Samenvatting ethiek en deontologie

ETHIEK
1) WAT IS RELATIONELE ETHIEK?

1.1) HEBBEN WE EEN PROBLEEM
Als sociaal werker worden we vaak geconfronteerd met complexe situaties die nooit op
zichzelf staan (nooit eenduidig).
- Netwerk van moeilijkheden, kansen, weerstanden en opportuniteiten

We worden opgeleid om methodisch of technisch om te gaan met een problematiek.
Maar is de methodiek wel voldoende voor een goede sociaal agogische praktijk?
- De technieken komen uit een ethische grondhouding
o Is er enkel techniek of is er meer nodig?
 Methodiek is niet voldoende om goed ethisch antwoord te geven
(objectief ethisch correct is niet gelijk aan menselijk ethisch oke)
 Je hebt methode nodig maar welke filosofie / ethiek zit erachter?
(mens is een gevoelig wezen, ook een betekenisgevend wezen)
1) Hoe geef je betekenis aan je werk?
2) Welke waarden en normen zijn er
3) Peroonlijkheidsdoel en discipline
- Elke methode probeert een houvast te bieden om in de complexe problematiek
mee om te gaan
- Wanneer moet je iemand fixeren? En hoe doe je dit?
o Op een respectvolle manier en een rustige benadering
- Vanuit welke waarden vertrekken we?  worden gekoppeld aan de ziel van onze
job.

Onze ethische grondhouding vandaag is niet zo evident  er is een soort discussie: WAT
IS NAMELIJK DE ETHIEK DIE VANDAAG RELEVANT IS IN DE WERKING
- In het verleden bestond deze discussie niet
o Toen was de ethische grondhouding katholiek (overwegend dominant), god
had het leven geschapen dus het leven en god waren heilig
 Euthanasie is hierdoor onbespreekbaar in die tijd omdat leven heilig
is en je geen mensen van het leven mag afnemen
 Homofilie en lesbische koppels waren ook onbespreekbaar
 Vanuit paternalisme werd gehandeld door dokters over hoe een
client gefixeerd moest worden
o Maar dit is weggevallen (Gods woord, Bijbel)
 Vb: bij bestuur van een jeugdbeweging zat vroeger ook een priester
- Wat is er in de plaats gekomen?
o Antwoorden op ethische thema’s van toen zijn niet meer evident
o Fundament = relationeel

Ethiek= stelt de vraag naar het goede, naar het fundament:
- Wat moeten we doen om goed te doen?
- Waar moet ik ingrijpen op de goede manier?
 Ethiek gaat proberen een antwoord te geven hierop
- Ethiek als filosofische discipline: stelt zich de vraag naar het fundament van een
sociaal-agogische praktijk
o Fundament= basis van waaruit je vertrekt om als orthopedagoog aan de
slag te gaan
o 2 soorten:
 Relationeel fundament
 Totalitair fundament
 Hoe gaan we met hulpvragen om? Relationeel of totalitair?




1

,Relationele ethiek = fundeert ons handelen niet in 1 of ander abstract bovennatuurlijk
transcendentaal begrip
- Sluit aan op bio-psycho-sociaal mensbeeld
- Concreet omgana met netwerk, relaties, vele factoren die leven van de cliënt
uitmaken
1.2) VRAAG NAAR ONS ETHISCH FUNDAMENT
Elke samenleving heeft zijn normen en waarden over wat moet en mag
- Vb: wanneer thuis zijn, wat eten, wat aandoen

Vroeger:
- Vrouwen ten dienste van de man en het huishouden (vrouw moet afwassen en
was doen etc)
o Hoezo werkt de samenleving met die normen?
 Wetenschappelijk argument
 Sociologische verklaringen voor dat aangeven welke sociale rollen je
vroeger had
1) Mannenrol en vrouwenrol
2) Vrouw moest vroeger afwassen
- Dieperliggende argumenten?
o Religieus: waarom moet de vrouw afwassen?  in het scheppingsverhaal
was de man eerst ontstaan, adam was eenzaam en de vrouw kwam uit de
man (verlengt uit de man)
o Het is god zelf die het zo bepaalt  voor een gelovige is dit antwoord goed
genoeg, god is voor een gelovige zijn eigen argument
 Dit stoot op ons argument grond= argument waarvoor geen geen
dieperliggend argument meer te geven is




hoe gaat men met dergerlijke grond om?:
1) Men meent een dergelijke grond in zijn handen helemaal of totaal fundeert
(totalitair)
2) Of op slechts zekere hoogte? (relationeel)
In het verleden was ons duidelijk fundament  GOD
- Abortus kon toen totaal niet  God heeft het leven gegeven en de vraag van
leven en dood is geen menselijke vraag als je abortus pleegt dood je een leven
en dat kan niet.
- Onze waarden en normen stonden toen vrij vast
- Vb: In oktober 2012 werd Savita Halappanavar, een Ierse tandarts met Indiaanse
roots, geconfronteerd met een sepsis ten gevolge van haar zwangerschap. Op 22
oktober, na een zwangerschap van 17 weken, brak haar water maar de foetus
bleef in de baarmoeder. Omdat het hartje van de foetus nog klopte weigerde men
Savita een abortus, dit met het argument dat Ierland een katholiek land is en dat
abortus totaal onbespreekbaar is. Kort daarop deed Savita een sepsis, waarna ze
overleed. Het weigeren van een abortus betekende haar dood. Dit gebeuren is een
drama. Uiteindelijk overleed Savira, maar dit overlijden was niet noodzakelijk (zie
cursus)

Totale gronden Relationele gronden
- Waarden en normen: totaal - Waarden en normen: tot een


2

, bepaald  stevig fundament zekere hoogte bepaald  minder
- Biedt houvast en zekerheid sterk fundament
- Men begrijp het als een dogma: - Men vraagt zich af: hoe kunnen we
mag je niet in vraag stellen dit relevant toepassen?
Wat betekent dit nu voor ons sociaal agogisch handelen?  vraag naar de grond waar de
sociaal agoische praktijk op fundeert
- Onze samenleving kende een ingrijpende secularisatie (ontkerkelijking)
- Ons fundament veranderde: we zoeken nogsteeds antwoorden in de wetenschap,
objectiviteit, in zichzelf, individualisme.

We gaan 5 modellen / visies hebben:
- Orthopedagogische wetten: hoe gaan we die waarden toepassen totaal of
relationeel?
- ) Individualisme: vandaag is het individu is heel erg belangrijk geworden. Men
zegt: de cliënt staat centraal. Dit zorgt ervoor dat de cliënt alles moet beslissen,
men totaliseert. Er zijn hierbij een aantal valkuilen: men gaat op een bepaald
moment de cliënt in de steek laten.
- Markt: als je iets niet kan betalen, krijg je het niet.
- Religie: tegenwoordig zoekt men houvast in de religie, zo zijn er mensen die zich
op late leeftijd laten dopen
- Relationele ethiek
1.3 OBJECTIEVE MODERNE WETENSCHAPPELIJKE VISIE OP SOCIAAL- AGOGISCH
WERK
Wat  Gaat uit van objectieve kennis (wetenschap, meten= weten)
 Elk sociaal probleem zou een objectieve oplossing moeten
hebben
 Problemen worden behandeld met vaste methodes en modellen
Kritiek Niet alles is meetbaar of objectief; de context en relatie worden vaak
vergeten, niet alles is een wiskundig probleem
Voorbeelden  Seksueel misbruik behandelen met standaard 10 sancties
 Geen rekening houden met omstandigheden bij de sancties
 Intakeprocedures zorgen ervoor dat mensen afhaken
Kwaliteitsbele  Systematisch werk maken van kwaliteit, uitdrukkelijk doel om
id verantwoorde zorg te versterken
Door het organiseren van overleg
Door systematische zelfevaluatie van alle medewerkers binnen steun
verlenende voorziening
 Onze cultuur vat de wiskundige wetenschap vaak op als evident
Besluit Wetenschap is nuttig maat niet altijd geschikt als fundament
Vb pleegzorg pg 8
1.4 INDIVIDUELE VISIE
Focus Individu: zelfbeschikking en zelfverantwoordelijkheid. Niemand
anders kan keuzes maken voor het individu. Geen collectiviteit
Argument De cliënt is een vowaardig individu, vrij en zelf in staat om zelf
in alle onafhankelijkheid keuzes te maken en er de gevolgen
van te dragen
Individueel = eigen schuld-denken: wie faalt is zelf verantwoordelijk (vb
schuldmodel rokers op pagina 8)
Solidariteit Neemt af: geen verzekering voor kwetsbare mensen
Kritiek  Goed dat mensen verantwoordelijkheid nemen maar het
individu is geen deftig fundament die voldoende is
 Oude patriarchale model  sociaal agogisch werker
maakte alle keuzes
 Als we dit model nemen, dan schaffen we ook
ziekteverzekering af

1.5 COMMERCIËLE MARKTGERICHTE VISIE

3