HSK 3 – adequaat handelen bij mishandeling
1. De begrippen ‘mishandeling’ en ‘huiselijk geweld’
Huiselijk geweld is een containerbegrip, er moet aan 3 criteria voldaan worden om hierover
te spreken. Het belangrijkste is de relatie tss het slachtoffer en de dader.
Vertrouwensband tussen slachtoffer en dader
- Vertrouwensband = men kent mekaar; men vertrouwt erop dat de ander het goed met je
voor heeft
- Familielid (intra familiaal geweld), buur, vriend(in), leraar, trainer, leider, kennis…
- Professionele ZO (poetsvrouw, vpk, opvoeder…)
- Indien vreemden of geen vertrouwensband = criminaliteit
Een afhankelijkheidsrelatie
- Slachtoffer afhankelijk van de dader op 1 of meerdere gebieden (fysiek, cognitief, sociaal,
materieel)
- Dader afhankelijk van slachtoffer = bij ouder- of ouderenmishandeling (meestal financieel
of intellectueel afhankelijk) kind met verslaving, met psychische stoornis…
Geweld schade
- Elke interactie (onbewust of doelbewust) van fysieke, psychische of seksuele aard waarbij
ernstige schade wordt berokkend of dreigt te worden berokkend in de vorm van fysieke
of psychische letsels
2. Indeling
2.1. Indeling op basis van de betrokken personen
- Kindermisbehandeling = slachtoffer is minderjarig
- Partnergeweld = tussen (ex)partners, slechts 1/10 mannelijk slachtoffer
o Bidirectioneel = wanneer zowel man als vrouw elkaar slaan
- Ouderenmisbehandeling = tegen 55+ door gelijk wie
- Oudermisbehandeling = door (minderjarig) kind
- Siblingmisbehandeling = tussen broers en/of zussen
2.2. Indeling op basis van aard van mishandeling
Lichamelijke of fysieke mishandeling
- Slaan, stompen, bijten, schoppen, krabben, knijpen, duwen, snijden
- Aan de haren trekken, verstikken, doen vallen, toebrengen van brandwonden
- Met spullen gooien, mond afplakken, vastbinden
- Chemische fixatie met sedativa (vooral bij ouderen) of met alcohol (bij kinderen)
Psychische mishandeling
- Laten voelen dat men nergens voor deugd: negeren, vernederen, kleineren, pesten
(tegen kind: jij bent niets waard, je bent een rotkind, ik wou dat je niet geboren was).
- Vijandig gedrag: uitschelden, beledigen; chanteren, bedreigen of bang maken, vals
beschuldigen, stalken, permanente controle
- Schending van burgerrechten
o Autonomie afnemen (niets zelf mogen beslissen, geen beschikking over eigen geld,
niet naar stemming laten gaan, kappersbezoek verbieden, kerkbezoek verbieden,…)
o Vrijheidsbeperking; bezoek of telefonisch contact weigeren - woonstschennis
o Privacy schenden: nooit alleen laten; post lezen,...
, - Specifiek bij een kind
o Onredelijk hoge eisen stellen aan kinderen die boven hun niveau liggen
o Als kind getuige zijn van mishandeling van een ouder of broer/zusje (80% bij
partnergeweld)
o Kinderen disproportioneel straffen
o Psychologische schade is vergelijkbaar met het zelf direct ondergaan van
mishandeling
Kinderen leven vaak jarenlang in een gewelddadige en onvoorspelbare omgeving
angst, schuld, schaamte, onbegrip, verdriet, boosheid en machteloosheid zijn
bij hen vaak nog sterker aanwezig dan bij volwassenen.
Kinderen kunnen erg van slag geraken als ze het idee hebben dat ze partij
moeten kiezen.
Kinderen kunnen ook heel wat stress ervaren omdat ze het gevoel hebben dat ze
hun broertjes en/of zusjes moeten beschermen.
Kinderen kunnen ook gevolgen ondervinden van het geweld: tussenbeide moeten
komen, verwondingen zien en eventueel moeten verzorgen, stukgeslagen zaken
moeten opruimen, confrontatie met politie en hulpverleners, moeten verhuizen,…
o Het horen van geweld en bedreigingen kan schadelijker zijn dan het zie,
o In de praktijk niet altijd aandacht voor de aanwezige kinderen en wat zij meekrijgen
van dit geweld.
Seksuele mishandeling
- Ongewenst (zonder toestemming) geconfronteerd worden met bepaalde seksuele
handelingen: exhibitionisme, betasting, aanranding, verkrachting, OOK IN EEN RELATIE!!
- Slachtoffer zich onnodig laten uitkleden, iemand dwingen om te masturberen of naar
seksuele beelden te kijken, kwetsende seksuele opmerkingen maken,
handtastelijkheden, verkrachting…
- Specifiek bij kind: door gebruik te maken van de onwetendheid v/e kind bepaalde
seksuele handelingen laten uitvoeren (bv de genitaliën van een volwassene aanraken)
Financiële mishandeling
- Handelingen gesteld waardoor iemand financieel wordt benadeeld
- Stelen van geld of waardevolle bezittingen, online bestellingen plaatsen op naam van
iemand anders, verkoop van eigendommen zonder toestemming, onder valse
voorwendsels eigen maken van bezittingen, inhouden van loon, financieel kort houden
- Afpersen: onder bedreiging geld eisen
- Misbruik van volmacht, gedwongen testamentwijziging
Verwaarlozing
- Komt vooral voor bij kinderen en ouderen
- Onthouden van wat voor de lichamelijke gezondheid en -ontwikkeling nodig is (hygiëne,
voeding, drank, kledij, slaap, medische en vpk zorg…)
- Onthouden van wat voor de geestelijke gezondheid en -ontwikkeling nodig is (aandacht,
voorspelbaarheid, veiligheid, scholing, warmte, genegenheid…)
- Te weinig toezicht op het kind : bv. op heel jonge leeftijd zonder begeleiding op de
openbare weg laten begeven; geen toezicht bij traplopen, gevaarlijke stoffen
(schoonmaakmiddelen, medicijnen, drugs ) die relatief makkelijk bereikbaar zijn voor
kinderen
- Zelfverwaarlozing is geen misbehandeling
Schadeling traditioneel geweld
- Eergerelateerd geweld = alle vormen van geweld omwille van de familie eer
- Vrouwelijke genitale verminking, ‘maagdenvlieshersteloperatie’, dwang in relatie tot
huwelijk en achterlating = komt voort uit cultuur, religie en/of bijgeloof en traditie.
3. Voorkomen van huiselijk geweld
1. De begrippen ‘mishandeling’ en ‘huiselijk geweld’
Huiselijk geweld is een containerbegrip, er moet aan 3 criteria voldaan worden om hierover
te spreken. Het belangrijkste is de relatie tss het slachtoffer en de dader.
Vertrouwensband tussen slachtoffer en dader
- Vertrouwensband = men kent mekaar; men vertrouwt erop dat de ander het goed met je
voor heeft
- Familielid (intra familiaal geweld), buur, vriend(in), leraar, trainer, leider, kennis…
- Professionele ZO (poetsvrouw, vpk, opvoeder…)
- Indien vreemden of geen vertrouwensband = criminaliteit
Een afhankelijkheidsrelatie
- Slachtoffer afhankelijk van de dader op 1 of meerdere gebieden (fysiek, cognitief, sociaal,
materieel)
- Dader afhankelijk van slachtoffer = bij ouder- of ouderenmishandeling (meestal financieel
of intellectueel afhankelijk) kind met verslaving, met psychische stoornis…
Geweld schade
- Elke interactie (onbewust of doelbewust) van fysieke, psychische of seksuele aard waarbij
ernstige schade wordt berokkend of dreigt te worden berokkend in de vorm van fysieke
of psychische letsels
2. Indeling
2.1. Indeling op basis van de betrokken personen
- Kindermisbehandeling = slachtoffer is minderjarig
- Partnergeweld = tussen (ex)partners, slechts 1/10 mannelijk slachtoffer
o Bidirectioneel = wanneer zowel man als vrouw elkaar slaan
- Ouderenmisbehandeling = tegen 55+ door gelijk wie
- Oudermisbehandeling = door (minderjarig) kind
- Siblingmisbehandeling = tussen broers en/of zussen
2.2. Indeling op basis van aard van mishandeling
Lichamelijke of fysieke mishandeling
- Slaan, stompen, bijten, schoppen, krabben, knijpen, duwen, snijden
- Aan de haren trekken, verstikken, doen vallen, toebrengen van brandwonden
- Met spullen gooien, mond afplakken, vastbinden
- Chemische fixatie met sedativa (vooral bij ouderen) of met alcohol (bij kinderen)
Psychische mishandeling
- Laten voelen dat men nergens voor deugd: negeren, vernederen, kleineren, pesten
(tegen kind: jij bent niets waard, je bent een rotkind, ik wou dat je niet geboren was).
- Vijandig gedrag: uitschelden, beledigen; chanteren, bedreigen of bang maken, vals
beschuldigen, stalken, permanente controle
- Schending van burgerrechten
o Autonomie afnemen (niets zelf mogen beslissen, geen beschikking over eigen geld,
niet naar stemming laten gaan, kappersbezoek verbieden, kerkbezoek verbieden,…)
o Vrijheidsbeperking; bezoek of telefonisch contact weigeren - woonstschennis
o Privacy schenden: nooit alleen laten; post lezen,...
, - Specifiek bij een kind
o Onredelijk hoge eisen stellen aan kinderen die boven hun niveau liggen
o Als kind getuige zijn van mishandeling van een ouder of broer/zusje (80% bij
partnergeweld)
o Kinderen disproportioneel straffen
o Psychologische schade is vergelijkbaar met het zelf direct ondergaan van
mishandeling
Kinderen leven vaak jarenlang in een gewelddadige en onvoorspelbare omgeving
angst, schuld, schaamte, onbegrip, verdriet, boosheid en machteloosheid zijn
bij hen vaak nog sterker aanwezig dan bij volwassenen.
Kinderen kunnen erg van slag geraken als ze het idee hebben dat ze partij
moeten kiezen.
Kinderen kunnen ook heel wat stress ervaren omdat ze het gevoel hebben dat ze
hun broertjes en/of zusjes moeten beschermen.
Kinderen kunnen ook gevolgen ondervinden van het geweld: tussenbeide moeten
komen, verwondingen zien en eventueel moeten verzorgen, stukgeslagen zaken
moeten opruimen, confrontatie met politie en hulpverleners, moeten verhuizen,…
o Het horen van geweld en bedreigingen kan schadelijker zijn dan het zie,
o In de praktijk niet altijd aandacht voor de aanwezige kinderen en wat zij meekrijgen
van dit geweld.
Seksuele mishandeling
- Ongewenst (zonder toestemming) geconfronteerd worden met bepaalde seksuele
handelingen: exhibitionisme, betasting, aanranding, verkrachting, OOK IN EEN RELATIE!!
- Slachtoffer zich onnodig laten uitkleden, iemand dwingen om te masturberen of naar
seksuele beelden te kijken, kwetsende seksuele opmerkingen maken,
handtastelijkheden, verkrachting…
- Specifiek bij kind: door gebruik te maken van de onwetendheid v/e kind bepaalde
seksuele handelingen laten uitvoeren (bv de genitaliën van een volwassene aanraken)
Financiële mishandeling
- Handelingen gesteld waardoor iemand financieel wordt benadeeld
- Stelen van geld of waardevolle bezittingen, online bestellingen plaatsen op naam van
iemand anders, verkoop van eigendommen zonder toestemming, onder valse
voorwendsels eigen maken van bezittingen, inhouden van loon, financieel kort houden
- Afpersen: onder bedreiging geld eisen
- Misbruik van volmacht, gedwongen testamentwijziging
Verwaarlozing
- Komt vooral voor bij kinderen en ouderen
- Onthouden van wat voor de lichamelijke gezondheid en -ontwikkeling nodig is (hygiëne,
voeding, drank, kledij, slaap, medische en vpk zorg…)
- Onthouden van wat voor de geestelijke gezondheid en -ontwikkeling nodig is (aandacht,
voorspelbaarheid, veiligheid, scholing, warmte, genegenheid…)
- Te weinig toezicht op het kind : bv. op heel jonge leeftijd zonder begeleiding op de
openbare weg laten begeven; geen toezicht bij traplopen, gevaarlijke stoffen
(schoonmaakmiddelen, medicijnen, drugs ) die relatief makkelijk bereikbaar zijn voor
kinderen
- Zelfverwaarlozing is geen misbehandeling
Schadeling traditioneel geweld
- Eergerelateerd geweld = alle vormen van geweld omwille van de familie eer
- Vrouwelijke genitale verminking, ‘maagdenvlieshersteloperatie’, dwang in relatie tot
huwelijk en achterlating = komt voort uit cultuur, religie en/of bijgeloof en traditie.
3. Voorkomen van huiselijk geweld
