Hoofdstuk 1: Ontwikkelingstheorieën
1.1 Inleiding
• Belang van kennis van typische ontwikkeling
- Detectie van afwijkend motorisch gedrag
- Behandeling van kinderen met afwijkend motorisch gedrag
• Wat is motorische ontwikkeling
- voortdurende wijziging in motorisch gedrag
- doorheen levenscyclus tot stand komt
- obv interactie tussen biologie van individu, taakvereisten en omgevingscondities
• ontwikkelingstheorieen
- Theorieën onderscheiden zich door welke factoren (individu, omgeving- en
taakgebonden factoren) naar voren schuiven als verklaring van ontwikkelingsproces
1.2 neurale maturatie theorie
• Motor van motorische ontwikkeling:
- biologische rijping van centrale zenuwstelsel (gestuurd door rijping CZS)
- autonoom proces van aflezen van genetisch bepaalde ontwikkelingsprogramma’s
Motorische ontwikkeling: genetisch geprogrammeerd
• Algemeen geldende regels van motorische ontwikkeling:
- motorische mijlpalen
Elk kind behaalt motorische mijlpaal op zelfde tempo (vaardigheden die we
ontwikkelen (zitten, staan….) →onafhankelijk van omgeving
- principes van ontwikkelingsrichting: craniocaudaal en proximodistaal
Motorische ontwikkeling verwerven van craniaal naar caudaal:
→eerst controle hoofd en dan pas romp en benen
eerst PROX delen:
→eerst schouder en dan hand
- principes van
differentiatie (grof naar fijne motoriek)
→Eerst grijpe en dan pas de fijne pincet greep
integratie (motorisch en sensorisch systeem)
→ Integratie: motorisch gedrag komt tot uiting door sensorische prikkeling
➔ rijping van hersenstructuren spelen grote rol in de gedragsontwikkeling van kinderen
,• Ontwikkeling komt tot stand doordat
- invloed van cerebrale cortex op lagere hersengebieden steeds groter
Cerebrale cortex: willekeurige doelgerichte motoriek
Lagere gebieden: reflexmatig gedrag
~ hiërarchische model over motorische controle
‘reflexen’ → willekeurige bewegingen
→ In ontwikkeling: reflexmatig → willekeurig
• Mc Graw’s tweelingstudie
- Dachten vroeger dat cerebrale cortex niet actief was
Bekeken alles vanuit reflexmatig gedrag
- Johny: minder sterk bij geboorte
MAAR bereikte wel alle motorische mijlpalen op zelfde leeftijd en zelfde tempo
→ondersteund neurale maturatie theorie (iedereen bereikt op zelfde leeftijd
mijlpalen)
- In tweede fase: johnny trainen en dingen aanleren die ze niet aanleren aan jimmy (bv
zwemmen)
→niet meer in lijn met theorie
• Kritiekpunten
- Minimaliseren van belang van omgeving, taakgebonden factoren en andere
componenten in ontwikkeling
Onvoldoende aandacht naar omgeving, enkel genetisch aspect heeft een rol
- Variabiliteit in motorische ontwikkeling ?
Kan variabiliteit van motorische ontwikkeling niet verklaren
Veel variatie in het bereiken van motorische mijlpalen
- Transities van ontwikkelingsfasen ?
Omgangsfase (nog niet kunnen staan → omvallen) nog niet kunnen verklaren
Geen transitie naar een nieuwe vaardigheid
- Principes van ontwikkelingsrichting ?
Caniaal → caudaal: blijft niet zo bij een foetus
- Hiërarchisch model ?
Cerebrale cortex is wel al actief
- Bewegingservaring/bewegingbeïnvloeding: leren - behandeling
• Belang van theorie
- Ontwikkelingstest
- Diagnosestelling
- Behandelingsconcepten
,1.3 Cognitieve ontwikkelingstheorie van Piaget
- Theorie over cognitieve ontwikkeling
eerder dan over motorische ontwikkeling
- Sensorimotor fase (0-2 jaar): reflexief-instinctief gedrag → symbolische gedachtegang
motoriek door gedrag belangrijke rol voor cognitieve ontwikkeling
Doordat kind beweegt in omgeving (motorisch gedrag) gaat die prikkels(smaak,
geur) krijgen en zo leren (cognitieve ontwikkeling)
Motorisch gedrag = essentiële bouwsteen
- Basisveronderstelling: opdoen van bewegingservaring is conditionele voorwaarde
voor latere cognitieve ontwikkeling
• Motorische ontwikkeling
- Zelfregulerend proces met ontwikkeling van cognitieve structuren
- uit wederkerige interactie van individu en omgeving,
- met aanpassingsproces aan verandering in omgeving
- aanpassingsproces geberut door
assimilatie: nieuwe informatie opgenomen in bestaande schema's. schema’s
NIET aangepast
→ nieuwe informatie begrijpen door deze in te passen binnen wat we al weten
→bv. hond → andere honden (rassen)
accommodatie: bestaande schema's aangepast of nieuwe schema's gecreëerd
om nieuwe informatie die niet in bestaande schema's past, te kunnen begrijpen
→bv. hond →paard
• Assimilatie
- Interpreteren en vastleggen van nieuwe informatie in bestaande schema’s
• Accommodatie
- bestaande cognitieve structuren of schema’s en voortvloeiend motorisch gedrag
worden aangepast aan nieuwe taak- of omgevingsvereisten
Oude schema’s aanpassen als we zien dat die niet overeenkomen met nieuwe
info
(bv woord hond ook gebruiken voor kat en paard) leert later dat het verschillende
dieren zijn dus past schema aan)
• Accommodatie en assimilatie
- vorming van hogere cognitieve structuren
- Bewegingsexploratie/-ervaring
belangrijk om veranderingen in cognitieve ontwikkeling te bekomen
- opdoen van bewegingservaring
vooral in sensorimotorische ontwikkelingsfase (0-2 jaar) belangrijk
, • Kritiekpunten
- motoriek: basis voor cognitieve ontwikkeling
motoriek wordt gezien als basis en niet als wederzijds verband
→cognitieve ontwikkeling is ook belangrijk om tot motorische ontwikkeling te
komen
- transities van ontwikkelingsfasen ?
• Beïnvloeding behandelingsprogramma’s voor kinderen:
- vb. sensorisch integratieprogramma van Ayres
1.4 dynamische ontwikkelingstheorie
• Jaren ‘80-90 - Esther Thelen
- variatie in ontwikkeling
- rol van omgeving en andere factoren, bijvoorbeeld ‘stapreflex’
• ~ Dynamische systeem theorie:
- Algemene theorie
- Gedrag van complexe systemen komt tot stand door interactie van vele factoren
- Zoeken naar energetische meest voordelige situatie, die zich steeds wijzigt
• Motorische ontwikkeling
- Motorische vaardigheden ontstaan uit complexe interactie van individu,
omgeving en taak
• Vb. Bal vangen: Wat zijn factoren (vaardigheden) van kind dat het vangen van een bal
beinvloeden?
- Individu
Visus
Kracht
Posturale controle
- Omgeving
Ondergrond
Obstakels
- Taak
Gewicht bal
Grootte bal
Snelheid bal
• Motorische ontwikkeling = zelf organiserend
- nieuwe motorische vaardigheden ontstaan spontaan uit interactie van dit complexe
systeem
- zijn niet van tevoren aanwezig: geen aandacht aan genetische factoren
• Motorisch gedrag:
- ‘dynamisch handelingslandschap’
Stabiele en minder stabiele coördinatiepatronen in bepaalde context/leeftijd
Bijvoorbeeld het handelingslandschap van voortbewegen
➔ Theorie heeft geen belang bij genetische factoren
➔ Dynamisch: continue veranderen en verschuiven en gaat zoeken naar beste situatie
1.1 Inleiding
• Belang van kennis van typische ontwikkeling
- Detectie van afwijkend motorisch gedrag
- Behandeling van kinderen met afwijkend motorisch gedrag
• Wat is motorische ontwikkeling
- voortdurende wijziging in motorisch gedrag
- doorheen levenscyclus tot stand komt
- obv interactie tussen biologie van individu, taakvereisten en omgevingscondities
• ontwikkelingstheorieen
- Theorieën onderscheiden zich door welke factoren (individu, omgeving- en
taakgebonden factoren) naar voren schuiven als verklaring van ontwikkelingsproces
1.2 neurale maturatie theorie
• Motor van motorische ontwikkeling:
- biologische rijping van centrale zenuwstelsel (gestuurd door rijping CZS)
- autonoom proces van aflezen van genetisch bepaalde ontwikkelingsprogramma’s
Motorische ontwikkeling: genetisch geprogrammeerd
• Algemeen geldende regels van motorische ontwikkeling:
- motorische mijlpalen
Elk kind behaalt motorische mijlpaal op zelfde tempo (vaardigheden die we
ontwikkelen (zitten, staan….) →onafhankelijk van omgeving
- principes van ontwikkelingsrichting: craniocaudaal en proximodistaal
Motorische ontwikkeling verwerven van craniaal naar caudaal:
→eerst controle hoofd en dan pas romp en benen
eerst PROX delen:
→eerst schouder en dan hand
- principes van
differentiatie (grof naar fijne motoriek)
→Eerst grijpe en dan pas de fijne pincet greep
integratie (motorisch en sensorisch systeem)
→ Integratie: motorisch gedrag komt tot uiting door sensorische prikkeling
➔ rijping van hersenstructuren spelen grote rol in de gedragsontwikkeling van kinderen
,• Ontwikkeling komt tot stand doordat
- invloed van cerebrale cortex op lagere hersengebieden steeds groter
Cerebrale cortex: willekeurige doelgerichte motoriek
Lagere gebieden: reflexmatig gedrag
~ hiërarchische model over motorische controle
‘reflexen’ → willekeurige bewegingen
→ In ontwikkeling: reflexmatig → willekeurig
• Mc Graw’s tweelingstudie
- Dachten vroeger dat cerebrale cortex niet actief was
Bekeken alles vanuit reflexmatig gedrag
- Johny: minder sterk bij geboorte
MAAR bereikte wel alle motorische mijlpalen op zelfde leeftijd en zelfde tempo
→ondersteund neurale maturatie theorie (iedereen bereikt op zelfde leeftijd
mijlpalen)
- In tweede fase: johnny trainen en dingen aanleren die ze niet aanleren aan jimmy (bv
zwemmen)
→niet meer in lijn met theorie
• Kritiekpunten
- Minimaliseren van belang van omgeving, taakgebonden factoren en andere
componenten in ontwikkeling
Onvoldoende aandacht naar omgeving, enkel genetisch aspect heeft een rol
- Variabiliteit in motorische ontwikkeling ?
Kan variabiliteit van motorische ontwikkeling niet verklaren
Veel variatie in het bereiken van motorische mijlpalen
- Transities van ontwikkelingsfasen ?
Omgangsfase (nog niet kunnen staan → omvallen) nog niet kunnen verklaren
Geen transitie naar een nieuwe vaardigheid
- Principes van ontwikkelingsrichting ?
Caniaal → caudaal: blijft niet zo bij een foetus
- Hiërarchisch model ?
Cerebrale cortex is wel al actief
- Bewegingservaring/bewegingbeïnvloeding: leren - behandeling
• Belang van theorie
- Ontwikkelingstest
- Diagnosestelling
- Behandelingsconcepten
,1.3 Cognitieve ontwikkelingstheorie van Piaget
- Theorie over cognitieve ontwikkeling
eerder dan over motorische ontwikkeling
- Sensorimotor fase (0-2 jaar): reflexief-instinctief gedrag → symbolische gedachtegang
motoriek door gedrag belangrijke rol voor cognitieve ontwikkeling
Doordat kind beweegt in omgeving (motorisch gedrag) gaat die prikkels(smaak,
geur) krijgen en zo leren (cognitieve ontwikkeling)
Motorisch gedrag = essentiële bouwsteen
- Basisveronderstelling: opdoen van bewegingservaring is conditionele voorwaarde
voor latere cognitieve ontwikkeling
• Motorische ontwikkeling
- Zelfregulerend proces met ontwikkeling van cognitieve structuren
- uit wederkerige interactie van individu en omgeving,
- met aanpassingsproces aan verandering in omgeving
- aanpassingsproces geberut door
assimilatie: nieuwe informatie opgenomen in bestaande schema's. schema’s
NIET aangepast
→ nieuwe informatie begrijpen door deze in te passen binnen wat we al weten
→bv. hond → andere honden (rassen)
accommodatie: bestaande schema's aangepast of nieuwe schema's gecreëerd
om nieuwe informatie die niet in bestaande schema's past, te kunnen begrijpen
→bv. hond →paard
• Assimilatie
- Interpreteren en vastleggen van nieuwe informatie in bestaande schema’s
• Accommodatie
- bestaande cognitieve structuren of schema’s en voortvloeiend motorisch gedrag
worden aangepast aan nieuwe taak- of omgevingsvereisten
Oude schema’s aanpassen als we zien dat die niet overeenkomen met nieuwe
info
(bv woord hond ook gebruiken voor kat en paard) leert later dat het verschillende
dieren zijn dus past schema aan)
• Accommodatie en assimilatie
- vorming van hogere cognitieve structuren
- Bewegingsexploratie/-ervaring
belangrijk om veranderingen in cognitieve ontwikkeling te bekomen
- opdoen van bewegingservaring
vooral in sensorimotorische ontwikkelingsfase (0-2 jaar) belangrijk
, • Kritiekpunten
- motoriek: basis voor cognitieve ontwikkeling
motoriek wordt gezien als basis en niet als wederzijds verband
→cognitieve ontwikkeling is ook belangrijk om tot motorische ontwikkeling te
komen
- transities van ontwikkelingsfasen ?
• Beïnvloeding behandelingsprogramma’s voor kinderen:
- vb. sensorisch integratieprogramma van Ayres
1.4 dynamische ontwikkelingstheorie
• Jaren ‘80-90 - Esther Thelen
- variatie in ontwikkeling
- rol van omgeving en andere factoren, bijvoorbeeld ‘stapreflex’
• ~ Dynamische systeem theorie:
- Algemene theorie
- Gedrag van complexe systemen komt tot stand door interactie van vele factoren
- Zoeken naar energetische meest voordelige situatie, die zich steeds wijzigt
• Motorische ontwikkeling
- Motorische vaardigheden ontstaan uit complexe interactie van individu,
omgeving en taak
• Vb. Bal vangen: Wat zijn factoren (vaardigheden) van kind dat het vangen van een bal
beinvloeden?
- Individu
Visus
Kracht
Posturale controle
- Omgeving
Ondergrond
Obstakels
- Taak
Gewicht bal
Grootte bal
Snelheid bal
• Motorische ontwikkeling = zelf organiserend
- nieuwe motorische vaardigheden ontstaan spontaan uit interactie van dit complexe
systeem
- zijn niet van tevoren aanwezig: geen aandacht aan genetische factoren
• Motorisch gedrag:
- ‘dynamisch handelingslandschap’
Stabiele en minder stabiele coördinatiepatronen in bepaalde context/leeftijd
Bijvoorbeeld het handelingslandschap van voortbewegen
➔ Theorie heeft geen belang bij genetische factoren
➔ Dynamisch: continue veranderen en verschuiven en gaat zoeken naar beste situatie
