Sociaal werk en sociaal
beleid
,Inhoud
1 Focus en doelstelling ........................................................................................ 5
1.1 Ter opfrissing: de kern van sociaal werk: heilige drievuldigheid ................................. 5
1.2 Focus ................................................................................................................. 6
2 Doelstellingen .................................................................................................. 6
3 Politiseren: eerste begripsafbakening .............................................................. 7
3.1 Politiserende praktijk ........................................................................................... 7
3.1.1 Meningsverschil ............................................................................................... 7
3.1.2 Publiek (gaan) ................................................................................................. 8
3.1.3 Hoe we samenleving inrichten ......................................................................... 10
3.1.4 Kwetsbaar model? .......................................................................................... 13
3.1.5 Open vragen rond maatschappelijke verandering … ............................................ 14
3.1.6 Link met continentale traditie in sociaal werk ................................................. 15
4 De open samenleving als kader ...................................................................... 15
4.1 De paradox van verbinding en verschil ................................................................. 15
4.1.1 Pluralisme als input en output in open samenleving ............................................ 16
4.2 Uitvinding van het sociaal contract ...................................................................... 17
4.2.1 Stap 1: Opsplitsing publieke vs. private sfeer .................................................... 17
4.2.2 Stap 2: De roep om collectieve autoriteit (CA) ................................................... 18
4.2.3 Belang van afdwingbare regels … ..................................................................... 19
4.2.4 Wie is de uitverkorene? ................................................................................... 20
4.3 Drie pijlers........................................................................................................ 23
4.4 Onvervulde beloftes? ......................................................................................... 25
4.4.1 Terug naar link met sociaal werk ...................................................................... 28
5 Opbouw en timing .......................................................................................... 28
6 Examen .......................................................................................................... 28
7 Samenvatting ................................................................................................. 30
8 Les 2 _ Welvaartstaat ..................................................................................... 30
8.1 Bouwstenen welvaartstaat .................................................................................. 30
8.1.1 Solidariteit .................................................................................................... 31
8.1.2 Sociale grondrechten als kader ........................................................................ 31
8.1.3 Sociale verzekeringen ..................................................................................... 32
8.1.4 Sociale bijstand ............................................................................................. 33
8.1.5 Sociale voorzieningen ..................................................................................... 34
8.1.6 Wie betaalt hier eigenlijk de rekening? .............................................................. 35
8.2 Uitdagingen ...................................................................................................... 37
1
,8.2.1 Kaders om herverdeling via SB te beoordelen .................................................... 37
8.2.2 Denken over sociale risico’s ............................................................................. 38
8.2.3 We moeten (met) meer werken! ...................................................................... 40
8.2.4 Publiek kapitaal ............................................................................................. 42
8.2.5 Eerlijke fiscaliteit ............................................................................................ 43
9 Les 3 _ De Liberale Democratie ...................................................................... 45
9.1 Bouwstenen van liberale democratie .................................................................... 45
9.1.1 Bestuurlijke invulling ...................................................................................... 45
9.1.2 Morele invulling ............................................................................................. 46
9.2 Inhoudelijke munitie voor politiserende praktijken rond LD ..................................... 48
9.2.1 De schaduw van het populisme ...................................................................... 48
9.2.2 De verleiding van de sterke leider .................................................................... 50
9.2.3 De verschuiving van machtscentra ................................................................... 53
9.2.4 Particratie ..................................................................................................... 54
9.2.5 Omgaan met informatie … Het einde van de waarheid? ....................................... 55
10 Les 4 _ De vrije markt en de economische logica ........................................... 58
10.1 Bouwstenen vrijemarkteconomie (VME) ............................................................... 59
10.1.1 Open ............................................................................................................ 59
10.1.2 Decentraal .................................................................................................... 59
10.1.3 Zelfregulerend ............................................................................................... 60
10.2 Inhoudelijke munitie voor politiserende praktijken rond uitdagingen en bijsturing voor
VME (voeding voor politiserende praktijken rond VME) ..................................................... 62
10.2.1 Wie temt het spook van het neoliberalisme? ...................................................... 62
10.2.2 Is ongelijkheid onvermijdelijk of soms ook nodig? .............................................. 64
10.2.3 Waarom economen en bedrijven een dubbele moraal hanteren t.a.v. de rol van de
overheid (dubbele moraal over rol overheid) ................................................................... 67
10.2.4 De verschuiving van product en bezit naar dienst ............................................... 69
10.2.5 De pletwals van de platformeconomie ............................................................... 70
10.2.6 Welk heil mogen we verwachten van een coöperatieve logica? ............................. 71
11 Les 5_ Globalisering ....................................................................................... 72
11.1 Een economisch perspectief op globalisering ......................................................... 73
11.1.1 Economische insteek ...................................................................................... 73
11.1.2 Vrijhandelsakkoorden ..................................................................................... 73
11.1.3 Baten en kosten globalisering .......................................................................... 74
11.2 EU en de interne markt ...................................................................................... 74
11.2.1 Vrij verkeer GDPK .......................................................................................... 74
11.2.2 Begrotingsdiscipline ........................................................................................ 75
11.3 EU: toekomstscenario’s en uitdagingen ................................................................ 75
11.3.1 Steeds meer integratie … ................................................................................ 75
2
, 11.3.2 Sociaal beleid in EU ........................................................................................ 76
11.3.3 Mensenrechten in EU ...................................................................................... 76
11.3.4 Democratisch deficit @EU................................................................................ 76
11.3.5 Uitbreiding EU ............................................................................................... 77
11.3.6 EU na Brexit .................................................................................................. 77
11.3.7 EU na Oekraïne .............................................................................................. 77
11.3.8 EU na corona ................................................................................................. 77
11.4 Schaduwzijde globalisering ................................................................................. 78
11.4.1 Bank- en kredietcrisis (2007-2008 en de lange nasleep) ..................................... 78
11.4.2 Multinationals: machtpositie (MNO) .................................................................. 81
12 Les 7 _ politiseren: niveau van teams en organisaties.................................... 84
12.1 Over logica’s binnen teams/organisaties ............................................................... 84
12.1.1 Ontstaan en doorwerking ................................................................................ 84
12.1.2 Logica’s in de praktijk ..................................................................................... 86
12.2 Twee praktijkvoorbeelden van politiseren binnen teams ......................................... 97
12.2.1 Politiseren vanuit perspectief OCMW frontliniemedewerker .................................. 97
12.2.2 Politiserend werken door ervaringsdeskundigen (ED) in armoede ......................... 98
12.3 Politiseren, toch (n)iets voor mij? + hefbomen ...................................................... 98
12.3.1 Startpunt om logica’s te bevragen .................................................................... 98
12.3.2 Viertal hefbomen bij invullen van politiserende praktijken ................................... 99
13 Les 8 _ politiseren: overheidsbeleid en advocacy (macro) ........................... 103
13.1 Vooraf: politiserende praktijken ......................................................................... 103
13.2 Beleidsinstrumenten voor de overheid ................................................................. 103
13.2.1 Vier types beleidsinstrumenten ....................................................................... 104
13.2.2 Beoordelen van de inzet van beleidsinstrumenten ............................................. 107
13.3 Hefbomen voor beleidsbeïnvloeding/ advocacy ..................................................... 109
13.3.1 Nadenken over de boodschap (inhoud) ............................................................ 109
13.3.2 Momentum herkennen / creëren ..................................................................... 112
13.3.3 Creëren van een beweging en kracht van het collectief ...................................... 113
13.3.4 Flirten met de grenzen van burgerlijke ongehoorzaamheid ................................. 114
14 Les 9 _ Politiseren in/via de rechterlijke macht ........................................... 119
14.1 Over het recht en politiseren .............................................................................. 119
14.2 De Rechterlijke Macht ....................................................................................... 120
14.2.1 Piramidestructuur .......................................................................................... 120
14.2.2 Staande vs. zittende magistratuur ................................................................... 121
14.2.3 Werkingsprincipe .......................................................................................... 122
14.3 Uitdagingen rechtspraak (3) .............................................................................. 122
14.3.1 Begrijpbaarheid ............................................................................................ 122
3
beleid
,Inhoud
1 Focus en doelstelling ........................................................................................ 5
1.1 Ter opfrissing: de kern van sociaal werk: heilige drievuldigheid ................................. 5
1.2 Focus ................................................................................................................. 6
2 Doelstellingen .................................................................................................. 6
3 Politiseren: eerste begripsafbakening .............................................................. 7
3.1 Politiserende praktijk ........................................................................................... 7
3.1.1 Meningsverschil ............................................................................................... 7
3.1.2 Publiek (gaan) ................................................................................................. 8
3.1.3 Hoe we samenleving inrichten ......................................................................... 10
3.1.4 Kwetsbaar model? .......................................................................................... 13
3.1.5 Open vragen rond maatschappelijke verandering … ............................................ 14
3.1.6 Link met continentale traditie in sociaal werk ................................................. 15
4 De open samenleving als kader ...................................................................... 15
4.1 De paradox van verbinding en verschil ................................................................. 15
4.1.1 Pluralisme als input en output in open samenleving ............................................ 16
4.2 Uitvinding van het sociaal contract ...................................................................... 17
4.2.1 Stap 1: Opsplitsing publieke vs. private sfeer .................................................... 17
4.2.2 Stap 2: De roep om collectieve autoriteit (CA) ................................................... 18
4.2.3 Belang van afdwingbare regels … ..................................................................... 19
4.2.4 Wie is de uitverkorene? ................................................................................... 20
4.3 Drie pijlers........................................................................................................ 23
4.4 Onvervulde beloftes? ......................................................................................... 25
4.4.1 Terug naar link met sociaal werk ...................................................................... 28
5 Opbouw en timing .......................................................................................... 28
6 Examen .......................................................................................................... 28
7 Samenvatting ................................................................................................. 30
8 Les 2 _ Welvaartstaat ..................................................................................... 30
8.1 Bouwstenen welvaartstaat .................................................................................. 30
8.1.1 Solidariteit .................................................................................................... 31
8.1.2 Sociale grondrechten als kader ........................................................................ 31
8.1.3 Sociale verzekeringen ..................................................................................... 32
8.1.4 Sociale bijstand ............................................................................................. 33
8.1.5 Sociale voorzieningen ..................................................................................... 34
8.1.6 Wie betaalt hier eigenlijk de rekening? .............................................................. 35
8.2 Uitdagingen ...................................................................................................... 37
1
,8.2.1 Kaders om herverdeling via SB te beoordelen .................................................... 37
8.2.2 Denken over sociale risico’s ............................................................................. 38
8.2.3 We moeten (met) meer werken! ...................................................................... 40
8.2.4 Publiek kapitaal ............................................................................................. 42
8.2.5 Eerlijke fiscaliteit ............................................................................................ 43
9 Les 3 _ De Liberale Democratie ...................................................................... 45
9.1 Bouwstenen van liberale democratie .................................................................... 45
9.1.1 Bestuurlijke invulling ...................................................................................... 45
9.1.2 Morele invulling ............................................................................................. 46
9.2 Inhoudelijke munitie voor politiserende praktijken rond LD ..................................... 48
9.2.1 De schaduw van het populisme ...................................................................... 48
9.2.2 De verleiding van de sterke leider .................................................................... 50
9.2.3 De verschuiving van machtscentra ................................................................... 53
9.2.4 Particratie ..................................................................................................... 54
9.2.5 Omgaan met informatie … Het einde van de waarheid? ....................................... 55
10 Les 4 _ De vrije markt en de economische logica ........................................... 58
10.1 Bouwstenen vrijemarkteconomie (VME) ............................................................... 59
10.1.1 Open ............................................................................................................ 59
10.1.2 Decentraal .................................................................................................... 59
10.1.3 Zelfregulerend ............................................................................................... 60
10.2 Inhoudelijke munitie voor politiserende praktijken rond uitdagingen en bijsturing voor
VME (voeding voor politiserende praktijken rond VME) ..................................................... 62
10.2.1 Wie temt het spook van het neoliberalisme? ...................................................... 62
10.2.2 Is ongelijkheid onvermijdelijk of soms ook nodig? .............................................. 64
10.2.3 Waarom economen en bedrijven een dubbele moraal hanteren t.a.v. de rol van de
overheid (dubbele moraal over rol overheid) ................................................................... 67
10.2.4 De verschuiving van product en bezit naar dienst ............................................... 69
10.2.5 De pletwals van de platformeconomie ............................................................... 70
10.2.6 Welk heil mogen we verwachten van een coöperatieve logica? ............................. 71
11 Les 5_ Globalisering ....................................................................................... 72
11.1 Een economisch perspectief op globalisering ......................................................... 73
11.1.1 Economische insteek ...................................................................................... 73
11.1.2 Vrijhandelsakkoorden ..................................................................................... 73
11.1.3 Baten en kosten globalisering .......................................................................... 74
11.2 EU en de interne markt ...................................................................................... 74
11.2.1 Vrij verkeer GDPK .......................................................................................... 74
11.2.2 Begrotingsdiscipline ........................................................................................ 75
11.3 EU: toekomstscenario’s en uitdagingen ................................................................ 75
11.3.1 Steeds meer integratie … ................................................................................ 75
2
, 11.3.2 Sociaal beleid in EU ........................................................................................ 76
11.3.3 Mensenrechten in EU ...................................................................................... 76
11.3.4 Democratisch deficit @EU................................................................................ 76
11.3.5 Uitbreiding EU ............................................................................................... 77
11.3.6 EU na Brexit .................................................................................................. 77
11.3.7 EU na Oekraïne .............................................................................................. 77
11.3.8 EU na corona ................................................................................................. 77
11.4 Schaduwzijde globalisering ................................................................................. 78
11.4.1 Bank- en kredietcrisis (2007-2008 en de lange nasleep) ..................................... 78
11.4.2 Multinationals: machtpositie (MNO) .................................................................. 81
12 Les 7 _ politiseren: niveau van teams en organisaties.................................... 84
12.1 Over logica’s binnen teams/organisaties ............................................................... 84
12.1.1 Ontstaan en doorwerking ................................................................................ 84
12.1.2 Logica’s in de praktijk ..................................................................................... 86
12.2 Twee praktijkvoorbeelden van politiseren binnen teams ......................................... 97
12.2.1 Politiseren vanuit perspectief OCMW frontliniemedewerker .................................. 97
12.2.2 Politiserend werken door ervaringsdeskundigen (ED) in armoede ......................... 98
12.3 Politiseren, toch (n)iets voor mij? + hefbomen ...................................................... 98
12.3.1 Startpunt om logica’s te bevragen .................................................................... 98
12.3.2 Viertal hefbomen bij invullen van politiserende praktijken ................................... 99
13 Les 8 _ politiseren: overheidsbeleid en advocacy (macro) ........................... 103
13.1 Vooraf: politiserende praktijken ......................................................................... 103
13.2 Beleidsinstrumenten voor de overheid ................................................................. 103
13.2.1 Vier types beleidsinstrumenten ....................................................................... 104
13.2.2 Beoordelen van de inzet van beleidsinstrumenten ............................................. 107
13.3 Hefbomen voor beleidsbeïnvloeding/ advocacy ..................................................... 109
13.3.1 Nadenken over de boodschap (inhoud) ............................................................ 109
13.3.2 Momentum herkennen / creëren ..................................................................... 112
13.3.3 Creëren van een beweging en kracht van het collectief ...................................... 113
13.3.4 Flirten met de grenzen van burgerlijke ongehoorzaamheid ................................. 114
14 Les 9 _ Politiseren in/via de rechterlijke macht ........................................... 119
14.1 Over het recht en politiseren .............................................................................. 119
14.2 De Rechterlijke Macht ....................................................................................... 120
14.2.1 Piramidestructuur .......................................................................................... 120
14.2.2 Staande vs. zittende magistratuur ................................................................... 121
14.2.3 Werkingsprincipe .......................................................................................... 122
14.3 Uitdagingen rechtspraak (3) .............................................................................. 122
14.3.1 Begrijpbaarheid ............................................................................................ 122
3
