Pedagogische
basisbegrippen en
contexten
,Inhoud
1 Inleidend hoofdstuk: een beeld van een kind ................................................... 3
1.1 Pedagogiek als maatschappelijke kwestie ............................................................... 3
1.2 De onvoorspelbare aard van de pedagogiek ............................................................ 4
1.3 De pedagogiek onder druk? .................................................................................. 7
1.3.1 Risico reducerend denken.................................................................................. 9
1.3.2 Individualiserend werken ................................................................................ 10
1.4 De wereld is pedagogiek, de pedagogiek is de wereld ............................................ 12
1.5 Over kinderen, de kindertijd en kindbeelden ......................................................... 13
1.5.1 De ‘ontdekking’ van het kind ........................................................................... 14
1.5.2 De vondst van de kindertijd ............................................................................. 16
1.5.3 Het denken in kindbeelden .............................................................................. 19
1.6 De opbouw van dit handboek .............................................................................. 20
1.6.1 Het voorspelbare kind ..................................................................................... 20
1.6.2 Het kind als burger ......................................................................................... 21
1.6.3 Het witte kind ................................................................................................ 21
1.6.4 Het kind als risico ........................................................................................... 21
1.6.5 Het kind als held ............................................................................................ 21
1.6.6 Het kind als kapitaal ....................................................................................... 21
2 Het voorspelbare kind .................................................................................... 22
2.1 Meten is weten, maar wat willen we weten? .......................................................... 22
2.2 Opvoeden door cijfers ........................................................................................ 27
2.2.1 De zeehospitalen: niet genezen, maar reconstrueren (19e eeuw) ......................... 27
2.2.2 De olympische spelen van de ontwikkeling ........................................................ 31
2.2.3 Diagnoses en labels bij kinderen met een beperking ........................................... 35
2.2.4 Besluit .......................................................................................................... 45
2.3 Voorspellen en voorkomen .................................................................................. 46
2.3.1 Piaget in de Verenigde Staten .......................................................................... 49
3 Het kind als burger ......................................................................................... 61
3.1 Over stemrecht, kinderrechten en burgerschap ..................................................... 62
3.1.1 Kinderen en jongeren als actieve betekenisgevers .............................................. 68
3.1.2 Stemrecht voor kinderen? ............................................................................... 69
3.2 Over kinderrechten, burgerschap en burgerschapseducatie ..................................... 71
3.2.1 Het sociaalanarchisme en de oorsprong van de kinderrechten .............................. 71
3.2.2 Kinderrechten en het autonome kind ................................................................ 81
3.2.3 Kinderrechten en het geïnstitutionaliseerde jeugdlan .......................................... 90
3.2.4 De bal bij de burger? ...................................................................................... 93
1
,3.2.5 Besluit .......................................................................................................... 93
3.3 Van opvoeden tot democratie naar opvoeden vanuit democratie .............................. 94
3.3.1 Opvoeden tot burgerschap: een paradoxale opgave............................................ 94
3.3.2 ‘Cultureghem’ als interessant praktijkvoorbeeld ................................................. 94
3.3.3 Reradicaliseren, educatief ronselen voor een betere wereld ................................. 94
4 Het witte kind ................................................................................................. 98
4.1 Blank, blond en Belgisch ..................................................................................... 98
4.1.1 Multipele gelaagdheid .................................................................................... 100
4.1.2 Omgaan met verschillen: een pedagogische opdracht ........................................ 103
4.2 Een groeiende bewustwording over het koloniaal verleden ..................................... 107
4.3 Toen: het koloniale verleden van België .............................................................. 107
4.4 Vandaag: een verleden dat niet wil wijken ........................................................... 107
4.5 Vooruit met het verleden ................................................................................... 108
4.6 Onderzoek: (De)kolonisatie en haar erfenis: de perspectieven van mensen met
Congolese herkomst ................................................................................................... 108
2
, 1 Inleidend hoofdstuk: een beeld van een kind
Les 1) 14/02/2024: lezen p. 19-32
• Vanuit verschillende dominante kindbeelden pedagogische discussies bekijken.
• Hoe de auteurs nadenken over wetenschappen en pedagogiek.
o Fundamentele pedagogiek, wat is dit? Om hierop een antwoord te kunnen geven
heb je allerlei inzichten nodig om te zien: wat zijn fundamenteel pedagogische
vraagstukken? Waarom is dit belangrijk om mee bezig te zijn als pedagoog?
o Wat kan pedagogiek ons in deze wereld brengen? ‘het kan de wereld redden’
• Kindbeeld is niet nieuw
1.1 Pedagogiek als maatschappelijke kwestie
“Pedagogiek is nauw verbonden met de ideeën en opvattingen in een samenleving over
bijvoorbeeld burgerschap, ouderschap, verantwoordelijkheid en democratie.” HB p. 20
• Pedagogische kwestie hangt sterk samen aan bredere maatschappelijke discussie.
o Hangt nauw samen met je opvatting over hoe de wereld zou moeten zijn
▪ Bv hard werken en geld verdienen (kapitaal) → bepaalt hoe je bv
onderwijs inricht, blik op armoede, ongelijkheid, vluchtelingen …
o Eigen ethische en ideologische opvattingen: zeer bepalend voor je handelen en
wat je al dan niet ok vindt binnen pedagogiek → zien we in kindbeelden
• Pedagogiek ≠ ontwikkeling (is veel meer dan dat)
o Als het puur om ontwikkeling gaat, is het geen pedagogiek maar psychologie
o Pedagogiek is ruimer kader, buiten het stimuleren van ontwikkeling
o Opvoeden is meer dan de ontwikkeling van kinderen stimuleren, het gaat om het
binnenbrengen van de wereld.
o Praten met kinderen en voorlezen
▪ Niet: taalvaardigheid stimuleren (puur ontwikkeling)
▪ Er gebeurt veel meer dan dat: gezelligheid, troostend, meegeven wat jij
belangrijk vindt en in gelooft
▪ Initiëren/kwalificeren in de wereld, met de hoop dat zij er iets beters mee
zullen doen → daarom kan pedagogiek de wereld redden
• Het is moeilijk om een pedagogische kwestie te vinden die niet gerelateerd is aan een
bredere maatschappelijke discussie.
o Bv. Er moet eerst iets misgaan voor we weten wat het risico met AI is.
▪ Bezorgdheden in het onderwijs.
o Bv. Het is niet meer van deze tijd om 7u op de schoolbanken te zitten.
▪ Onderwijs
o Bv. Vakantie wordt duurder, maar daarom niet onbetaalbaar.
▪ Belangrijk voor de ontwikkeling en de brede opvoeding
o Bv. Niet falen is nog belangrijker dan winnen.
▪ Ongelijkheid
▪ Vrijheid
▪ Intercultureel
o Bv. De diagnoses zijn meteen het eerste maar ook het laatste dat ze zien
▪ Labels, stigmatisering
▪ Wachtlijsten, soms pas hulp na diagnose
o Bv. Wie alleen op schermen leest, wordt minder empathisch
3
basisbegrippen en
contexten
,Inhoud
1 Inleidend hoofdstuk: een beeld van een kind ................................................... 3
1.1 Pedagogiek als maatschappelijke kwestie ............................................................... 3
1.2 De onvoorspelbare aard van de pedagogiek ............................................................ 4
1.3 De pedagogiek onder druk? .................................................................................. 7
1.3.1 Risico reducerend denken.................................................................................. 9
1.3.2 Individualiserend werken ................................................................................ 10
1.4 De wereld is pedagogiek, de pedagogiek is de wereld ............................................ 12
1.5 Over kinderen, de kindertijd en kindbeelden ......................................................... 13
1.5.1 De ‘ontdekking’ van het kind ........................................................................... 14
1.5.2 De vondst van de kindertijd ............................................................................. 16
1.5.3 Het denken in kindbeelden .............................................................................. 19
1.6 De opbouw van dit handboek .............................................................................. 20
1.6.1 Het voorspelbare kind ..................................................................................... 20
1.6.2 Het kind als burger ......................................................................................... 21
1.6.3 Het witte kind ................................................................................................ 21
1.6.4 Het kind als risico ........................................................................................... 21
1.6.5 Het kind als held ............................................................................................ 21
1.6.6 Het kind als kapitaal ....................................................................................... 21
2 Het voorspelbare kind .................................................................................... 22
2.1 Meten is weten, maar wat willen we weten? .......................................................... 22
2.2 Opvoeden door cijfers ........................................................................................ 27
2.2.1 De zeehospitalen: niet genezen, maar reconstrueren (19e eeuw) ......................... 27
2.2.2 De olympische spelen van de ontwikkeling ........................................................ 31
2.2.3 Diagnoses en labels bij kinderen met een beperking ........................................... 35
2.2.4 Besluit .......................................................................................................... 45
2.3 Voorspellen en voorkomen .................................................................................. 46
2.3.1 Piaget in de Verenigde Staten .......................................................................... 49
3 Het kind als burger ......................................................................................... 61
3.1 Over stemrecht, kinderrechten en burgerschap ..................................................... 62
3.1.1 Kinderen en jongeren als actieve betekenisgevers .............................................. 68
3.1.2 Stemrecht voor kinderen? ............................................................................... 69
3.2 Over kinderrechten, burgerschap en burgerschapseducatie ..................................... 71
3.2.1 Het sociaalanarchisme en de oorsprong van de kinderrechten .............................. 71
3.2.2 Kinderrechten en het autonome kind ................................................................ 81
3.2.3 Kinderrechten en het geïnstitutionaliseerde jeugdlan .......................................... 90
3.2.4 De bal bij de burger? ...................................................................................... 93
1
,3.2.5 Besluit .......................................................................................................... 93
3.3 Van opvoeden tot democratie naar opvoeden vanuit democratie .............................. 94
3.3.1 Opvoeden tot burgerschap: een paradoxale opgave............................................ 94
3.3.2 ‘Cultureghem’ als interessant praktijkvoorbeeld ................................................. 94
3.3.3 Reradicaliseren, educatief ronselen voor een betere wereld ................................. 94
4 Het witte kind ................................................................................................. 98
4.1 Blank, blond en Belgisch ..................................................................................... 98
4.1.1 Multipele gelaagdheid .................................................................................... 100
4.1.2 Omgaan met verschillen: een pedagogische opdracht ........................................ 103
4.2 Een groeiende bewustwording over het koloniaal verleden ..................................... 107
4.3 Toen: het koloniale verleden van België .............................................................. 107
4.4 Vandaag: een verleden dat niet wil wijken ........................................................... 107
4.5 Vooruit met het verleden ................................................................................... 108
4.6 Onderzoek: (De)kolonisatie en haar erfenis: de perspectieven van mensen met
Congolese herkomst ................................................................................................... 108
2
, 1 Inleidend hoofdstuk: een beeld van een kind
Les 1) 14/02/2024: lezen p. 19-32
• Vanuit verschillende dominante kindbeelden pedagogische discussies bekijken.
• Hoe de auteurs nadenken over wetenschappen en pedagogiek.
o Fundamentele pedagogiek, wat is dit? Om hierop een antwoord te kunnen geven
heb je allerlei inzichten nodig om te zien: wat zijn fundamenteel pedagogische
vraagstukken? Waarom is dit belangrijk om mee bezig te zijn als pedagoog?
o Wat kan pedagogiek ons in deze wereld brengen? ‘het kan de wereld redden’
• Kindbeeld is niet nieuw
1.1 Pedagogiek als maatschappelijke kwestie
“Pedagogiek is nauw verbonden met de ideeën en opvattingen in een samenleving over
bijvoorbeeld burgerschap, ouderschap, verantwoordelijkheid en democratie.” HB p. 20
• Pedagogische kwestie hangt sterk samen aan bredere maatschappelijke discussie.
o Hangt nauw samen met je opvatting over hoe de wereld zou moeten zijn
▪ Bv hard werken en geld verdienen (kapitaal) → bepaalt hoe je bv
onderwijs inricht, blik op armoede, ongelijkheid, vluchtelingen …
o Eigen ethische en ideologische opvattingen: zeer bepalend voor je handelen en
wat je al dan niet ok vindt binnen pedagogiek → zien we in kindbeelden
• Pedagogiek ≠ ontwikkeling (is veel meer dan dat)
o Als het puur om ontwikkeling gaat, is het geen pedagogiek maar psychologie
o Pedagogiek is ruimer kader, buiten het stimuleren van ontwikkeling
o Opvoeden is meer dan de ontwikkeling van kinderen stimuleren, het gaat om het
binnenbrengen van de wereld.
o Praten met kinderen en voorlezen
▪ Niet: taalvaardigheid stimuleren (puur ontwikkeling)
▪ Er gebeurt veel meer dan dat: gezelligheid, troostend, meegeven wat jij
belangrijk vindt en in gelooft
▪ Initiëren/kwalificeren in de wereld, met de hoop dat zij er iets beters mee
zullen doen → daarom kan pedagogiek de wereld redden
• Het is moeilijk om een pedagogische kwestie te vinden die niet gerelateerd is aan een
bredere maatschappelijke discussie.
o Bv. Er moet eerst iets misgaan voor we weten wat het risico met AI is.
▪ Bezorgdheden in het onderwijs.
o Bv. Het is niet meer van deze tijd om 7u op de schoolbanken te zitten.
▪ Onderwijs
o Bv. Vakantie wordt duurder, maar daarom niet onbetaalbaar.
▪ Belangrijk voor de ontwikkeling en de brede opvoeding
o Bv. Niet falen is nog belangrijker dan winnen.
▪ Ongelijkheid
▪ Vrijheid
▪ Intercultureel
o Bv. De diagnoses zijn meteen het eerste maar ook het laatste dat ze zien
▪ Labels, stigmatisering
▪ Wachtlijsten, soms pas hulp na diagnose
o Bv. Wie alleen op schermen leest, wordt minder empathisch
3
