Eerstelijnszorg
1. De organisatie van eerste lijn
1.1 Situering van de eerste lijn
Begripsbepaling
Eerstelijn = de zorg in de buurt die direct toegankelijk is
0- Lijn = zelfzorg en mantelzorg
1- Lijn = rechtsreeks toegankelijke zorg (bv. HA, kine, apotheker etc.)
2- Lijn = niet- rechtsreeks toegankelijke zorg (bv. centra GGZ)
3- Lijn = niet- rechtsreek toegankelijke zorg (bv. gespecialiseerde intramurale zorg)
De zorgverlening:
- Komt in stand in samenwerking tussen personen met een zorg- en ondersteuningsnood
(PZON), informele zorg en professionals
- In de context van het gezin en de lokale gemeenschap
Kenmerken van de eerste lijn
De eerstelijn heeft 4 kenmerken die beschreven zijn door Starfield:
- Het eerste contact voor elke nieuwe behoefte
- Langdurige niet- ziektegerichte zorg
- Een alomvattende zorg voor de meeste gezondheidsbehoefte
- Gecoördineerde zorg wanneer doorverwijzing nodig is
1. Het eerste contact voor elke nieuwe behoefte
- Wordt gedaan bij elk nieuw probleem/episode waarbij zorg en ondersteuning nodig is
- Belangrijk is de toegankelijkheid daarom best voorzien in de nabijheid van mensen
De 9 b’s van toegankelijkheid:
- Bereikbaarheid
- Beschikbaarheid
- Betaalbaarheid
- Bruikbaarheid
- Begrijpbaarheid
- Betrouwbaarheid
- Bekendheid
- Begripvolheid
- Betreedbaarheid
2. Gericht op langdurige, niet- ziektegerichte zorg
- Heeft als doel het in stand houden van en zorgen voor geestelijk- en lichamelijk welzijn
- Een ziekte heeft als focus de continuïteit ongeacht de aan-of afwezigheid van gezondheids- of
welzijn problemen
o Die continuïteit wordt weerspiegeld in sterke interpersoonlijke banden en
wederzijdse verbondenheid tussen de bevolking en de verstrekkers
, 3. Omvattend aanbod gericht op gezondheids-en welzijnsnoden
- Zorg en ondersteuning wordt geleverd door een mix van disciplines
- Coördinatie van zorg is essentieel
o Zorgcoördinatie = iemand die alles regelt
o Casemanagement = wanneer iets uit de hand is gelopen zal het casemanagement
hiervoor tussen komen (bv. spanning in team)
- Wanneer de noden niet binnen de eerste lijn horen wordt de patiënt doorverwezen
4. Coördinatie bij doorverwijzing
- Dit is de doorverwijzing binnen de 1e lijn – 2de lijn en 3de lijn
- Dit vergt coördinatie en daarom is het belangrijk dat men hier overzicht heeft
1.2 Het belang van de eerste lijn
Waarom is een schift in onze gezondheidszorg nodig?
- Eerste lijn wordt als een hoeksteen gezien in de universele gezondheidszorg
- WHO schoof de Verklaring van Alma- Ata
o 40 jaar later werd deze visie bekrachtigd in de Declaratie van Astana
- België zijn er uitdagingen nodig in de gezondheidszorg
Demografische evolutie
- Samenleving vergrijst door de stijgende levensverwachting
- De prevalentie van multimorbiditeit zal toenemen
o Dus het aantal personen met een chronische aandoening zal stijgen
- Dit zal leiden tot een stijging van complexe zorg- en ondersteuningsnoden
- Preventie is belangrijk zowel klinisch als economisch
De zorg- en ondersteuningsnoden
- Over alle aspecten van het dagelijks leven (bv. huidhouden, opvoeden etc.)
- Het is daarom van belang om rekening te houden met de sociale context
Individualisering van onze samenleving
- Er is een stijging van het aantal eenpersoon huishouden
- Gemiddelde huidhoudensgrootte daalt
o Doordat er een minder ‘stevig’ sociaal netwerk is
- Er is een toegenomen keuzevrijheid
o Mensen willen hun eigen leven met eigen inzicht kunnen inrichten
o Er is een beïnvloeding naar de vraag naar zorg
▪ Omdat mensen evolueren van passieve ontvangers naar actievere en goed
geïnformeerde zorggebruikers
Budgettaire en personele beperkingen
- PZON zullen zich meer gaan gedragen als consumenten op de zorgmarkt
- Door de ontwikkeling in de medische wetenschap en technologie zullen ervoor zorgen dat er
een stijging is van kosten binnen zorg- en welzijn
- Er is een schaarste op de arbeidsmarkt
o Ook binnen zorgpersoneel is er een demografisch profiel
o Andere oplossingen hiervoor zijn nodig
Zorg organisatorische uitdagingen
- De one size fits all – aanbodsgestuurd model schiet tekort
, - Zorg moet gericht zijn naar gezondheid EN welzijn
o + een gepast antwoord bieden op de aanwezige noden
o + preventie bieden om die aanwezige noden te voorkomen
- Welzijnszorg en gezondheidszorg worden los van elkaar gereguleerd en gefinancierd
o = leidt tot verkokering
De toenemende sociale gezondheidskloof
- Onderscheid tussen arm en rijk
o Sociale gradiënt in mortaliteit en morbiditeit
- Oorzaken van de gezondheidskloof zijn verschillend
o Mensen (kans)armoede + ander ethische- culturele achtergrond hebben een hoge
drempel
▪ Bv. kunnen betalen van dienstverlening
- Gezondheid wordt in onze maatschappij beschouwd als een individuele kwestie
o Leidt tot het individueel schuldmodel
▪ = bij falen zal het individu te veel verantwoordelijkheid krijgen voor gemiste
of tekortschietende zorg en ondersteuning
Quintuple Aim
= de aanpak voor het duurzaam organiseren van zorg waarbij 5 doelstellingen gelijktijdig worden
nagestreefd en even belangrijk zijn
De 3 doelstellingen hiervan zijn:
- Het verbeteren van de ervaren kwaliteit van zorg voor de PZON
- Het verbeteren van de gezondheid van een gedefinieerde populatie
- Het verlagen van de kosten per hoofd van de bevolking
, Quadruple Aim met nieuwe doelen
= De uitbreiding van het vorige model
- De verhoging van het welbevinden van de zorgverstrekker
- Sociale rechtvaardigheid en inclusie
De verhoging van het welbevinden van de zorgverstrekker:
= door de verminderede betrokkenheid van zorgprofessionals en burn-out rechtsreeks in verband
houdt met een lagere tevredenheid van de patiënt + minder goede gezondheidsresultaten en hogere
kosten
Sociale rechtvaardigheid en inclusie:
= de ervaren zorg, de resultaten en de kosten in werkelijk te gaan verbeteren
- Proportioneel universalisme
o = zonder inzicht te hebben in de sociale determinanten van de gezondheid, die 70%
van de resultaten in de gezondheidszorg bepalen en zonder een duidelijk pad naar
gezondheidsgelijkheid
▪ Dan zullen alle pogingen om de zorg wereldwijd te transformeren zinloos zijn
• DAAROM → extra inspanningen leveren bij mensen in de meest
kwetsbare situaties
Health Equity
= Universeel propotionalisme
Wat is proportioneel universalisme?
- Doordat gezondheidsongelijkheden zich niet beperken tot de meest achtergestelde groep
- Men neem hiervoor universele maatregelen met extra inspanningen
- Deze moeten proportioneel zijn volgens de mate van de sociale achterstelling
Voorbeeld: Vaccin ten corona
= om een vaccinatiegraad van meer dan 70% te bekomen, moet de globale populatie zich opdelen in
verschillende groepen die je op een andere manier aanpakt: ouderen, jongeren, mensen die in een
instelling verblijven etc. indien je dit niet doet, loop je het risico een deel van de bevolking niet te
bereiken
Aandachtspunten bij de organisatie van een sterke eerste lijn
Deze wijzigde zorgnoden vragen een wijzigde zorgaanbod en beleid met aandacht voor:
- Een brede kijk op de gezondheid
- Geïntegreerde zorg
1. Een brede kijk op de gezondheid
Het regenboogmodel van Dahlgren en Whitehead
= biedt een brede kijk op de factoren die van invloed zijn op onze gezondheid
1. De organisatie van eerste lijn
1.1 Situering van de eerste lijn
Begripsbepaling
Eerstelijn = de zorg in de buurt die direct toegankelijk is
0- Lijn = zelfzorg en mantelzorg
1- Lijn = rechtsreeks toegankelijke zorg (bv. HA, kine, apotheker etc.)
2- Lijn = niet- rechtsreeks toegankelijke zorg (bv. centra GGZ)
3- Lijn = niet- rechtsreek toegankelijke zorg (bv. gespecialiseerde intramurale zorg)
De zorgverlening:
- Komt in stand in samenwerking tussen personen met een zorg- en ondersteuningsnood
(PZON), informele zorg en professionals
- In de context van het gezin en de lokale gemeenschap
Kenmerken van de eerste lijn
De eerstelijn heeft 4 kenmerken die beschreven zijn door Starfield:
- Het eerste contact voor elke nieuwe behoefte
- Langdurige niet- ziektegerichte zorg
- Een alomvattende zorg voor de meeste gezondheidsbehoefte
- Gecoördineerde zorg wanneer doorverwijzing nodig is
1. Het eerste contact voor elke nieuwe behoefte
- Wordt gedaan bij elk nieuw probleem/episode waarbij zorg en ondersteuning nodig is
- Belangrijk is de toegankelijkheid daarom best voorzien in de nabijheid van mensen
De 9 b’s van toegankelijkheid:
- Bereikbaarheid
- Beschikbaarheid
- Betaalbaarheid
- Bruikbaarheid
- Begrijpbaarheid
- Betrouwbaarheid
- Bekendheid
- Begripvolheid
- Betreedbaarheid
2. Gericht op langdurige, niet- ziektegerichte zorg
- Heeft als doel het in stand houden van en zorgen voor geestelijk- en lichamelijk welzijn
- Een ziekte heeft als focus de continuïteit ongeacht de aan-of afwezigheid van gezondheids- of
welzijn problemen
o Die continuïteit wordt weerspiegeld in sterke interpersoonlijke banden en
wederzijdse verbondenheid tussen de bevolking en de verstrekkers
, 3. Omvattend aanbod gericht op gezondheids-en welzijnsnoden
- Zorg en ondersteuning wordt geleverd door een mix van disciplines
- Coördinatie van zorg is essentieel
o Zorgcoördinatie = iemand die alles regelt
o Casemanagement = wanneer iets uit de hand is gelopen zal het casemanagement
hiervoor tussen komen (bv. spanning in team)
- Wanneer de noden niet binnen de eerste lijn horen wordt de patiënt doorverwezen
4. Coördinatie bij doorverwijzing
- Dit is de doorverwijzing binnen de 1e lijn – 2de lijn en 3de lijn
- Dit vergt coördinatie en daarom is het belangrijk dat men hier overzicht heeft
1.2 Het belang van de eerste lijn
Waarom is een schift in onze gezondheidszorg nodig?
- Eerste lijn wordt als een hoeksteen gezien in de universele gezondheidszorg
- WHO schoof de Verklaring van Alma- Ata
o 40 jaar later werd deze visie bekrachtigd in de Declaratie van Astana
- België zijn er uitdagingen nodig in de gezondheidszorg
Demografische evolutie
- Samenleving vergrijst door de stijgende levensverwachting
- De prevalentie van multimorbiditeit zal toenemen
o Dus het aantal personen met een chronische aandoening zal stijgen
- Dit zal leiden tot een stijging van complexe zorg- en ondersteuningsnoden
- Preventie is belangrijk zowel klinisch als economisch
De zorg- en ondersteuningsnoden
- Over alle aspecten van het dagelijks leven (bv. huidhouden, opvoeden etc.)
- Het is daarom van belang om rekening te houden met de sociale context
Individualisering van onze samenleving
- Er is een stijging van het aantal eenpersoon huishouden
- Gemiddelde huidhoudensgrootte daalt
o Doordat er een minder ‘stevig’ sociaal netwerk is
- Er is een toegenomen keuzevrijheid
o Mensen willen hun eigen leven met eigen inzicht kunnen inrichten
o Er is een beïnvloeding naar de vraag naar zorg
▪ Omdat mensen evolueren van passieve ontvangers naar actievere en goed
geïnformeerde zorggebruikers
Budgettaire en personele beperkingen
- PZON zullen zich meer gaan gedragen als consumenten op de zorgmarkt
- Door de ontwikkeling in de medische wetenschap en technologie zullen ervoor zorgen dat er
een stijging is van kosten binnen zorg- en welzijn
- Er is een schaarste op de arbeidsmarkt
o Ook binnen zorgpersoneel is er een demografisch profiel
o Andere oplossingen hiervoor zijn nodig
Zorg organisatorische uitdagingen
- De one size fits all – aanbodsgestuurd model schiet tekort
, - Zorg moet gericht zijn naar gezondheid EN welzijn
o + een gepast antwoord bieden op de aanwezige noden
o + preventie bieden om die aanwezige noden te voorkomen
- Welzijnszorg en gezondheidszorg worden los van elkaar gereguleerd en gefinancierd
o = leidt tot verkokering
De toenemende sociale gezondheidskloof
- Onderscheid tussen arm en rijk
o Sociale gradiënt in mortaliteit en morbiditeit
- Oorzaken van de gezondheidskloof zijn verschillend
o Mensen (kans)armoede + ander ethische- culturele achtergrond hebben een hoge
drempel
▪ Bv. kunnen betalen van dienstverlening
- Gezondheid wordt in onze maatschappij beschouwd als een individuele kwestie
o Leidt tot het individueel schuldmodel
▪ = bij falen zal het individu te veel verantwoordelijkheid krijgen voor gemiste
of tekortschietende zorg en ondersteuning
Quintuple Aim
= de aanpak voor het duurzaam organiseren van zorg waarbij 5 doelstellingen gelijktijdig worden
nagestreefd en even belangrijk zijn
De 3 doelstellingen hiervan zijn:
- Het verbeteren van de ervaren kwaliteit van zorg voor de PZON
- Het verbeteren van de gezondheid van een gedefinieerde populatie
- Het verlagen van de kosten per hoofd van de bevolking
, Quadruple Aim met nieuwe doelen
= De uitbreiding van het vorige model
- De verhoging van het welbevinden van de zorgverstrekker
- Sociale rechtvaardigheid en inclusie
De verhoging van het welbevinden van de zorgverstrekker:
= door de verminderede betrokkenheid van zorgprofessionals en burn-out rechtsreeks in verband
houdt met een lagere tevredenheid van de patiënt + minder goede gezondheidsresultaten en hogere
kosten
Sociale rechtvaardigheid en inclusie:
= de ervaren zorg, de resultaten en de kosten in werkelijk te gaan verbeteren
- Proportioneel universalisme
o = zonder inzicht te hebben in de sociale determinanten van de gezondheid, die 70%
van de resultaten in de gezondheidszorg bepalen en zonder een duidelijk pad naar
gezondheidsgelijkheid
▪ Dan zullen alle pogingen om de zorg wereldwijd te transformeren zinloos zijn
• DAAROM → extra inspanningen leveren bij mensen in de meest
kwetsbare situaties
Health Equity
= Universeel propotionalisme
Wat is proportioneel universalisme?
- Doordat gezondheidsongelijkheden zich niet beperken tot de meest achtergestelde groep
- Men neem hiervoor universele maatregelen met extra inspanningen
- Deze moeten proportioneel zijn volgens de mate van de sociale achterstelling
Voorbeeld: Vaccin ten corona
= om een vaccinatiegraad van meer dan 70% te bekomen, moet de globale populatie zich opdelen in
verschillende groepen die je op een andere manier aanpakt: ouderen, jongeren, mensen die in een
instelling verblijven etc. indien je dit niet doet, loop je het risico een deel van de bevolking niet te
bereiken
Aandachtspunten bij de organisatie van een sterke eerste lijn
Deze wijzigde zorgnoden vragen een wijzigde zorgaanbod en beleid met aandacht voor:
- Een brede kijk op de gezondheid
- Geïntegreerde zorg
1. Een brede kijk op de gezondheid
Het regenboogmodel van Dahlgren en Whitehead
= biedt een brede kijk op de factoren die van invloed zijn op onze gezondheid
