NICU
1. De organisatie van een NICU
1.1. Geschiedenis
1870 • Dr. Tarnier Stephen (gynaecoloog, Parijs)
• Constante T° was niet voldoende voor overleving → nood aan isolatie,
correctie hygiëne, aangepaste voeding en warmte, vochtige omgeving
• Grondlegger van term ‘couveuse’
• Houten kisten (gevuld met zaagsel) met glazen deksel en compartimenten die
warmwater flessen bevatten → daling van kindersterfte met 28% over een
periode van 3j
• Geen regelgeving rond classificaties van verschillende stadia ‘vroeggeboorte’
→ algemene afspraak: max zuurstof geven aan elke pasgeborene om
overlevingskansen te vergroten
1945 • Eerste handboek over neonatologie → vpk versterkten hun theoretische kennis
Jaren 50 • Mogelijkheden voor geavanceerde thermoregulatie, toedienen van
gehumaniseerde voeding, uitvoeren van wisseltransfusies…
Jaren 60 • Bewaken met monitor, eenvoudige bloedonderzoeken, toedienen van SV
Jaren 70 • Kunstmatige beademing, meten van RR, parenterale voeding, neonatale
chirurgie ontwikkeling tot aparte specialisme
Verder • Sterke toenamen van kennis en intensief wetenschappelijk onderzoek +
groeiende aandacht voor ontwikkelingsgerichte zorg
• Belangrijke samenwerking tss obstetrie en neonatologie
• Antenatale diagnostiek en behandeling
o Weeënremmende medicatie (tractocile)
o Foetale chirurgie (hernia diafragmatica, spina bifida)
1.2. Wetgeving
KB van 23/10/1964: eerste gespecialiseerde neonatale universitair centra, met verwijzing vanuit
andere centra
1) Architectonische normen
- De N*-eenheid is gelegen binnen of onmiddellijk aansluiten aan een erkende materniteit
- De verpleeglokalen moeten op een T° van min 25°C gebracht worden
- De N*-eenheid dient over een ingangssas te beschikken waarin voorzieningen aanwezig zijn
voor het wassen van handen evenals andere voorzieningen die voor de toepassing van de
regels inzake hygiëne noodzakelijk zijn
2) Functionele normen
- Ter plaatse kunnen heelkundige ingrepen verricht worden
- Bepaalde radiologische onderzoeken, kunnen met inbegrip van de echografie, moeten op
de N*-eenheid verricht kunnen worden
3) Organisatorische normen
- Erkend geneesheer specialist met bijzondere ervaring in de neonatologie
- Bij voorkeur pediatrische vpk en/of vroedvrouwen waarvan 60% met bijzondere ervaring in
neonatologie
- Nauwe samenwerking met gynaecologen / vroedvrouwen van bijhorende materniteit /
verloskwartier
4) Activiteitsnormen
- Jaarlijks min
o 400 dagen beademing
o 1000 dagen TPN
o 30 opnamen/jaar waarvan min 50 opnames < 1500gr
o 50 transporten
,KB van 20/08/1996: wetenschappelijke evaluatie van de neonatale zorg (WENZ-criteria)
- NIC-functie = hoogcomplexe zorg aan de instabiele pasgeborene
- MIC-functie = zorg voor vrouwen met (hoog)risicozwangerschap + organiseren van intra-
uteriene transportaanbevelingen ivm indicaties
- NIC & MIC = P* functie = dienst met een functie van perinatale zorg
- 19 centra in België
1.3. Kenmerken van werking in een NICU
- Sterk multidisciplinair gericht
- Hoogtechnologische ondersteuning met continue bewaking van vitale parameters
- Open ruimte met hoge omgevingstemperatuur en luchtbevochtigingsgraad
- Strenge bezoekzegels
- Verpleegkundige werkgroepen (kennis en ervaring delen) → kwaliteit van zorg
- Continue (interne en externe) bijscholing
- Streven naar ontwikkelingsgerichte familie – en gezin gecentreerde zorg
Taken van een NICU-vpk
- Observeren AH, HR, sat, RR, frequent T°
- Observeren van buik, kleur, bewegingen
- Opvolgen diurese, stoelgang, glycemie
- Couveuse-T° optimaliseren
- Moedermelk met extra toevoegingen of kunstvoeding specifiek voor prematuren
- Voeden via maagsonde – residu bepalen
- Infuus/TPN + extra vetten
- Observatie katheters steriliteit
- Observatie huid + stuitzorg
- Ondersteunen van ouders (psychologische rol)
- Info rond afkolven
- Strikte hanghygiëne
- Steeds artsen informeren over veranderingen toestand en beleid zal hierdoor aangepast
worden (bv opstart respiratoire ondersteuning…)
1.4. De doelgroep op een NICU
NSTER NICU
- Een laag geboortegewicht (<2000gr) - Extreem laag geboortegewicht (<1500gr)
- Matige of later prematuriteit (32-37w) - Vroege of extreme prematuriteit (<32w)
- Hypoglycemie - Acute/chronische longaandoeningen
- Hypothermie (pulmonale persisterende hypertensie)
- Voedingsproblemen - Cardiale problematiek
- Infectie (AB-therapie) - Congenitale afwijkingen aan organen
- Ontwenning bij maternaal drugsgebruik - Stofwisselingsziekten (metabole stoornis)
- Adoptie - Levensbedreigende infecties
- Medische toestand van de mama - Bloedingen
- Neonaat met asfyxie (bodycooling) en/of
MAS (meconium aspiraat syndroom)
2. Classificatie van neonaten volgens gewicht en zwangerschapsduur
2.1. Classificatie volgens grootte
Low-birth-weight baby (LBW) = geboorte gewicht < 2500 gr
- Extremely-low-birth-weight baby (ELBW): geboortegewicht < 1000g
- Very-low-birth-weight baby (VLBW): geboortegewicht 1000g - <1500g
- Moderately-low-birth-weight baby (MLBW): geboortegewicht 1500g -
,Appropriate-for-gestational-age baby (AGA)
- Geboortegewicht tussen de 10° en 90° percentiel op de intra-uteriene groeicurve.
- Bij a terme neonaten betekent dit een geboortewicht tussen de 2500g en 4000g.
Intra-uterien-growth-retardation (IUGR)
- Intra-uteriene groeiachterstand veroorzaakt door verschillende negatieve effecten op de
foetus (bv. door infectie, placenta-insufficiëntie, pre-eclampsie)
- Gewicht, lengte en schedelomtrek zijn te laag in overeenstemming met het aantal ZWS
Small-for-date (SFD) of small-for-gestational-age (SGA) baby
- Intra-uteriene groeivertraging met een geboortegewicht dat beneden de 10° percentiel van
de groeicurve ligt zonder dat er een onderliggende pathologie aanwezig is
Large-for-gestational-age baby (LGA)
- Geboortegewicht boven de 90° percentiel op de groeicurve
- Lengte en schedelomtrek zijn normaal maar het lichaamsgewicht is te hoog.
- Oorzaken voor een te hoog geboortegewicht kunnen maternele diabetes zijn of een andere
endocriene verstoring.
- Kan ook voorkomen bij een twin – to – twin transfusion syndrome (TTTS) waarbij de LGA –
pasgeborene overvuld is.
2.2. Classificatie volgens zwangerschapsduur
Prematuur (preterm) Full-term Postmatuur (postterm)
- ZD < 37 weken - Voldragen baby - ZD > 42 weken
- ZD 37-42 weken
3. Doelgroep op een NICU
3.1. Prematuren volgens zwangerschapsduur
De matige tot late prematuur
- Zwangerschapsduur: 32-37w
- Geboortegewicht: 1500-2500 gr → moderatly-low-birth-weight baby (MLBW)
- Dit zijn vaak stabiele prematuren, weinig ernstige problemen
De vroege prematuur
- Zwangerschapsduur: 28 tot < 32w
- Geboortegewicht: 500-1500 gr → very-low-birth-weight baby (VLBW)
- Vaak problemen, voornamelijk thv longen, buik en hoofd
De extreme prematuur
- Zwangerschapsduur: < 28w
- Geboortegewicht: < 500 gr → extremely-low-birth-weight baby (ELBW)
- De kans op complicaties en overlijden is groot
Kenmerken premature baby: klein en lager gewicht, groot hoofd in verhouding tot rest van lichaam,
weinig onderhuids vet, dunne huid met zichtbare aders onder huid, weinig haar, gladdere
voetzolen (weinig vouwen), zachte oren met weinig kraakbeen, onderontwikkeld borstweefsel,
meisje: grote schaamlippen bedekken kleine schaamlippen nog niet; jongen: kleine balzak met
weinig plooien, zaadballen zijn bij extreem prematuur nog niet ingedaald in scrotum; snelle
ademhaling met korte pauzes, vaak met aanvallen van apneu; matig , slecht gecoördineerde zuig-
en slikreflex, verminderde lichamelijke activiteit, slaapt zeer veel, de voorste en achterste fontanel
zijn groot, minder darmperistaltiek…
, 3.2. Neonaat geboren na asfyxie
Asfyxie = apgarscore < 6 op een tijdstip van 5 min na geboorte
Verschillende oorzaken
- Moederlijke factoren: placenta-insufficiëntie bij hypertensie/diabetes
- Placentaire factoren: infarcering van de placenta, uitgezakte navelstreng…
- Kinderlijke factoren: IUGR, anemie, infectie, seroniteit
Postnatale asfyxie kan het gevolg zijn van prenatale problemen, maar ook bij het op gang brengen
van de AH.
Problematiek
- Ernstige hypoxie-ischemie → schade celmembraan en celorganellen + functionele stoornissen
- Lage HF in combinatie met stijgen van RR door redistributie van bloed in lichaam om cardiac
output te proberen vergroten
- Multiple organ failure: functiestoornissen van nieren, leven en hart
- Hersenschade
Preventie
- Goed overleg gynaecoloog – kinderarts
- Intensieve monitoring tijdens arbeid / bevalling
- Elke situatie evalueren en herevalueren
- Blijven beseffen dat elke geboorte een acuut moment is
Prognose
- ¼ van alle overlevende asfyxie-pt is er spraken van rest-afwijkingen: parese, spasticiteit,
epilepsie, zintuigelijke functies verstoord…
- Prognose slechter naarmate de klinische verschijnselen ernstiger zijn + lang duren in combinatie
met afwijkingen die vastgelegd zijn op MRI, echo, EEG die groter zijn
Koeling
= allerlei processen die na hypoxie-ischemie op gang zijn gekomen en waardoor (hersen)cellen ten
gronde gaan, vertraagd of zelf gestopt.
Ideale situatie: passieve koeling starten binnen 1e 6u na geboorte
Indicaties
- ZSL is ≥ 36 weken
- Perinatale asfyxie
- Apgarscore 5 minuten niet > dan 5
- Resuscitatie/beademing gedurende 10 min na geboorte of ernstig afwijkende lactaatwaarde
of pH-waarde
- Klinisch encefalopathie
Bodycooling = zeer pijnlijke procedure
- Koelvest of koelmuts 72u aanhoudend verlagen tot T° van 33,5°C
- Na 72u opwarming van 0,5°C/u tot lichaams-T° van max 36.5°C
- Bijwerkingen: trage pols, hypotensie, trombopenie
- Nadien beeldvormend onderzoek (MRI) om evt hersenschade na te gaan en prognose in kaart
te brengen
1. De organisatie van een NICU
1.1. Geschiedenis
1870 • Dr. Tarnier Stephen (gynaecoloog, Parijs)
• Constante T° was niet voldoende voor overleving → nood aan isolatie,
correctie hygiëne, aangepaste voeding en warmte, vochtige omgeving
• Grondlegger van term ‘couveuse’
• Houten kisten (gevuld met zaagsel) met glazen deksel en compartimenten die
warmwater flessen bevatten → daling van kindersterfte met 28% over een
periode van 3j
• Geen regelgeving rond classificaties van verschillende stadia ‘vroeggeboorte’
→ algemene afspraak: max zuurstof geven aan elke pasgeborene om
overlevingskansen te vergroten
1945 • Eerste handboek over neonatologie → vpk versterkten hun theoretische kennis
Jaren 50 • Mogelijkheden voor geavanceerde thermoregulatie, toedienen van
gehumaniseerde voeding, uitvoeren van wisseltransfusies…
Jaren 60 • Bewaken met monitor, eenvoudige bloedonderzoeken, toedienen van SV
Jaren 70 • Kunstmatige beademing, meten van RR, parenterale voeding, neonatale
chirurgie ontwikkeling tot aparte specialisme
Verder • Sterke toenamen van kennis en intensief wetenschappelijk onderzoek +
groeiende aandacht voor ontwikkelingsgerichte zorg
• Belangrijke samenwerking tss obstetrie en neonatologie
• Antenatale diagnostiek en behandeling
o Weeënremmende medicatie (tractocile)
o Foetale chirurgie (hernia diafragmatica, spina bifida)
1.2. Wetgeving
KB van 23/10/1964: eerste gespecialiseerde neonatale universitair centra, met verwijzing vanuit
andere centra
1) Architectonische normen
- De N*-eenheid is gelegen binnen of onmiddellijk aansluiten aan een erkende materniteit
- De verpleeglokalen moeten op een T° van min 25°C gebracht worden
- De N*-eenheid dient over een ingangssas te beschikken waarin voorzieningen aanwezig zijn
voor het wassen van handen evenals andere voorzieningen die voor de toepassing van de
regels inzake hygiëne noodzakelijk zijn
2) Functionele normen
- Ter plaatse kunnen heelkundige ingrepen verricht worden
- Bepaalde radiologische onderzoeken, kunnen met inbegrip van de echografie, moeten op
de N*-eenheid verricht kunnen worden
3) Organisatorische normen
- Erkend geneesheer specialist met bijzondere ervaring in de neonatologie
- Bij voorkeur pediatrische vpk en/of vroedvrouwen waarvan 60% met bijzondere ervaring in
neonatologie
- Nauwe samenwerking met gynaecologen / vroedvrouwen van bijhorende materniteit /
verloskwartier
4) Activiteitsnormen
- Jaarlijks min
o 400 dagen beademing
o 1000 dagen TPN
o 30 opnamen/jaar waarvan min 50 opnames < 1500gr
o 50 transporten
,KB van 20/08/1996: wetenschappelijke evaluatie van de neonatale zorg (WENZ-criteria)
- NIC-functie = hoogcomplexe zorg aan de instabiele pasgeborene
- MIC-functie = zorg voor vrouwen met (hoog)risicozwangerschap + organiseren van intra-
uteriene transportaanbevelingen ivm indicaties
- NIC & MIC = P* functie = dienst met een functie van perinatale zorg
- 19 centra in België
1.3. Kenmerken van werking in een NICU
- Sterk multidisciplinair gericht
- Hoogtechnologische ondersteuning met continue bewaking van vitale parameters
- Open ruimte met hoge omgevingstemperatuur en luchtbevochtigingsgraad
- Strenge bezoekzegels
- Verpleegkundige werkgroepen (kennis en ervaring delen) → kwaliteit van zorg
- Continue (interne en externe) bijscholing
- Streven naar ontwikkelingsgerichte familie – en gezin gecentreerde zorg
Taken van een NICU-vpk
- Observeren AH, HR, sat, RR, frequent T°
- Observeren van buik, kleur, bewegingen
- Opvolgen diurese, stoelgang, glycemie
- Couveuse-T° optimaliseren
- Moedermelk met extra toevoegingen of kunstvoeding specifiek voor prematuren
- Voeden via maagsonde – residu bepalen
- Infuus/TPN + extra vetten
- Observatie katheters steriliteit
- Observatie huid + stuitzorg
- Ondersteunen van ouders (psychologische rol)
- Info rond afkolven
- Strikte hanghygiëne
- Steeds artsen informeren over veranderingen toestand en beleid zal hierdoor aangepast
worden (bv opstart respiratoire ondersteuning…)
1.4. De doelgroep op een NICU
NSTER NICU
- Een laag geboortegewicht (<2000gr) - Extreem laag geboortegewicht (<1500gr)
- Matige of later prematuriteit (32-37w) - Vroege of extreme prematuriteit (<32w)
- Hypoglycemie - Acute/chronische longaandoeningen
- Hypothermie (pulmonale persisterende hypertensie)
- Voedingsproblemen - Cardiale problematiek
- Infectie (AB-therapie) - Congenitale afwijkingen aan organen
- Ontwenning bij maternaal drugsgebruik - Stofwisselingsziekten (metabole stoornis)
- Adoptie - Levensbedreigende infecties
- Medische toestand van de mama - Bloedingen
- Neonaat met asfyxie (bodycooling) en/of
MAS (meconium aspiraat syndroom)
2. Classificatie van neonaten volgens gewicht en zwangerschapsduur
2.1. Classificatie volgens grootte
Low-birth-weight baby (LBW) = geboorte gewicht < 2500 gr
- Extremely-low-birth-weight baby (ELBW): geboortegewicht < 1000g
- Very-low-birth-weight baby (VLBW): geboortegewicht 1000g - <1500g
- Moderately-low-birth-weight baby (MLBW): geboortegewicht 1500g -
,Appropriate-for-gestational-age baby (AGA)
- Geboortegewicht tussen de 10° en 90° percentiel op de intra-uteriene groeicurve.
- Bij a terme neonaten betekent dit een geboortewicht tussen de 2500g en 4000g.
Intra-uterien-growth-retardation (IUGR)
- Intra-uteriene groeiachterstand veroorzaakt door verschillende negatieve effecten op de
foetus (bv. door infectie, placenta-insufficiëntie, pre-eclampsie)
- Gewicht, lengte en schedelomtrek zijn te laag in overeenstemming met het aantal ZWS
Small-for-date (SFD) of small-for-gestational-age (SGA) baby
- Intra-uteriene groeivertraging met een geboortegewicht dat beneden de 10° percentiel van
de groeicurve ligt zonder dat er een onderliggende pathologie aanwezig is
Large-for-gestational-age baby (LGA)
- Geboortegewicht boven de 90° percentiel op de groeicurve
- Lengte en schedelomtrek zijn normaal maar het lichaamsgewicht is te hoog.
- Oorzaken voor een te hoog geboortegewicht kunnen maternele diabetes zijn of een andere
endocriene verstoring.
- Kan ook voorkomen bij een twin – to – twin transfusion syndrome (TTTS) waarbij de LGA –
pasgeborene overvuld is.
2.2. Classificatie volgens zwangerschapsduur
Prematuur (preterm) Full-term Postmatuur (postterm)
- ZD < 37 weken - Voldragen baby - ZD > 42 weken
- ZD 37-42 weken
3. Doelgroep op een NICU
3.1. Prematuren volgens zwangerschapsduur
De matige tot late prematuur
- Zwangerschapsduur: 32-37w
- Geboortegewicht: 1500-2500 gr → moderatly-low-birth-weight baby (MLBW)
- Dit zijn vaak stabiele prematuren, weinig ernstige problemen
De vroege prematuur
- Zwangerschapsduur: 28 tot < 32w
- Geboortegewicht: 500-1500 gr → very-low-birth-weight baby (VLBW)
- Vaak problemen, voornamelijk thv longen, buik en hoofd
De extreme prematuur
- Zwangerschapsduur: < 28w
- Geboortegewicht: < 500 gr → extremely-low-birth-weight baby (ELBW)
- De kans op complicaties en overlijden is groot
Kenmerken premature baby: klein en lager gewicht, groot hoofd in verhouding tot rest van lichaam,
weinig onderhuids vet, dunne huid met zichtbare aders onder huid, weinig haar, gladdere
voetzolen (weinig vouwen), zachte oren met weinig kraakbeen, onderontwikkeld borstweefsel,
meisje: grote schaamlippen bedekken kleine schaamlippen nog niet; jongen: kleine balzak met
weinig plooien, zaadballen zijn bij extreem prematuur nog niet ingedaald in scrotum; snelle
ademhaling met korte pauzes, vaak met aanvallen van apneu; matig , slecht gecoördineerde zuig-
en slikreflex, verminderde lichamelijke activiteit, slaapt zeer veel, de voorste en achterste fontanel
zijn groot, minder darmperistaltiek…
, 3.2. Neonaat geboren na asfyxie
Asfyxie = apgarscore < 6 op een tijdstip van 5 min na geboorte
Verschillende oorzaken
- Moederlijke factoren: placenta-insufficiëntie bij hypertensie/diabetes
- Placentaire factoren: infarcering van de placenta, uitgezakte navelstreng…
- Kinderlijke factoren: IUGR, anemie, infectie, seroniteit
Postnatale asfyxie kan het gevolg zijn van prenatale problemen, maar ook bij het op gang brengen
van de AH.
Problematiek
- Ernstige hypoxie-ischemie → schade celmembraan en celorganellen + functionele stoornissen
- Lage HF in combinatie met stijgen van RR door redistributie van bloed in lichaam om cardiac
output te proberen vergroten
- Multiple organ failure: functiestoornissen van nieren, leven en hart
- Hersenschade
Preventie
- Goed overleg gynaecoloog – kinderarts
- Intensieve monitoring tijdens arbeid / bevalling
- Elke situatie evalueren en herevalueren
- Blijven beseffen dat elke geboorte een acuut moment is
Prognose
- ¼ van alle overlevende asfyxie-pt is er spraken van rest-afwijkingen: parese, spasticiteit,
epilepsie, zintuigelijke functies verstoord…
- Prognose slechter naarmate de klinische verschijnselen ernstiger zijn + lang duren in combinatie
met afwijkingen die vastgelegd zijn op MRI, echo, EEG die groter zijn
Koeling
= allerlei processen die na hypoxie-ischemie op gang zijn gekomen en waardoor (hersen)cellen ten
gronde gaan, vertraagd of zelf gestopt.
Ideale situatie: passieve koeling starten binnen 1e 6u na geboorte
Indicaties
- ZSL is ≥ 36 weken
- Perinatale asfyxie
- Apgarscore 5 minuten niet > dan 5
- Resuscitatie/beademing gedurende 10 min na geboorte of ernstig afwijkende lactaatwaarde
of pH-waarde
- Klinisch encefalopathie
Bodycooling = zeer pijnlijke procedure
- Koelvest of koelmuts 72u aanhoudend verlagen tot T° van 33,5°C
- Na 72u opwarming van 0,5°C/u tot lichaams-T° van max 36.5°C
- Bijwerkingen: trage pols, hypotensie, trombopenie
- Nadien beeldvormend onderzoek (MRI) om evt hersenschade na te gaan en prognose in kaart
te brengen
