1. Het terrein van de klinische psychologie HC1: Over klinische psychologie en ‘abnormaal’
• Basisdisciplines gedrag
• Toepassingsgerichte disciplines
• Definitie klinische psychologie 3. Normaal en abnormaal
• Kern = psychische stoornissen de grens?
• Afwijking van de norm in ongunstige zin Drie modellen ondersche
• Binnen individuele persoon 2. Aspecten van abnormaal gedrag van normaal
• In relatie tot andere mensen • Zeven factoren die bepalen of gedrag 1. Statistisch model
• Werkterreinen (9) pathologisch wordt beschouwd • Uitgangspunt
• Eerstelijns psychologie, psychopathologie, 1. Persoonlijk lijden (2) • Menselijk
forensische psych, neuropsych, 2. (dis)functionaliteit van het gedrag zijn min
gerontopsych, systeempsych, (2) verdeeld
gezondheidspsych, psychosociale 3. Irrationeel en onbegrijpelijk gedrag • Abnormaal= ex
rehabilitatie, opbouwwerk 4. Onvoorspelbaar en controleverlies scores
• Taken (6) • Wat verwachten we? • Problemen (3)
• Diagnostiek, psycho-educatie, revalidatie, 5. Opvallend en onconventioneel • Grens is
begeleiding, preventie, onderzoek gedrag • Specifiee
• Het bos door de bomen 6. Gedrag dat een ongemakkelijk ongewoo
• Beroepsgroepen gevoel bij anderen teweeg brengt zijn
• Diploma: PC, klinisch psycholoog, psychiater, 7. Het overtreden van morele normen • Onduide
psychotherapie • Definitie van psychische stoornissen (APA) van pers
• Taken • Drie uitsluitende omstandigheden 2. Medisch of ziektemod
• Het terrein van de klinische psychologie 1. Te verwachten en cultureel • Uitgangspunt
• Hoe is klinische psychologie of GGZ aanvaardbare reacties • Psychisc
georganiseerd? 2. Deviant gedrag dat voortvloeit uit somatisc
• Onderscheiding voorzieningen (4) behoren tot een politieke, religieuze • Somatog
• Instroom of seksuele minderheid • Problemen (2)
• Eigen intiatief of doorverwijzer, 3. Afwijkend gedrag mag niet • Tegenstr
procedure, tijdsverloop voortkomen uit een persoonlijk stigmatis
• Uitstroom confict tussen individu en 3. Leer- of onderwijsmod
• Van evaluatie naar ontslag, maatschappij 4. Tot slot & doelstellingen • Verkeerd gelope
samenwerking met andere • Psychische stoornissen is • Voordelen (3)
voorzieningen, follow-up moeilijk te definiëren • Minder s
• Structuur van de GGZ • Grens tussen normaal en • Meer rec
• Echelon model abnormaal obv een verantwo
• Stepped-care principe continuüm mensen
• Echelon model • Verhouding tussen patient persoonl
• 0e lijn (6) en hulpverlener is obv • Meer rec
• Client en omgeving samenwerkingsmodel wat werk
• 1e lijn (5) bij psych
• Niet gespecialiseerde, ambulante hulpverle
professionele hulpverlening • Problemen
• 2e lijn (3) • Demarca
• Gespecialiseerde, ambulante, afgrenzin
professionele hulpverlening • Oefening
• 3e lijn (3)
• Gespecialiseerde residentiële hulp
,1. Historische schets HC2: leertheoretische benadering van psychotherapie
• Ivan Pavlov
• Klassieke conditionering 3. Leertheoretische benadering in relatie tot
• NS koppelen aan een OS psychopathologie
• NS wordt GS OR lijdt tot GR • Appetitieve conditionering
• Onafh gedrag dier 4. Implicaties voor behandeling : gedragstherapie
• VP gelinkt aan OP • Implicaties voor behandeling
• Thorndike • Craving 5. Tot besluit
• Instrumentele conditionering • Leerprocessen
• Actietendens • Inspiratie om
• Wet van effect • Inzicht in aquisitie van pathologisch
• Trage extinctie behandeling
• Kat in een kooi gedrag
• Bv rouwproces psychopatho
• Afh gedrag dier • Essentieel voor veranderen eerder
• Brede generalisatie optimalisere
• Skinner aangeleerd gedrag • = manier va
• Bv. Persisterende rouwstoornis • In begeleiding en psychotherapie nieuwe
• Operante conditionering • Appetitief claim van ut
• Skinner-box ervaringen aangeboden
• Twee systemen van gedrag (operante • 2 uitdagingen
• Ratten duwen op conditionering)
hendeltje • Hoe lok je
• Doelgericht gedrag (R-O leren)
• Door beloning toename gedragsverandering uit op
• Gewoonte gedrag (S-R leren)
gedrag korte termijn?
• Kritiek • Hoe maak je deze
• Exp zonder aanwezigheid • Doelgericht
proefleider
2. Leertheoretische benadering nader duurzaam op lange
gedrag maar termijn?
beschouwd door andere
• Leren • Volledige uitdoving bestaat niet!
uitkomst • Gedragstherapie
• Gedragsveranderingen die gemotiveerd
resultaat zijn • Hoofdstroming binnen counseling
• Pavloviaanse-instrumentele transfer • 1e generatie
regelmatigheden in de (PIT)
omgeving • Focus op veranderen gedrag
• Pavloviaanse VP gaat • 2e generatie
• Mechanismen/ verklaringen van leren instrumenteel gedrag uitlokken
• Associatieve en • Cognitieve component leidt tot
• Aversieve conditionering
predispositionele theorie cognitieve gedragstherpaie • Gedragstherapie
• Aversieve of ongename OP • Kunnen gedrag veranderen maar
• Associatieve theorie van leren • Extinctie
• Watson: behaviorisme
• Associatie vorming/ mentale misschien niet de overtuigingen gedragsv
• Basis leertheorieën • 3e generatie
representatie • E
angstverwerving • Leren omgaan met cognities en
• S-R leren • Bedenkingen leertheorieën
• Direct verband S-R emoties zonder deze te willen • Exposure
angstverwerving (2) veranderen
• S-S leren blootstell
• Latente inhibitie • Erkenning niet alles kunnen
• Representatie OP • Extinctie
• Maar soms ook risico angst
• Uitkomstevaluatieprocedure veranderen condition
verhogen • Gedragstherapie - ontstaan •
• GR valt weg als OP Mogelijke
• Aangeleerde hulpeloosheid • Eysenck
minder appetijtelijk extinctie
• Controleerbaarheid (Seligman) • KC en OPC, aangeleerd gedrag kan
wordt • O
• Vb. Onveilige hechting & burn-
• Propositionele theorie leren ook afleren a
out • Gedragstherapie - diagnostiek
• Propositie/ cl
• Passiviteit • Duidelijke definitie
redeneermechanisme vo
• Inflatie-effect
• Voorspellen, oorzakelijk probleem(gedrag) • Terugval
• Generalisatie • Insteek behandeling bepalen en
• Als-dan • S
• Interactie klassieke en instrumentele
• Debat evalueren effect • C
conditionering bij angststoornis • Vragenlijsten, observaties en •
• Wat is beste te doen volgens Contracon
• Vermijding
de situatie? registratie • N
• Tweefactorentheorie Mowrer • Holistische theorie (macroanalyse)
• Ontogenetische adaptatie • Motivatio
• De verassingshypothese • Probleemgebieden
• Leren helpt ons beter exposure
• Verassingshypothese betekenis
omgaan met de omgeving clusteren + onderlinge
• Voorspellingsfout
samenhang weergeven
• Blokkeringseffect • Functieanalyse (microanalyse)
• Vb. Angststoornissen & • Factoren die de klacht in
, HC3: cognitieve benadering van psychopathologie4. Implicaties voor behandeling: cognitiev
(gedrags)therapie
1. Historische schets • Implicaties voor behandeling
• Cognitieve psychologie als reactie 2. Cognitieve benadering nader beschouwd • Cognitieve therapie
behaviorisme • Betekenis cognitie & informatieverwerking • Doel: manieren van inf
• Theorieën over mentale processen • Waarnemen, verwerking, geheugen en interpretatie bewust
formuleren en toetsen • Kernconcepten te beïnvloeden door kri
• 3. Cognitieve benadering in relatie tot
Moddelen waar informatieverwerking • Schema’s toetsing empirische we
psychopathologie • “hot cognitions”
grote rol speelt • Sturen onze informatieverwerking
• Relatie tot psychopathologie
• Cognitieve theorieën over • Selecteren • Talloze stoornissen
• Beck
psychopathologie • Confirmerende • cognitieve therapie – ontstaan
• Samenhang tussen
• Neurologische problemen informatieselectie • Cognitieve gedragsther
verschillende vormen van • Cognitieve revo
veroorzaakt door onlogische, • Interpreteren & psychopathologie en de • 3 factoren
irrationele ideeën combrimeren
• inhoud van de cognitieve • Vier niveaus van cognities
Albert Ellis • Transformeren (nieuwe
• structuren zoals schema’s • Automatische gedachte
Irrationele opvattingen als basis betekenissen) • Depressieve stoorn
neurotische psychopathologie • Herinneringen schema’s
• Cognitieve triade
• Aaron Beck • Voordeel & nadeel • Basisassumptie
• Manische stoorn
• Specifieke cognitieve • Confirmerende assumpties, str
• Overoptimistische
karakteristieken als basis informatieselectie automatische g
ideeën over • Samenspel van gebeurtenissen
psychopathologie • Expliciete & impliciete kennis
• eigenwaarde
Denkstijlen • Automatische & gecontroleerde gedachten en gedrag
• Angststoornissen
• Meichenbaum informatieverwerking • Cognitieve gedragstherapie – basis
• Gevaarschema’s
• Zelfspraak • Schema-activering • Basisprincipes cognitieve gedra
• Paniek & sociale
• Interne dialoog (negatief/ positief) • Ontstaan van schema’s • Cognitieve geragstherapie – diagnostie
• angststoornis • Gedragstherapie
Seligman • Ontwikkeling als kid, opgedane • Overactief schema
• Attributies intern/ extern ervaringen, cognitieve vermogens • Vragenlijsten en tests
• Kenmerkende processen
• Externe locus • Instanthouding van schema’s • Observaties en registraties
• Aandachtsbias
• Lazarus • Loslaten van schema lijdt tot angst • Casusconseptualisatie
• Moeite los te komen van
• Stresscoppingtheorie en onzekerheid • Cognitieve gedragstherapie – behande
• stoornisspecifieke • 4G’s om automatische gedacht
Primaire appraisal • Cognitieve schema’s
• informatie
Impact/ gevolgen • Selectiebias & identificeren
• Selectieve interpretatie
• Secundairy appraisal interpretatiebias • Uitdagingen
• Denkfouten
• Heb ik voldoende • Vooroordeel roept • Hot cognition wordt aan
• Heuristieken
middelen om verwachtingen op waarnaar onderzoek onderworpe
• Beschikbaarheidsheuristiek
ermee om te persoon zich gaat gedragen • “evalueren” of “explore
• Saillantie (levendigheid)
gaan? • Imposter syndroom • Geef me eviden
• Representativiteitsheuristie
•
5. Tot besluit Cognitieve reapraisal • Herinneringen worden • Geleide ontdekking (guided dis
k (typisch)
• Schema’s staan• centraal
Samen met cliënt vertekend • Socratisch dialoog
• Geheugenbias
secundaire
• Cognitieve vertekeningen • Verandering van schema’s • Flashcards of copingcards
• Depressieve
appraisal doen biashypothese
• Gecombineerde-cognitieve • Disconfirmerende • (gedrags) experiment
stoornis • Neerwaartse pijltechniek
• Cognitieve gedragstherapie ervaringen en inzicht in • Globaal-
• Effectief voor verschillende psychopathologieën inconsistenties • De onderliggende assu
evaluatief
• Nieuwe ontwikkelingen • Factoren die veranderen kerngedachten
• Angststoornis
• Inspiratiebron voor andere modellen & therapieën vergemakkelijken • Twee vragen
• Verschil angst en
• Schematherapie • Beschikbaarheid • Terugvalpreventie
depressie •
• EMDR alternatief schema Cognitieve geragstherapie – effect (5)
• Persoonlijke en • Cognitieve geragstherapie – indicaties
emotionele • Nieuwe ontwikkelingen
disconfirmerende • Schematherapie
ervaringen • Derde generatie
• Piaget: assimilatie & • Technologische innovaties
accommodatie
• Basisdisciplines gedrag
• Toepassingsgerichte disciplines
• Definitie klinische psychologie 3. Normaal en abnormaal
• Kern = psychische stoornissen de grens?
• Afwijking van de norm in ongunstige zin Drie modellen ondersche
• Binnen individuele persoon 2. Aspecten van abnormaal gedrag van normaal
• In relatie tot andere mensen • Zeven factoren die bepalen of gedrag 1. Statistisch model
• Werkterreinen (9) pathologisch wordt beschouwd • Uitgangspunt
• Eerstelijns psychologie, psychopathologie, 1. Persoonlijk lijden (2) • Menselijk
forensische psych, neuropsych, 2. (dis)functionaliteit van het gedrag zijn min
gerontopsych, systeempsych, (2) verdeeld
gezondheidspsych, psychosociale 3. Irrationeel en onbegrijpelijk gedrag • Abnormaal= ex
rehabilitatie, opbouwwerk 4. Onvoorspelbaar en controleverlies scores
• Taken (6) • Wat verwachten we? • Problemen (3)
• Diagnostiek, psycho-educatie, revalidatie, 5. Opvallend en onconventioneel • Grens is
begeleiding, preventie, onderzoek gedrag • Specifiee
• Het bos door de bomen 6. Gedrag dat een ongemakkelijk ongewoo
• Beroepsgroepen gevoel bij anderen teweeg brengt zijn
• Diploma: PC, klinisch psycholoog, psychiater, 7. Het overtreden van morele normen • Onduide
psychotherapie • Definitie van psychische stoornissen (APA) van pers
• Taken • Drie uitsluitende omstandigheden 2. Medisch of ziektemod
• Het terrein van de klinische psychologie 1. Te verwachten en cultureel • Uitgangspunt
• Hoe is klinische psychologie of GGZ aanvaardbare reacties • Psychisc
georganiseerd? 2. Deviant gedrag dat voortvloeit uit somatisc
• Onderscheiding voorzieningen (4) behoren tot een politieke, religieuze • Somatog
• Instroom of seksuele minderheid • Problemen (2)
• Eigen intiatief of doorverwijzer, 3. Afwijkend gedrag mag niet • Tegenstr
procedure, tijdsverloop voortkomen uit een persoonlijk stigmatis
• Uitstroom confict tussen individu en 3. Leer- of onderwijsmod
• Van evaluatie naar ontslag, maatschappij 4. Tot slot & doelstellingen • Verkeerd gelope
samenwerking met andere • Psychische stoornissen is • Voordelen (3)
voorzieningen, follow-up moeilijk te definiëren • Minder s
• Structuur van de GGZ • Grens tussen normaal en • Meer rec
• Echelon model abnormaal obv een verantwo
• Stepped-care principe continuüm mensen
• Echelon model • Verhouding tussen patient persoonl
• 0e lijn (6) en hulpverlener is obv • Meer rec
• Client en omgeving samenwerkingsmodel wat werk
• 1e lijn (5) bij psych
• Niet gespecialiseerde, ambulante hulpverle
professionele hulpverlening • Problemen
• 2e lijn (3) • Demarca
• Gespecialiseerde, ambulante, afgrenzin
professionele hulpverlening • Oefening
• 3e lijn (3)
• Gespecialiseerde residentiële hulp
,1. Historische schets HC2: leertheoretische benadering van psychotherapie
• Ivan Pavlov
• Klassieke conditionering 3. Leertheoretische benadering in relatie tot
• NS koppelen aan een OS psychopathologie
• NS wordt GS OR lijdt tot GR • Appetitieve conditionering
• Onafh gedrag dier 4. Implicaties voor behandeling : gedragstherapie
• VP gelinkt aan OP • Implicaties voor behandeling
• Thorndike • Craving 5. Tot besluit
• Instrumentele conditionering • Leerprocessen
• Actietendens • Inspiratie om
• Wet van effect • Inzicht in aquisitie van pathologisch
• Trage extinctie behandeling
• Kat in een kooi gedrag
• Bv rouwproces psychopatho
• Afh gedrag dier • Essentieel voor veranderen eerder
• Brede generalisatie optimalisere
• Skinner aangeleerd gedrag • = manier va
• Bv. Persisterende rouwstoornis • In begeleiding en psychotherapie nieuwe
• Operante conditionering • Appetitief claim van ut
• Skinner-box ervaringen aangeboden
• Twee systemen van gedrag (operante • 2 uitdagingen
• Ratten duwen op conditionering)
hendeltje • Hoe lok je
• Doelgericht gedrag (R-O leren)
• Door beloning toename gedragsverandering uit op
• Gewoonte gedrag (S-R leren)
gedrag korte termijn?
• Kritiek • Hoe maak je deze
• Exp zonder aanwezigheid • Doelgericht
proefleider
2. Leertheoretische benadering nader duurzaam op lange
gedrag maar termijn?
beschouwd door andere
• Leren • Volledige uitdoving bestaat niet!
uitkomst • Gedragstherapie
• Gedragsveranderingen die gemotiveerd
resultaat zijn • Hoofdstroming binnen counseling
• Pavloviaanse-instrumentele transfer • 1e generatie
regelmatigheden in de (PIT)
omgeving • Focus op veranderen gedrag
• Pavloviaanse VP gaat • 2e generatie
• Mechanismen/ verklaringen van leren instrumenteel gedrag uitlokken
• Associatieve en • Cognitieve component leidt tot
• Aversieve conditionering
predispositionele theorie cognitieve gedragstherpaie • Gedragstherapie
• Aversieve of ongename OP • Kunnen gedrag veranderen maar
• Associatieve theorie van leren • Extinctie
• Watson: behaviorisme
• Associatie vorming/ mentale misschien niet de overtuigingen gedragsv
• Basis leertheorieën • 3e generatie
representatie • E
angstverwerving • Leren omgaan met cognities en
• S-R leren • Bedenkingen leertheorieën
• Direct verband S-R emoties zonder deze te willen • Exposure
angstverwerving (2) veranderen
• S-S leren blootstell
• Latente inhibitie • Erkenning niet alles kunnen
• Representatie OP • Extinctie
• Maar soms ook risico angst
• Uitkomstevaluatieprocedure veranderen condition
verhogen • Gedragstherapie - ontstaan •
• GR valt weg als OP Mogelijke
• Aangeleerde hulpeloosheid • Eysenck
minder appetijtelijk extinctie
• Controleerbaarheid (Seligman) • KC en OPC, aangeleerd gedrag kan
wordt • O
• Vb. Onveilige hechting & burn-
• Propositionele theorie leren ook afleren a
out • Gedragstherapie - diagnostiek
• Propositie/ cl
• Passiviteit • Duidelijke definitie
redeneermechanisme vo
• Inflatie-effect
• Voorspellen, oorzakelijk probleem(gedrag) • Terugval
• Generalisatie • Insteek behandeling bepalen en
• Als-dan • S
• Interactie klassieke en instrumentele
• Debat evalueren effect • C
conditionering bij angststoornis • Vragenlijsten, observaties en •
• Wat is beste te doen volgens Contracon
• Vermijding
de situatie? registratie • N
• Tweefactorentheorie Mowrer • Holistische theorie (macroanalyse)
• Ontogenetische adaptatie • Motivatio
• De verassingshypothese • Probleemgebieden
• Leren helpt ons beter exposure
• Verassingshypothese betekenis
omgaan met de omgeving clusteren + onderlinge
• Voorspellingsfout
samenhang weergeven
• Blokkeringseffect • Functieanalyse (microanalyse)
• Vb. Angststoornissen & • Factoren die de klacht in
, HC3: cognitieve benadering van psychopathologie4. Implicaties voor behandeling: cognitiev
(gedrags)therapie
1. Historische schets • Implicaties voor behandeling
• Cognitieve psychologie als reactie 2. Cognitieve benadering nader beschouwd • Cognitieve therapie
behaviorisme • Betekenis cognitie & informatieverwerking • Doel: manieren van inf
• Theorieën over mentale processen • Waarnemen, verwerking, geheugen en interpretatie bewust
formuleren en toetsen • Kernconcepten te beïnvloeden door kri
• 3. Cognitieve benadering in relatie tot
Moddelen waar informatieverwerking • Schema’s toetsing empirische we
psychopathologie • “hot cognitions”
grote rol speelt • Sturen onze informatieverwerking
• Relatie tot psychopathologie
• Cognitieve theorieën over • Selecteren • Talloze stoornissen
• Beck
psychopathologie • Confirmerende • cognitieve therapie – ontstaan
• Samenhang tussen
• Neurologische problemen informatieselectie • Cognitieve gedragsther
verschillende vormen van • Cognitieve revo
veroorzaakt door onlogische, • Interpreteren & psychopathologie en de • 3 factoren
irrationele ideeën combrimeren
• inhoud van de cognitieve • Vier niveaus van cognities
Albert Ellis • Transformeren (nieuwe
• structuren zoals schema’s • Automatische gedachte
Irrationele opvattingen als basis betekenissen) • Depressieve stoorn
neurotische psychopathologie • Herinneringen schema’s
• Cognitieve triade
• Aaron Beck • Voordeel & nadeel • Basisassumptie
• Manische stoorn
• Specifieke cognitieve • Confirmerende assumpties, str
• Overoptimistische
karakteristieken als basis informatieselectie automatische g
ideeën over • Samenspel van gebeurtenissen
psychopathologie • Expliciete & impliciete kennis
• eigenwaarde
Denkstijlen • Automatische & gecontroleerde gedachten en gedrag
• Angststoornissen
• Meichenbaum informatieverwerking • Cognitieve gedragstherapie – basis
• Gevaarschema’s
• Zelfspraak • Schema-activering • Basisprincipes cognitieve gedra
• Paniek & sociale
• Interne dialoog (negatief/ positief) • Ontstaan van schema’s • Cognitieve geragstherapie – diagnostie
• angststoornis • Gedragstherapie
Seligman • Ontwikkeling als kid, opgedane • Overactief schema
• Attributies intern/ extern ervaringen, cognitieve vermogens • Vragenlijsten en tests
• Kenmerkende processen
• Externe locus • Instanthouding van schema’s • Observaties en registraties
• Aandachtsbias
• Lazarus • Loslaten van schema lijdt tot angst • Casusconseptualisatie
• Moeite los te komen van
• Stresscoppingtheorie en onzekerheid • Cognitieve gedragstherapie – behande
• stoornisspecifieke • 4G’s om automatische gedacht
Primaire appraisal • Cognitieve schema’s
• informatie
Impact/ gevolgen • Selectiebias & identificeren
• Selectieve interpretatie
• Secundairy appraisal interpretatiebias • Uitdagingen
• Denkfouten
• Heb ik voldoende • Vooroordeel roept • Hot cognition wordt aan
• Heuristieken
middelen om verwachtingen op waarnaar onderzoek onderworpe
• Beschikbaarheidsheuristiek
ermee om te persoon zich gaat gedragen • “evalueren” of “explore
• Saillantie (levendigheid)
gaan? • Imposter syndroom • Geef me eviden
• Representativiteitsheuristie
•
5. Tot besluit Cognitieve reapraisal • Herinneringen worden • Geleide ontdekking (guided dis
k (typisch)
• Schema’s staan• centraal
Samen met cliënt vertekend • Socratisch dialoog
• Geheugenbias
secundaire
• Cognitieve vertekeningen • Verandering van schema’s • Flashcards of copingcards
• Depressieve
appraisal doen biashypothese
• Gecombineerde-cognitieve • Disconfirmerende • (gedrags) experiment
stoornis • Neerwaartse pijltechniek
• Cognitieve gedragstherapie ervaringen en inzicht in • Globaal-
• Effectief voor verschillende psychopathologieën inconsistenties • De onderliggende assu
evaluatief
• Nieuwe ontwikkelingen • Factoren die veranderen kerngedachten
• Angststoornis
• Inspiratiebron voor andere modellen & therapieën vergemakkelijken • Twee vragen
• Verschil angst en
• Schematherapie • Beschikbaarheid • Terugvalpreventie
depressie •
• EMDR alternatief schema Cognitieve geragstherapie – effect (5)
• Persoonlijke en • Cognitieve geragstherapie – indicaties
emotionele • Nieuwe ontwikkelingen
disconfirmerende • Schematherapie
ervaringen • Derde generatie
• Piaget: assimilatie & • Technologische innovaties
accommodatie
