Inleiding tot de orthopedagogiek
Diagnostiek en classificatie:
1. Eerste subdeel
1. Diagnostisch proces
- Probleemstelling:
➔ Problematische opvoedingssituatie: in de orthopedagogiek w de hele
opvoedingsproblematiek centraal geplaatst
• De aanwezigh ve kind of jeugdige met afwijkende disposities is geen voldoende
voorwaarde vr een problematische opvoedingssituatie
• De aanwezigh ve kind of jeugdige met afwijkende disposities is geen noodzakelijke
voorwaarde vr een problematische opvoedingssituatie
➔ Diagnostiek kan w beschouwd als de eerste fase in het proces v de hulpverlening
- Het begrip ‘diagnostiek’ = het totale diagnostische proces vanaf de aanmelding ve
probleem tem de advisering
➔ Het eindproduct is een verantwoord en bruikbaar advies of plan vr behandeling
➔ Handelingsgerichte diagnostiek (HGD) (Pameijer & Beukering)
➔ Diagnostische cyclus (De Bruyn)
➔ Grietens en Hellinckx onderscheiden 3 niveaus v diagnostiek
a) Onderkennende, verklarende en indicerende diagnostiek (Pameijer & Beukering)
b) Verhelderende, classificerende, verklarende en indicerende diagnostiek (De Bruyn e.a.)
c) Onderkennende (probleemverkenning), classificerende en behandelingsgerichte
diagnostiek (Grietens & Hellinckx)
- Het begrip ‘classificatie’ = het onderbrengen ve probleemherkenning in 1 of een aantal
rubrieken ve classificatiesysteem
- Het begrip ‘indicatiestelling’:
➔ Gaat om vraag welke hulp nodig is, welke hulp het meest geschikt is
1
, ➔ Een verklarende en/of classificerende diagnose (beide z constaterende uitspraken)
zeggen dikwijls niet welke hulp moet w geboden
➔ De indicatiestelling vormt dan ook schakel tss diagnostische cyclus en therapeutische
cyclus
- Het begrip ‘classificeren’:
➔ Helpt om orde scheppen in heterogene groep v klinische beelden en waargenomen
gedragingen
➔ Nuttig vr communicatie tss verschillende hulpverleners
➔ Kan ook nuttig z bij maken v predicties
2. Het begrip ‘classificeren’
- Voegt info toe aan diagnostisch proces omdat het gebruikte classificatiesysteem een
geordend kennisbestand is
➔ Kennis scheppen, communicatie, predicties
- Niet steeds een één-op-één relatie tss een type probleem en oorzaak:
➔ Aspecifiek: bep omstandigheden en specif gezinssituaties leiden niet per definitie tot
gedragsproblemen
➔ Exponentieel: naarmate meer stress- of risicofactoren → kans op ontstaan v problemen
verveelvoudigt
- Evenmin een eenduidig verband tss een type probleem en specifieke behandeling anderzijds
- Het medisch model:
➔ Ja…
• Een aantal beperkingen z idd duidelijk geassocieerd of w veroorzaakt door een defect
(chromosomale afwijkingen, fysieke beperkingen,..)
• Deze situaties z idd niet geassocieerd met bv economische situaties of
minderheidsgroepen
➔ Maar…
• Groot deel v handicaps geen onderliggende conditie
• Slechts klein deel v probl v kinderen verkl door kindfactoren
a) Vertrekt vanuit ecologische perspectief: nadruk op sociale, omgevings- en maatsch
barrières
b) Probl w gezien als neerslag ve discrepantie tss wat het individu heeft geleerd, kan en
doet in een specifieke culturele context, en wat w verwacht binnen een bepaalde rol en
een bep sociale setting: ‘sociaal-model-handicaps’
- Het ICF-model: poging tot integratie
➔ International classification of impairments, disabilities and handicaps (ICIDH)
• Periode vooraf aan ICIDH: ziekte beschouwd als een handicap
• ICIDH (1980): 3 centrale termen
➢ Impairments (beschadigingen, bv stoornissen gehoororgaan)
➢ Disabilities (onvermogens, bv beperkingen in activiteit v horen)
➢ Handicaps (zelf ervaren verminderde mogelijkheden of handicaps in het
maatsch leven)
• Kritiek: causaliteit, negatieve terminologie = stigmatiserend, onderwaarderen van
sociale & maatsch omgeving
➢ Na internationale consultatie w de termen ‘stoornis’, ‘beperking’ en ‘handicap’
neutraal geformuleerd in ‘activiteiten’ en ‘participatie’. Op 22/5/2001 w de ICF
goedgekeurd
➔ International clasification of functioning, disability and health (ICF):
2
,• Integratie v sociaal en medisch model
• Disfunctie heeft biologische én sociale aspecten en is resultaat v interactie
• Classificeren en beschrijven v iedere persoon en dus geen defectmodel
• Geen onderscheid lichamelijk en psychisch functioneren
• Is een begrippenstelsel en een model waarmee menselijk functioneren in het
algemeen en eventuele problemen in het bijzonder kunnen w beschreven
• Gaat uit ve multidimensionale en contextuele visie op menselijk functioneren
➢ Sociaal-ecologische theorie v menselijk functioneren
➢ Bio-psycho-sociaal model
• Doelstellingen:
➢ Voorzien in een grondslag voor: begrijpen en bestuderen v menselijk
functioneren, behandeldoelen, uitkomsten v behandeling, determinanten v
gezondheid
➢ Scheppen ve gemeenschappelijke taal voor: beschrijven v iemands functioneren,
verbeteren v communicatie
➢ Mogelijk maken ve vergelijking v data tss: versch landen, vakgebieden en
sectoren in gezondheidszorg, versch momenten in tijd
➢ Bieden ve systematisch codestelsel vr: informatiesystemen in gezondheidszorg
3
, ➔ ICF bevat beschrijvers vh menselijk functioneren, di los v oorzaak
➔ Beschrijving kan vanuit 3 mogelijke perspectieven:
• Beschrijven v functies & anatomische eigenschappen, di de mens als organisme
• Beschrijven v activiteiten, di het menselijk handelen
• Beschrijven v participatie, di deelname aan de samenleving
➔ ICF is een beschrijvend model, probeert perspectieven te integreren
- Bezwaren bij het classificeren:
➔ Classificaties z onbetrouwbaar
➔ Classificaties suggereren dat enkel het kind dragen vd problemen zou z
➔ Classificeren leidt tot etiketten en stigmatiseren
➔ Classificeren geeft geen uitstelsel vr behandeling
- Classificatiesystemen – categoriale classificatiesysteem
➔ De DSM of ICD z categoriale systemen
➔ Bestaan uit categorieën die info bevatten over essentie vd verschijningsvormen vd
handicap of stoornis
➔ Adhv criteria kan w beslists of een bep categorie v toepassing is of niet
➔ Omdat ze zich richten op de verschijningsvorm (en zoals reeds geschreven beschrijvend
z en geen uitspraak doen over de etiologie) w ze ook wel fenotypisch genoemd
➔ Er z geen normen voorhanden
➔ Echter…
• Complex
• Verplicht het probleem aan een persoon toe te schrijven
• Ernstig twijfel aan betrouwbaarheid, mn interbeoordelaarsbetrouwbaarheid
• Mildere problematiek kan niet w geclassificeerd
• Uitgaat v a-priori vastgestelde syndromen en stoornissen, maar blijvende vraag nr
empirische fundering
- Classificatiesystemen – non-categoriale classificatiesystemen
➔ Non-categoriale of dimensionele classificaties v gedragsproblemen hanteren een
empirische-statistische benadering
➔ In diverse populaties v probleemkinderen w hiervoor de samenhang nagegaan v
symptomen
➔ Gedragingen die veel samen voorkomen w ahv statistische technieken gegroepeerd tot
empirisch syndromen, probleemschalen of smalle-band factoren
➔ Verdere analyse resulteert dan in hogere orde schalen: ‘externaliserend’ en
‘internaliserend’ gedrag (Achenbach)
➔ Voordelen:
4
Diagnostiek en classificatie:
1. Eerste subdeel
1. Diagnostisch proces
- Probleemstelling:
➔ Problematische opvoedingssituatie: in de orthopedagogiek w de hele
opvoedingsproblematiek centraal geplaatst
• De aanwezigh ve kind of jeugdige met afwijkende disposities is geen voldoende
voorwaarde vr een problematische opvoedingssituatie
• De aanwezigh ve kind of jeugdige met afwijkende disposities is geen noodzakelijke
voorwaarde vr een problematische opvoedingssituatie
➔ Diagnostiek kan w beschouwd als de eerste fase in het proces v de hulpverlening
- Het begrip ‘diagnostiek’ = het totale diagnostische proces vanaf de aanmelding ve
probleem tem de advisering
➔ Het eindproduct is een verantwoord en bruikbaar advies of plan vr behandeling
➔ Handelingsgerichte diagnostiek (HGD) (Pameijer & Beukering)
➔ Diagnostische cyclus (De Bruyn)
➔ Grietens en Hellinckx onderscheiden 3 niveaus v diagnostiek
a) Onderkennende, verklarende en indicerende diagnostiek (Pameijer & Beukering)
b) Verhelderende, classificerende, verklarende en indicerende diagnostiek (De Bruyn e.a.)
c) Onderkennende (probleemverkenning), classificerende en behandelingsgerichte
diagnostiek (Grietens & Hellinckx)
- Het begrip ‘classificatie’ = het onderbrengen ve probleemherkenning in 1 of een aantal
rubrieken ve classificatiesysteem
- Het begrip ‘indicatiestelling’:
➔ Gaat om vraag welke hulp nodig is, welke hulp het meest geschikt is
1
, ➔ Een verklarende en/of classificerende diagnose (beide z constaterende uitspraken)
zeggen dikwijls niet welke hulp moet w geboden
➔ De indicatiestelling vormt dan ook schakel tss diagnostische cyclus en therapeutische
cyclus
- Het begrip ‘classificeren’:
➔ Helpt om orde scheppen in heterogene groep v klinische beelden en waargenomen
gedragingen
➔ Nuttig vr communicatie tss verschillende hulpverleners
➔ Kan ook nuttig z bij maken v predicties
2. Het begrip ‘classificeren’
- Voegt info toe aan diagnostisch proces omdat het gebruikte classificatiesysteem een
geordend kennisbestand is
➔ Kennis scheppen, communicatie, predicties
- Niet steeds een één-op-één relatie tss een type probleem en oorzaak:
➔ Aspecifiek: bep omstandigheden en specif gezinssituaties leiden niet per definitie tot
gedragsproblemen
➔ Exponentieel: naarmate meer stress- of risicofactoren → kans op ontstaan v problemen
verveelvoudigt
- Evenmin een eenduidig verband tss een type probleem en specifieke behandeling anderzijds
- Het medisch model:
➔ Ja…
• Een aantal beperkingen z idd duidelijk geassocieerd of w veroorzaakt door een defect
(chromosomale afwijkingen, fysieke beperkingen,..)
• Deze situaties z idd niet geassocieerd met bv economische situaties of
minderheidsgroepen
➔ Maar…
• Groot deel v handicaps geen onderliggende conditie
• Slechts klein deel v probl v kinderen verkl door kindfactoren
a) Vertrekt vanuit ecologische perspectief: nadruk op sociale, omgevings- en maatsch
barrières
b) Probl w gezien als neerslag ve discrepantie tss wat het individu heeft geleerd, kan en
doet in een specifieke culturele context, en wat w verwacht binnen een bepaalde rol en
een bep sociale setting: ‘sociaal-model-handicaps’
- Het ICF-model: poging tot integratie
➔ International classification of impairments, disabilities and handicaps (ICIDH)
• Periode vooraf aan ICIDH: ziekte beschouwd als een handicap
• ICIDH (1980): 3 centrale termen
➢ Impairments (beschadigingen, bv stoornissen gehoororgaan)
➢ Disabilities (onvermogens, bv beperkingen in activiteit v horen)
➢ Handicaps (zelf ervaren verminderde mogelijkheden of handicaps in het
maatsch leven)
• Kritiek: causaliteit, negatieve terminologie = stigmatiserend, onderwaarderen van
sociale & maatsch omgeving
➢ Na internationale consultatie w de termen ‘stoornis’, ‘beperking’ en ‘handicap’
neutraal geformuleerd in ‘activiteiten’ en ‘participatie’. Op 22/5/2001 w de ICF
goedgekeurd
➔ International clasification of functioning, disability and health (ICF):
2
,• Integratie v sociaal en medisch model
• Disfunctie heeft biologische én sociale aspecten en is resultaat v interactie
• Classificeren en beschrijven v iedere persoon en dus geen defectmodel
• Geen onderscheid lichamelijk en psychisch functioneren
• Is een begrippenstelsel en een model waarmee menselijk functioneren in het
algemeen en eventuele problemen in het bijzonder kunnen w beschreven
• Gaat uit ve multidimensionale en contextuele visie op menselijk functioneren
➢ Sociaal-ecologische theorie v menselijk functioneren
➢ Bio-psycho-sociaal model
• Doelstellingen:
➢ Voorzien in een grondslag voor: begrijpen en bestuderen v menselijk
functioneren, behandeldoelen, uitkomsten v behandeling, determinanten v
gezondheid
➢ Scheppen ve gemeenschappelijke taal voor: beschrijven v iemands functioneren,
verbeteren v communicatie
➢ Mogelijk maken ve vergelijking v data tss: versch landen, vakgebieden en
sectoren in gezondheidszorg, versch momenten in tijd
➢ Bieden ve systematisch codestelsel vr: informatiesystemen in gezondheidszorg
3
, ➔ ICF bevat beschrijvers vh menselijk functioneren, di los v oorzaak
➔ Beschrijving kan vanuit 3 mogelijke perspectieven:
• Beschrijven v functies & anatomische eigenschappen, di de mens als organisme
• Beschrijven v activiteiten, di het menselijk handelen
• Beschrijven v participatie, di deelname aan de samenleving
➔ ICF is een beschrijvend model, probeert perspectieven te integreren
- Bezwaren bij het classificeren:
➔ Classificaties z onbetrouwbaar
➔ Classificaties suggereren dat enkel het kind dragen vd problemen zou z
➔ Classificeren leidt tot etiketten en stigmatiseren
➔ Classificeren geeft geen uitstelsel vr behandeling
- Classificatiesystemen – categoriale classificatiesysteem
➔ De DSM of ICD z categoriale systemen
➔ Bestaan uit categorieën die info bevatten over essentie vd verschijningsvormen vd
handicap of stoornis
➔ Adhv criteria kan w beslists of een bep categorie v toepassing is of niet
➔ Omdat ze zich richten op de verschijningsvorm (en zoals reeds geschreven beschrijvend
z en geen uitspraak doen over de etiologie) w ze ook wel fenotypisch genoemd
➔ Er z geen normen voorhanden
➔ Echter…
• Complex
• Verplicht het probleem aan een persoon toe te schrijven
• Ernstig twijfel aan betrouwbaarheid, mn interbeoordelaarsbetrouwbaarheid
• Mildere problematiek kan niet w geclassificeerd
• Uitgaat v a-priori vastgestelde syndromen en stoornissen, maar blijvende vraag nr
empirische fundering
- Classificatiesystemen – non-categoriale classificatiesystemen
➔ Non-categoriale of dimensionele classificaties v gedragsproblemen hanteren een
empirische-statistische benadering
➔ In diverse populaties v probleemkinderen w hiervoor de samenhang nagegaan v
symptomen
➔ Gedragingen die veel samen voorkomen w ahv statistische technieken gegroepeerd tot
empirisch syndromen, probleemschalen of smalle-band factoren
➔ Verdere analyse resulteert dan in hogere orde schalen: ‘externaliserend’ en
‘internaliserend’ gedrag (Achenbach)
➔ Voordelen:
4
