Oncologie leerdoelen
🧠 1. Wat zijn de kenmerken van een tumor?
Een tumor is een abnormale zwelling of massa van cellen die ontstaat door onbeheersbare
celdeling. Een tumor kan:
• Benigne (goedaardig) of maligne (kwaadaardig) zijn.
• Autonoom groeien: de cellen blijven zich delen, ook als dat niet nodig is.
• Structureel afwijkend zijn van normaal weefsel.
• Soms druk uitoefenen op omliggende structuren of zelfs binnenweefsels binnendringen
(bij maligne tumoren).
⚖ 2. Verschil tussen benigne en maligne tumoren
Kenmerk Benigne (goedaardig) Maligne (kwaadaardig)
Groei Langzaam Snel
Groeiwijze Expansief (duwt omliggend weefsel weg) Invasief (dringt omliggend weefsel binnen)
Metastasering Nooit Wel mogelijk via lymfe of bloed
Celkenmerken Lijken sterk op normale cellen Duidelijk afwijkend, onregelmatig
Begrenzing Goed omschreven, vaak met kapsel Slecht omschreven, geen kapsel
🧬 3. Verschil tussen een carcinoom en een sarcoom
• Carcinoom: ontstaat uit epitheelcellen (bijvoorbeeld huid, slijmvliezen, klierweefsel).
🧴 Voorbeeld: basaalcelcarcinoom, mammacarcinoom.
• Sarcoom: ontstaat uit mesenchymale cellen (zoals bot, spier, vet, bindweefsel).
🦴 Voorbeeld: osteosarcoom, liposarcoom.
Ezelsbrug:
Carcinoom = huid en klieren (oppervlakte)
Sarcoom = steun- en spierweefsel (structuur)
🧪 4. Hoe ontstaan maligne tumoren? (Carcinogenese)
Het begint vaak met mutaties (veranderingen in het DNA) van een cel. Deze mutaties kunnen leiden
tot:
• Verlies van groeicontrole
• Vermijden van celdood (apoptose)
• Verhoogde deling
• Vermogen tot invasie en uitzaaiing
Risicofactoren:
• Roken (longkanker)
, • UV-straling (huidkanker)
• Chronische ontsteking (bijv. colitis → darmkanker)
• Erfelijkheid (bijv. BRCA-genen bij borstkanker)
• Virussen (bijv. HPV → baarmoederhalskanker)
• Chemische stoffen (bijv. asbest → mesothelioom)
• Ongezonde leefstijl (alcohol, overgewicht, weinig bewegen)
🧭 5. Hoe kunnen tumoren uitzaaien? (Metastasering)
Een maligne tumor kan zich verspreiden via drie hoofdwegen:
1. Lymfogene metastasering
o Via lymfevaten naar lymfeklieren
o Voorbeeld: borstkanker → okselklieren
2. Hematogene metastasering
o Via het bloed naar organen zoals lever, longen, botten
o Vooral bij sarcomen
3. Implantatie / doorgroei
o Tumor groeit rechtstreeks in aangrenzende weefsels of holtes (bijv. buikvlies)
🚨 6. Symptomen die op een tumor kunnen wijzen
• Onverklaarbaar gewichtsverlies
• Vermoeidheid
• Pijn of ongemak op één plek
• Zwelling of knobbeltje
• Veranderingen aan de huid (zoals een groeiende moedervlek)
• Bloedverlies (bijv. in urine of ontlasting)
• Hoest of heesheid die niet overgaat
• Slechte wondgenezing
Let op: veel symptomen zijn niet specifiek, dus aanvullend onderzoek is nodig.
🔍 7. Diagnostische onderzoeken bij verdenking op een tumor
• Anamnese & lichamelijk onderzoek
• Beeldvorming:
o Röntgenfoto
o Echo
o CT-scan
o MRI
o PET-scan (toont actieve stofwisseling)
• Biopsie of punctie voor weefselonderzoek
• Bloedonderzoek (bijv. tumormarkers)
, 📊 8. Wat is het TNM-systeem?
Het TNM-systeem is een stadieeringssysteem dat wereldwijd wordt gebruikt om de uitgebreidheid
van een tumor te beschrijven:
• T (Tumor): grootte en lokale uitbreiding
• N (Nodes): uitzaaiing naar regionale lymfeklieren
• M (Metastasen): of er uitzaaiingen zijn op afstand
Bijvoorbeeld:
T2N1M0 = middelgrote tumor, 1 aangedane lymfeklier, geen metastasen
🧩 Belang TNM-systeem:
• Helpt bij het kiezen van de juiste behandeling
• Geeft prognose
• Maakt vergelijking tussen patiënten en studies mogelijk
💊 9. Behandelopties bij tumoren
Therapie Uitleg
Chirurgie Tumor wegsnijden
Radiotherapie Bestraling om tumorcellen te doden
Chemotherapie Medicatie die snel delende cellen aanvalt, ook gezonde cellen getrocen
Immunotherapie Activeert het eigen afweersysteem om tumor aan te vallen
Gericht op specifieke kenmerken van de tumorcellen (bijv. HER2 bij
Targeted therapy
borstkanker)
Hormonale
Remt hormonen die de tumor stimuleren (bijv. oestrogeen bij borstkanker)
therapie
Palliatieve zorg Gericht op comfort en kwaliteit van leven bij ongeneeslijke kanker
🧠 1. Wat zijn de kenmerken van een tumor?
Een tumor is een abnormale zwelling of massa van cellen die ontstaat door onbeheersbare
celdeling. Een tumor kan:
• Benigne (goedaardig) of maligne (kwaadaardig) zijn.
• Autonoom groeien: de cellen blijven zich delen, ook als dat niet nodig is.
• Structureel afwijkend zijn van normaal weefsel.
• Soms druk uitoefenen op omliggende structuren of zelfs binnenweefsels binnendringen
(bij maligne tumoren).
⚖ 2. Verschil tussen benigne en maligne tumoren
Kenmerk Benigne (goedaardig) Maligne (kwaadaardig)
Groei Langzaam Snel
Groeiwijze Expansief (duwt omliggend weefsel weg) Invasief (dringt omliggend weefsel binnen)
Metastasering Nooit Wel mogelijk via lymfe of bloed
Celkenmerken Lijken sterk op normale cellen Duidelijk afwijkend, onregelmatig
Begrenzing Goed omschreven, vaak met kapsel Slecht omschreven, geen kapsel
🧬 3. Verschil tussen een carcinoom en een sarcoom
• Carcinoom: ontstaat uit epitheelcellen (bijvoorbeeld huid, slijmvliezen, klierweefsel).
🧴 Voorbeeld: basaalcelcarcinoom, mammacarcinoom.
• Sarcoom: ontstaat uit mesenchymale cellen (zoals bot, spier, vet, bindweefsel).
🦴 Voorbeeld: osteosarcoom, liposarcoom.
Ezelsbrug:
Carcinoom = huid en klieren (oppervlakte)
Sarcoom = steun- en spierweefsel (structuur)
🧪 4. Hoe ontstaan maligne tumoren? (Carcinogenese)
Het begint vaak met mutaties (veranderingen in het DNA) van een cel. Deze mutaties kunnen leiden
tot:
• Verlies van groeicontrole
• Vermijden van celdood (apoptose)
• Verhoogde deling
• Vermogen tot invasie en uitzaaiing
Risicofactoren:
• Roken (longkanker)
, • UV-straling (huidkanker)
• Chronische ontsteking (bijv. colitis → darmkanker)
• Erfelijkheid (bijv. BRCA-genen bij borstkanker)
• Virussen (bijv. HPV → baarmoederhalskanker)
• Chemische stoffen (bijv. asbest → mesothelioom)
• Ongezonde leefstijl (alcohol, overgewicht, weinig bewegen)
🧭 5. Hoe kunnen tumoren uitzaaien? (Metastasering)
Een maligne tumor kan zich verspreiden via drie hoofdwegen:
1. Lymfogene metastasering
o Via lymfevaten naar lymfeklieren
o Voorbeeld: borstkanker → okselklieren
2. Hematogene metastasering
o Via het bloed naar organen zoals lever, longen, botten
o Vooral bij sarcomen
3. Implantatie / doorgroei
o Tumor groeit rechtstreeks in aangrenzende weefsels of holtes (bijv. buikvlies)
🚨 6. Symptomen die op een tumor kunnen wijzen
• Onverklaarbaar gewichtsverlies
• Vermoeidheid
• Pijn of ongemak op één plek
• Zwelling of knobbeltje
• Veranderingen aan de huid (zoals een groeiende moedervlek)
• Bloedverlies (bijv. in urine of ontlasting)
• Hoest of heesheid die niet overgaat
• Slechte wondgenezing
Let op: veel symptomen zijn niet specifiek, dus aanvullend onderzoek is nodig.
🔍 7. Diagnostische onderzoeken bij verdenking op een tumor
• Anamnese & lichamelijk onderzoek
• Beeldvorming:
o Röntgenfoto
o Echo
o CT-scan
o MRI
o PET-scan (toont actieve stofwisseling)
• Biopsie of punctie voor weefselonderzoek
• Bloedonderzoek (bijv. tumormarkers)
, 📊 8. Wat is het TNM-systeem?
Het TNM-systeem is een stadieeringssysteem dat wereldwijd wordt gebruikt om de uitgebreidheid
van een tumor te beschrijven:
• T (Tumor): grootte en lokale uitbreiding
• N (Nodes): uitzaaiing naar regionale lymfeklieren
• M (Metastasen): of er uitzaaiingen zijn op afstand
Bijvoorbeeld:
T2N1M0 = middelgrote tumor, 1 aangedane lymfeklier, geen metastasen
🧩 Belang TNM-systeem:
• Helpt bij het kiezen van de juiste behandeling
• Geeft prognose
• Maakt vergelijking tussen patiënten en studies mogelijk
💊 9. Behandelopties bij tumoren
Therapie Uitleg
Chirurgie Tumor wegsnijden
Radiotherapie Bestraling om tumorcellen te doden
Chemotherapie Medicatie die snel delende cellen aanvalt, ook gezonde cellen getrocen
Immunotherapie Activeert het eigen afweersysteem om tumor aan te vallen
Gericht op specifieke kenmerken van de tumorcellen (bijv. HER2 bij
Targeted therapy
borstkanker)
Hormonale
Remt hormonen die de tumor stimuleren (bijv. oestrogeen bij borstkanker)
therapie
Palliatieve zorg Gericht op comfort en kwaliteit van leven bij ongeneeslijke kanker
