Gezondheidsbevordering
Deel 1) algemene begrippen
Hoe kunnen we preventie indelen?
1. Aan de hand van type maatregel
Rol
Type Preventie Uitleg Voorbeelden
burger
Structurele
Gezondheidsbescherming Geen Kwaliteit water, voedselveiligheid
bescherming
Gericht op ziekte
Ziektepreventie Beperkt Vaccin, mondmasker
voorkomen
Gericht op
Gezondheidsbevordering Groot Alcoholwetgeving, fietspaden
levensstijl, omgeving
Ziektepreventie Gezondheidsbevordering
Focus Ziekte (pathogenese) Gezondheid (salutogenese)
Instelling Negatief (vermijden) Positief (versterken)
Doelgroep Risicogroepen Algemene bevolking
2. Aan de hand van ziekteproces
Type Doel Voorbeelden
Primaire Ziekte voorkomen vóór
Nutriscore, BOB, frisdrankverbod school
preventie ontstaan
Screening (universeel of bij risicp): Universele
screening = Totale populatie bv alle vrouwen
Secundaire
Vroegtijdige opsporing vanaf 50 jaar screenen op borstkanker. Case
preventie
finding = risicogroep bv vrouwen met familiale
geschiedenis van borstkanker screenen
, Type Doel Voorbeelden
Tertiaire
Complicaties beperken Leefstijlprogramma’s voor diabetici
preventie
Quartaire Overmedicalisering
Onnodige check-ups, antibiotica
preventie voorkomen
Minimumloon, huisvesting, onderwijs.
Primordiale
Basisvoorwaarden creëren Samenwerking met andere sectoren (bv eco,
preventie
sociaal) nodig
Metafoor: Upstream-strategie → Lichamen redden stroomopwaarts i.p.v. enkel
beneden te vangen
Let op: palliatieve verzorging is quarternaire prevent!e
3. Aan de hand van terminologie uit de de geestelijke gezondheidszorg
(ontstaan als alcohol en drugspreventie, nu meer en meer in verschillende domeinen)
Niveau Focus Voorbeeld
Universeel (primair) Algemeen, preventief Antipestprogramma school
Selectief (risico) Specifieke risicogroepen Slachtoffers van pesten
Geïndiceerd Probleem zonder diagnose Angst zonder stoornis
Reeds diagnose, voorkomen GGZ bij eetstoornis vermijden extra
Zorggerelateerd (tertiair)
van erger klachten
, Gezondheidsbevordering versus gezondheidsvoorlichting
Gezondheidsbevordering:
Proces waarbij mensen in staat worden gesteld om meer controle te krijgen over hun
gezondheid en determinanten daarvan.
Fysiek, sociaal, psychisch & individueel en omgeving
determinanten: omgevingsfactoren, luchtpollutie, levensstijl, gedrag,…
Gezondheidsvoorlichting:
Onderdeel van gezondheidsbevordering: motivatie, kennis en vaardigheden bijbrengen
aan individu.
Basisprincipes Gezondheidsbevordering (7)
Holistisch, Participatief, Duurzaam, Emancipatorisch, Rechtvaardig, Multistrategisch,
Multidisciplinair
Ontstaan Gezondheidsbevordering
1986 – Ottawa Charter for health promotion (WHO)
Er was al aandacht voor gezondheidsbevordering door o.a. cholera, riolering,
vaccin,… maar na WOII was er meer aandacht voor curatief, genezing,… en dus
minder voor preventie en gezondheidsbevordering TOT er sprake was van
, welvaartsziekten: chronische en deels vermijdbare beschavingsziekten,
gezondheidsproblemen in landen met hoog welvaartsniveau.
→Ottawa Charter for Heaht Promotion als moeder van gezondheidsbevordering met
embleem/logo dat nog steeds geldt:
Strategieën (Ottawa Charter) om impact te hebben op omgeving, wegwerken van
sociale ongelijkheid inzake ziekte en GH en het bevorderen van meer sociale cohesie
• Enable – versterken individuen
• Mediate – samenwerking sectoren: sociale, onderwijs, landbouw,…
• Advocate – beleid beïnvloeden, overheid moet zorgen dat we gezonde keuzes
kunnen maken bv gezonde omgeving door bepaalde wetten
5 Actieterreinen ("vleugels van logo")
Ontwikkelen van Empoweren, individu, sluit aan bij enable: educatie, sensibliseren,
persoonlijke vaardigheden motiveren, vaardigheden aanleren
Creëren van
Gezonde keuze = makkelijke keuze, omgeving: socio-ecologische aanpak
ondersteunende omgeving
Gemeenschapsacties Lokale betrokkenheid: aansluiten bij acties die er sowieso al zijn bv
versterken jeugdverenigingen, buurtwerking,… participatie
Meer preventie in gezondheidszorg, niet enkel curatief. Cfr
Heroriënteren ‘gezondheidsprof van de toekomst’: aandacht voor preventie blijft
gezondheidsdiensten belangrijk. Overheid wil besparen terwijl men met preventie net zou kunnen
besparen.
Deel 1) algemene begrippen
Hoe kunnen we preventie indelen?
1. Aan de hand van type maatregel
Rol
Type Preventie Uitleg Voorbeelden
burger
Structurele
Gezondheidsbescherming Geen Kwaliteit water, voedselveiligheid
bescherming
Gericht op ziekte
Ziektepreventie Beperkt Vaccin, mondmasker
voorkomen
Gericht op
Gezondheidsbevordering Groot Alcoholwetgeving, fietspaden
levensstijl, omgeving
Ziektepreventie Gezondheidsbevordering
Focus Ziekte (pathogenese) Gezondheid (salutogenese)
Instelling Negatief (vermijden) Positief (versterken)
Doelgroep Risicogroepen Algemene bevolking
2. Aan de hand van ziekteproces
Type Doel Voorbeelden
Primaire Ziekte voorkomen vóór
Nutriscore, BOB, frisdrankverbod school
preventie ontstaan
Screening (universeel of bij risicp): Universele
screening = Totale populatie bv alle vrouwen
Secundaire
Vroegtijdige opsporing vanaf 50 jaar screenen op borstkanker. Case
preventie
finding = risicogroep bv vrouwen met familiale
geschiedenis van borstkanker screenen
, Type Doel Voorbeelden
Tertiaire
Complicaties beperken Leefstijlprogramma’s voor diabetici
preventie
Quartaire Overmedicalisering
Onnodige check-ups, antibiotica
preventie voorkomen
Minimumloon, huisvesting, onderwijs.
Primordiale
Basisvoorwaarden creëren Samenwerking met andere sectoren (bv eco,
preventie
sociaal) nodig
Metafoor: Upstream-strategie → Lichamen redden stroomopwaarts i.p.v. enkel
beneden te vangen
Let op: palliatieve verzorging is quarternaire prevent!e
3. Aan de hand van terminologie uit de de geestelijke gezondheidszorg
(ontstaan als alcohol en drugspreventie, nu meer en meer in verschillende domeinen)
Niveau Focus Voorbeeld
Universeel (primair) Algemeen, preventief Antipestprogramma school
Selectief (risico) Specifieke risicogroepen Slachtoffers van pesten
Geïndiceerd Probleem zonder diagnose Angst zonder stoornis
Reeds diagnose, voorkomen GGZ bij eetstoornis vermijden extra
Zorggerelateerd (tertiair)
van erger klachten
, Gezondheidsbevordering versus gezondheidsvoorlichting
Gezondheidsbevordering:
Proces waarbij mensen in staat worden gesteld om meer controle te krijgen over hun
gezondheid en determinanten daarvan.
Fysiek, sociaal, psychisch & individueel en omgeving
determinanten: omgevingsfactoren, luchtpollutie, levensstijl, gedrag,…
Gezondheidsvoorlichting:
Onderdeel van gezondheidsbevordering: motivatie, kennis en vaardigheden bijbrengen
aan individu.
Basisprincipes Gezondheidsbevordering (7)
Holistisch, Participatief, Duurzaam, Emancipatorisch, Rechtvaardig, Multistrategisch,
Multidisciplinair
Ontstaan Gezondheidsbevordering
1986 – Ottawa Charter for health promotion (WHO)
Er was al aandacht voor gezondheidsbevordering door o.a. cholera, riolering,
vaccin,… maar na WOII was er meer aandacht voor curatief, genezing,… en dus
minder voor preventie en gezondheidsbevordering TOT er sprake was van
, welvaartsziekten: chronische en deels vermijdbare beschavingsziekten,
gezondheidsproblemen in landen met hoog welvaartsniveau.
→Ottawa Charter for Heaht Promotion als moeder van gezondheidsbevordering met
embleem/logo dat nog steeds geldt:
Strategieën (Ottawa Charter) om impact te hebben op omgeving, wegwerken van
sociale ongelijkheid inzake ziekte en GH en het bevorderen van meer sociale cohesie
• Enable – versterken individuen
• Mediate – samenwerking sectoren: sociale, onderwijs, landbouw,…
• Advocate – beleid beïnvloeden, overheid moet zorgen dat we gezonde keuzes
kunnen maken bv gezonde omgeving door bepaalde wetten
5 Actieterreinen ("vleugels van logo")
Ontwikkelen van Empoweren, individu, sluit aan bij enable: educatie, sensibliseren,
persoonlijke vaardigheden motiveren, vaardigheden aanleren
Creëren van
Gezonde keuze = makkelijke keuze, omgeving: socio-ecologische aanpak
ondersteunende omgeving
Gemeenschapsacties Lokale betrokkenheid: aansluiten bij acties die er sowieso al zijn bv
versterken jeugdverenigingen, buurtwerking,… participatie
Meer preventie in gezondheidszorg, niet enkel curatief. Cfr
Heroriënteren ‘gezondheidsprof van de toekomst’: aandacht voor preventie blijft
gezondheidsdiensten belangrijk. Overheid wil besparen terwijl men met preventie net zou kunnen
besparen.
