte benadering
-> je moet je bewust zijn dat je met een bepaalde blik kijkt naar een situatie of persoon
Hoe weet je wanneer een bron betrouwbaar is: in discussie gaan
DESTEP-METHODE
3
STIJN VAN DE PERRE
ARTEVELDE HOGESCHOOL
2022-2023
,ZORGEN VOOR MORGEN: EEN HISTORISCHE REFLECTIE OP EEN VERANDERENDE
SAMENLEVING
COVER VAN HET BOEK
Titel: Zorgen voor morgen
Zijn er redenen om aan te nemen dat de samenleving kapot gaat? Moeten we ons zorgen maken om morgen?
2 betekenissen van de titel:
- Horen we ons zorgen te maken - Toekomstonderzoek: forecasting – op een doordachte manier een
aantal projecties te maken en een aantal scenario’s uit te zoeken (toekomstscenario’s)
o Zich goed voorbereiden op de toekomst
o We hebben overheden die beslissingen nemen zonder na te denken wat de gevolgen kunnen
zijn (op langere termijn)
o Als je beleid uittekent (om de samenleving te kunnen laten verbeteren) is het belangrijk om
te kijken wat er op ons zou kunnen afkomen
o Proberen te kijken hoe je problemen kan vermijden in de toekomst
- Hoe kunnen we zorgen voor morgen – hoe kunnen we bepaalde zorgen aanpakken zodat ze in de
toekomst verminderen of verdwijnen
o Vermijden: ‘we kunnen er toch niets aan doen’
o Wij baseren ons te weinig op feiten – feitenkennis is belangrijk voor de toekomst te
voorspellen – terugblikken in de tijd en kijken of het klopt (bv. dat de wereld nu slechter is
dan vroeger)
o In een leven kan je meerdere revolutionaire ontwikkelingen zien gebeuren – bv. net voor de
2e wereldoorlog tot nu -> de extreme armoede is enorm afgenomen
o We moeten niet zo negatief zijn over bepaalde ontwikkelingen
o Het toont aan dat we bepaalde dingen kunnen veranderen en dat voorruitgang wel degelijk
mogelijk is
“The past is a foreign country: they do things differently there.”
-> Mensen die op reis gaan, zijn vaak toleranter naar de groeiende samenleving
- In de terugblik laten we ons expliciet om impliciet leiden door toekomstverhalen.
REIZEN IN DE RUIMTE
Het blijft moeilijk om je helemaal in te leven in mensen die je ergens ander hebt ontmoet.
Aantal drempels:
- Taal (het is niet zo eenvoudig om je een taal eigen te maken) – het gaat
over veel meer dan de technische kant van zaken – taal is ook voor een
stuk een veruitwendiging van een denkwijze, hoe mensen kijken naar de
samenleving – dit is niet altijd even makkelijk te vertalen – soms lukt het
wel een letterlijke vertaling te maken, maar dit is niet altijd dezelfde
betekenis als wat er wordt bedoeld (de cultuur die erachter steekt is ook
belangrijk)
- Een goede houding is een empathische houding – je zo goed mogelijk
proberen inleven in anderen hun leven en cultuur
-> sociaal werk: je hebt je eigen referentiekader en waarden en normen –
1
, je kan die niet uitschakelen, maar als je met de belanghebbenden omgaat loop je dan heel snel het
risico dat je gaat vooroordelen stellen (dan dring je je eigen referentiekader op)
-> sociaal werker probeert empathisch te zijn en probeert te denken hoe de andere denkt (verschil
tussen proberen te begrijpen en te aanvaarden wat een ander doet)
In de tijd op reis gaan: je loopt het risico dat je iemand van zoveel jaren terug ontmoet dat je die persoon niet
begrijpt
- Taal: ookal gebruik je dezelfde woorden, kan de betekenis verandert zijn.
Ook zijn sommige woorden gevoeliger geworden qua betekenis en die je
nu niet meer mag gebruiken
- De visie en opinie die je hebt zal hoogstwaarschijnlijk enorm verschillen
(tov de samenleving)
- Hierbij helpt ook empathie – kijken naar de soort samenleving waarin die is
opgevoed, de opvoeding zelf, de manier waarop mensen met emoties
omgaan
Belangrijke basisvaardigheid: empathie
ER ZIJN GRENZEN AAN HET BESTUDEREN VAN HET VERLEDEN
RECONSTRUEREN – wij reconstrueren het verleden -> KLOPT NIET à CONSTRUEREN
- Reconstrueren betekent dat je een voorbeeld hebt – zonder dat beeld wordt het moeilijk om het na te
maken
- Bij geschiedschrijving heb je geen voorbeeld waar je naar kan kijken, we kunnen alleen maar
construeren en een verhaal opbouwen – een verhaal dat niet verzonnen is (aantal bouwstenen die het
verhaal aannemelijk maken)
‘Het verhaal van Vlaanderen’ – ‘Het verhaal’ klopt niet – het is een bepaalde constructie van een verhaal – niet
iedereen is het eens met hoe het verhaal is gebracht en op welke visie hiernaar gekeken wordt – hierdoor kan
geschiedenis ook een wetenschap worden genoemd
- we vertellen een verhaal, maar we proberen door de discussie over de constructie een soort
consensus te vinden
- In de praktijk zijn de meeste bronnen en deeltjes verloren gegaan, maar er zijn wel sporen nagelaten
We vinden steeds bronnen, waar we eerst geen bronnen in zagen – er kunnen steeds nieuwe vondsten naar
boven komen
2
, De jaarringen van een boom - het bestuderen van hout
(dendrochronologie)
- Belangrijk voor het bestuderen van de klimaatveranderingen – hoe
een natuurlijke omgeving zich doorheen de tijd zich ontwikkeld heeft
- Geven niet echt een beeld van iemand, maar wel van het milieu
waarin iemand gewoond heeft
-> de bronnen die we tegenkomen, zijn verbrokkeld (het vertelt ons niet
alles)
- We hebben heel wat teksten – er is heel veel bewaard gebleven,
maar dit kunnen we niet altijd begrijpen (soms missen er deeltjes, maar
soms kan het ook op meerdere manieren worden geïnterpreteerd)
- Net als de boomstam via zijn jaarringen een verhaal vertelt over de
Ramona Murdock, Tree Rings II, 2017
omgeving waarin hij wortel heeft geschoten en geleidelijk is gegroeid,
toont de wereld ons vandaag het resultaat van een vaak houterig
groeiproces.
Wat we van het verleden nog waarnemen zijn alleen maar schaduwen en
die zijn vervormd
- Veel hangt af van wat je met licht beschijnt en wat niet, het beeld
dat je te zien krijgt is niet noodzakelijk hetgeen dat je toont
- Grot: wat je hoort in een grot is niet altijd gelijk aan wat het geluid
uitzendt, en je weet niet altijd van waar het komt
Christian Boltanski, Le Théatre des Ombres, 1984
Distantie: afstand (te ver en te dichtbij)
- Afstand houden is soms onvermijdelijk: hoe verder het verleden van ons staat, hoe minder bronnen,
hoe waziger het beeld – je moet meer zelf invullen
- Afstand te dicht: als iets te dicht is kan je het ook moeilijk duiden – later kunnen dingen die eerst heel
belangrijk leken zeer onbelangrijk blijken te zijn
- Als historici naar het verleden kijken, kijken ze met een bepaalde bril op naar het verleden – andere
visies (afhankelijke van het kader die je kiest, verandert het beeld – hier is slechts een stukje realiteit
op te zien – als je dit uit de context haalt kan dit de realiteit enorm vervormen)
Ook heel belangrijk voor sociaal werkers: als je voor iemand komt te staan met een totaal andere achtergrond
en je benadert die persoon vanuit je eigen referentiekader en zet je eigen waarden en normen niet aan de
kant – geen correcte benadering
-> je moet je bewust zijn dat je met een bepaalde blik kijkt naar een situatie of persoon
Hoe weet je wanneer een bron betrouwbaar is: in discussie gaan
DESTEP-METHODE
3
