Beroepsgerelateerde wetgeving
1. Wils- en/of handelsonbekwame ZO
1.1. Soorten bekwaamheid van een persoon
Feitelijke bekwaamheid = feitelijk in staat zijn om iet de doen, ‘kunnen’ 2 soorten
- Toerekeningsvatbaarheid = schuld impliceert dat men verstandig genoeg is om de
gevolgen van zijn daad in te zien en de wil voldoende onder controle heeft. Diverse
gevolgen in het recht (strafwaardig, internering, aansprakelijkheid).
- Wilsbekwaamheid = artsen bepalen bij medische handeling of ptn al niet wilsbekwaam
is (comateus, dementerend, ernstig psychische problemen) – toestand in concreto
beoordelen (beslissing per beslissing) vrij en weldoordacht zijn wil te vormen en die te
uiten info begrijpen en toepassen op eigen situatie, de voor- en nadelen van
verschillende keuzemogelijkheden te kunnen afwegen en de keuze te kunnen
communiceren (verbaal of non-verbaal).
Rechtsbekwaamheid = ‘mogen’ = mogelijkheid om rechten en plichten te hebben
- Niet alle rechten vb. vreemdelingen en minderjarigen zijn niet rechts bekwaam om te
stemmen
- Specifieke en gedeeltelijke rechtsonbekwaamheid, door verhouding met iemand anders
vb. onbekwaamheid om te huwen met naaste bloed- en aanverwanten, behandelende
artsen die niet kunnen worden opgenomen in het testament van een patiënt bij zijn
laatste ziekte.
Handelingsbekwaamheid = zelf en zelfstandig mogen = zelf en zelfstandig rechten
en plichten uitoefenen.
- Zelf en zelfstandig rechtshandelingen stellen = menselijke handeling met beoogde
juridische gevolgen
- In principe is iedereen handelingsbekwaam, maar:
o Uitzondering door wetgever (minderjarigen)
o Uitzondering door rechter (beschermingsstatuut)
- Volledige handelingsonbekwaamheid = men mag rechten en plichten niet zelf
uitoefenen vertegenwoordiger = oefent in naam van betrokkene rechten uit.
- Beperkte handelingsonbekwaamheid = men mag rechten en plichten zelf, maar niet
zelfstandig uitoefenen (geen vertegenwoordiging)
o Bijstand = bij het stellen van rechtshandelingen bijgestaan door een andere persoon
die met hem handelt.
o Toestemming = voor het stellen van rechtshandelingen moet die eerst toestemming
krijgen van een andere persoon (vb minderjarigen hebben toestemming van ouders
nodig).
o Verzet = andere personen hebben mogelijkheid om achteraf verzet aan te tekenen
tegen een door de betrokkene gestelde rechtshandeling.
Men kan handelingsonbekwaam zijn of worden voor rechtshandelingen:
- In abstracto = meteen voor alle of voor een grote groep rechtshandelingen
- Rechtshandelingen die het eigen vermogen betreffen: kopen, huren, testament
opstellen…
- Rechtshandelingen die met eigen persoon te maken hebben: huwen, ptn-rechten, kind
erkennen, echtscheiding vragen, naamswijziging aanvragen…
WilsONbekwaam HandelingsONbekwaam
Wat? = niet vrij en weldoordacht wil vormen = niet zelf of zelfstandig rechten
en uiten kunnen uitoefenen en
rechtshandelingen stellen
Door Door arts Door wetgever of rechter
wie?
Hoe? In concreto, geval per geval In abstracto, voor alle of voor groep
, rechtshandelingen
1.2. Onbekwame meerderjarige-zorgontvangers
1.2.1. Handelingsonbekwame meerderjarige ZO: privaatrechtelijke
beschermingsstatuten
Meerderjarige ZO zijn in principe handelingsbekwaam en mogen in principe hun rechten zelf
uitvoeren, maar kunnen dit soms niet op een verantwoorde manier.
Privaatrechtelijk beschermingsstatuut = handelingsbekwaamheid wordt ingeperkt of ev
zelf volledig opgeheven = principe van proportionaliteit verslag tot bewindvoerder (verslag
opmaken en vergoeding)
Buitengerechtelijke bescherming = principe van subsidiariteit = geen recht
Vroeger:
- Voorlopig bewind = voor personen die niet in staat zijn hun goederen te beheren
wegens hun gezondheidstoestand voorlopige bewindvoerder maar enkel bij
rechtshandelingen met betrekking tot het vermogen van de persoon die volledig
handelingsonbekwaam is.
- Verlengde minderjarigheid = vooral bij mentaal gehandicapte personen onder
ouderlijk of voogdijgezag blijven rechtsonbekwaam om te huwen, volledig
handelingsonbekwaam voor alle rechtshandelingen zowel mbt tot het vermogen als
persoon. Gelijkgesteld aan minderjarige onder 15j.
Nieuw globaal beschermingsstatuut:
- De vrederechter krijgt bevoegdheid
- Één globaal statuut vs versnippering van de statuten
- Omwille van gezondheidstoestand niet in staat om eigen belangen zelf te beheren
- Aanvraag: zelf, familie, belanghebbende, procureur des Konings
Verschil tussen vroegere statuut en voorlopig bewind:
- Subsidiariteit = bewindvoerder wordt enkel aangesteld voor zover er geen voldoende
“buitengerechtelijke bescherming” is voor de betrokkene.
o Zorgvolmacht = lastgevingsovereenkomst die betrokkene opmaakt als hij nog
wilsbekwaam is, waarbij iemand anders er zich toe verbindt om voor de betrokkene
één of meerdere rechtshandelingen te stellen = buitengerechtelijke bescherming
(heeft voorrang op gerechtelijke bescherming).
o Geen buitenrechtelijke bescherming of onvoldoende vrederechter beslist tot
aanstellen van een bewindvoerder = gerechtelijke bescherming
- Proportionaliteit = beschermingsmaatregel mag niet verder gaan dan wat nodig is,
moet worden afgemeten aan de concrete beschermingsbehoefte van de betrokkene, op
maat gesneden beschermingsmaatregel voor welke specifieke handelingen de
betrokkene voortaan handelingsonbekwaam voor wordt gesteld.
- Bescherming van goederen en handelingen die de persoon van de betrokkene raken (vb.
uitoefenen van patiëntenrechten, uitoefenen van recht op antwoord…)
- Rechter beslist over beperkte of volledige handelingsonbekwaamheid
- Lijst met rechtshandelingen die nooit en wel tot bevoegdheid behoren van bewindvoerder
1.2.2. Wilsbekwame meerderjarige ZO
Handelingsonbekwaam meestal ook wilsonbekwaam. Maar wilsonbekwaam niet
noodzakelijk handelingsonbekwaam.
Vb comateuze ZO:
- Wilsonbekwaam arts beslist dit
- Handelingsbekwaam tot rechter hier anders over beslist.
1. Wils- en/of handelsonbekwame ZO
1.1. Soorten bekwaamheid van een persoon
Feitelijke bekwaamheid = feitelijk in staat zijn om iet de doen, ‘kunnen’ 2 soorten
- Toerekeningsvatbaarheid = schuld impliceert dat men verstandig genoeg is om de
gevolgen van zijn daad in te zien en de wil voldoende onder controle heeft. Diverse
gevolgen in het recht (strafwaardig, internering, aansprakelijkheid).
- Wilsbekwaamheid = artsen bepalen bij medische handeling of ptn al niet wilsbekwaam
is (comateus, dementerend, ernstig psychische problemen) – toestand in concreto
beoordelen (beslissing per beslissing) vrij en weldoordacht zijn wil te vormen en die te
uiten info begrijpen en toepassen op eigen situatie, de voor- en nadelen van
verschillende keuzemogelijkheden te kunnen afwegen en de keuze te kunnen
communiceren (verbaal of non-verbaal).
Rechtsbekwaamheid = ‘mogen’ = mogelijkheid om rechten en plichten te hebben
- Niet alle rechten vb. vreemdelingen en minderjarigen zijn niet rechts bekwaam om te
stemmen
- Specifieke en gedeeltelijke rechtsonbekwaamheid, door verhouding met iemand anders
vb. onbekwaamheid om te huwen met naaste bloed- en aanverwanten, behandelende
artsen die niet kunnen worden opgenomen in het testament van een patiënt bij zijn
laatste ziekte.
Handelingsbekwaamheid = zelf en zelfstandig mogen = zelf en zelfstandig rechten
en plichten uitoefenen.
- Zelf en zelfstandig rechtshandelingen stellen = menselijke handeling met beoogde
juridische gevolgen
- In principe is iedereen handelingsbekwaam, maar:
o Uitzondering door wetgever (minderjarigen)
o Uitzondering door rechter (beschermingsstatuut)
- Volledige handelingsonbekwaamheid = men mag rechten en plichten niet zelf
uitoefenen vertegenwoordiger = oefent in naam van betrokkene rechten uit.
- Beperkte handelingsonbekwaamheid = men mag rechten en plichten zelf, maar niet
zelfstandig uitoefenen (geen vertegenwoordiging)
o Bijstand = bij het stellen van rechtshandelingen bijgestaan door een andere persoon
die met hem handelt.
o Toestemming = voor het stellen van rechtshandelingen moet die eerst toestemming
krijgen van een andere persoon (vb minderjarigen hebben toestemming van ouders
nodig).
o Verzet = andere personen hebben mogelijkheid om achteraf verzet aan te tekenen
tegen een door de betrokkene gestelde rechtshandeling.
Men kan handelingsonbekwaam zijn of worden voor rechtshandelingen:
- In abstracto = meteen voor alle of voor een grote groep rechtshandelingen
- Rechtshandelingen die het eigen vermogen betreffen: kopen, huren, testament
opstellen…
- Rechtshandelingen die met eigen persoon te maken hebben: huwen, ptn-rechten, kind
erkennen, echtscheiding vragen, naamswijziging aanvragen…
WilsONbekwaam HandelingsONbekwaam
Wat? = niet vrij en weldoordacht wil vormen = niet zelf of zelfstandig rechten
en uiten kunnen uitoefenen en
rechtshandelingen stellen
Door Door arts Door wetgever of rechter
wie?
Hoe? In concreto, geval per geval In abstracto, voor alle of voor groep
, rechtshandelingen
1.2. Onbekwame meerderjarige-zorgontvangers
1.2.1. Handelingsonbekwame meerderjarige ZO: privaatrechtelijke
beschermingsstatuten
Meerderjarige ZO zijn in principe handelingsbekwaam en mogen in principe hun rechten zelf
uitvoeren, maar kunnen dit soms niet op een verantwoorde manier.
Privaatrechtelijk beschermingsstatuut = handelingsbekwaamheid wordt ingeperkt of ev
zelf volledig opgeheven = principe van proportionaliteit verslag tot bewindvoerder (verslag
opmaken en vergoeding)
Buitengerechtelijke bescherming = principe van subsidiariteit = geen recht
Vroeger:
- Voorlopig bewind = voor personen die niet in staat zijn hun goederen te beheren
wegens hun gezondheidstoestand voorlopige bewindvoerder maar enkel bij
rechtshandelingen met betrekking tot het vermogen van de persoon die volledig
handelingsonbekwaam is.
- Verlengde minderjarigheid = vooral bij mentaal gehandicapte personen onder
ouderlijk of voogdijgezag blijven rechtsonbekwaam om te huwen, volledig
handelingsonbekwaam voor alle rechtshandelingen zowel mbt tot het vermogen als
persoon. Gelijkgesteld aan minderjarige onder 15j.
Nieuw globaal beschermingsstatuut:
- De vrederechter krijgt bevoegdheid
- Één globaal statuut vs versnippering van de statuten
- Omwille van gezondheidstoestand niet in staat om eigen belangen zelf te beheren
- Aanvraag: zelf, familie, belanghebbende, procureur des Konings
Verschil tussen vroegere statuut en voorlopig bewind:
- Subsidiariteit = bewindvoerder wordt enkel aangesteld voor zover er geen voldoende
“buitengerechtelijke bescherming” is voor de betrokkene.
o Zorgvolmacht = lastgevingsovereenkomst die betrokkene opmaakt als hij nog
wilsbekwaam is, waarbij iemand anders er zich toe verbindt om voor de betrokkene
één of meerdere rechtshandelingen te stellen = buitengerechtelijke bescherming
(heeft voorrang op gerechtelijke bescherming).
o Geen buitenrechtelijke bescherming of onvoldoende vrederechter beslist tot
aanstellen van een bewindvoerder = gerechtelijke bescherming
- Proportionaliteit = beschermingsmaatregel mag niet verder gaan dan wat nodig is,
moet worden afgemeten aan de concrete beschermingsbehoefte van de betrokkene, op
maat gesneden beschermingsmaatregel voor welke specifieke handelingen de
betrokkene voortaan handelingsonbekwaam voor wordt gesteld.
- Bescherming van goederen en handelingen die de persoon van de betrokkene raken (vb.
uitoefenen van patiëntenrechten, uitoefenen van recht op antwoord…)
- Rechter beslist over beperkte of volledige handelingsonbekwaamheid
- Lijst met rechtshandelingen die nooit en wel tot bevoegdheid behoren van bewindvoerder
1.2.2. Wilsbekwame meerderjarige ZO
Handelingsonbekwaam meestal ook wilsonbekwaam. Maar wilsonbekwaam niet
noodzakelijk handelingsonbekwaam.
Vb comateuze ZO:
- Wilsonbekwaam arts beslist dit
- Handelingsbekwaam tot rechter hier anders over beslist.
