Ethische vraagstukken
Inhoudsopgave
Inleiding........................................................................................................................................................ 3
Spanningsvelden...................................................................................................................................................3
Ethiek: een inleiding...................................................................................................................................... 4
Descriptieve ethiek........................................................................................................................................ 6
Ethiek als descriptie..............................................................................................................................................6
Wantrouwend mensbeeld....................................................................................................................................7
Wantrouwen in de psychologie (microniveau)................................................................................................7
Wantrouwen in de sociologie (meso/macro)...................................................................................................7
Wantrouwen in de filosofie..............................................................................................................................7
Wat te doen met te wantrouwen medemens..................................................................................................8
Vertrouwensvol mensbeeld..................................................................................................................................9
Rousseau: vrije en goede mensen....................................................................................................................9
Niets dierlijk is ons vreemd..............................................................................................................................9
Waarom domineren mensen de wereld?......................................................................................................10
De mens is door en door sociaal....................................................................................................................10
Wat met Stanford Prison en Milgram?..........................................................................................................11
Wat met alle geweld?.....................................................................................................................................12
De context doet ertoe.........................................................................................................................................12
Descriptieve ethiek in economie / psychologie.............................................................................................12
Context maakt / breekt socialiteit..................................................................................................................13
Die context maken wij....................................................................................................................................13
Ethiek van de sociaal werker..........................................................................................................................13
Prescriptieve ethiek..................................................................................................................................... 14
Ethiek als prescriptie...........................................................................................................................................14
Ethiek als prescriptie: hoe eigen maken?.......................................................................................................14
Actuele ethische discussie: solidariteit in sociaal werk..................................................................................14
Zorgethiek...........................................................................................................................................................16
Presentietheorie van Andries Baart...............................................................................................................16
Zorgethiek.......................................................................................................................................................17
Aristotles’ deugdenethiek..............................................................................................................................18
Deugdethiek...................................................................................................................................................18
Zorgethiek: moderne variant deugdethiek....................................................................................................18
Zorgethiek: Emmanuel Levinas......................................................................................................................18
Waarom zorgethische benadering?...............................................................................................................19
Kritieken op zorgethiek..................................................................................................................................19
Zorgethiek 2.0.................................................................................................................................................19
, Mensenrechtenethiek.........................................................................................................................................20
Mensenrechten onder druk...........................................................................................................................22
Discussies rond mensenrechtenethiek...........................................................................................................22
Sluiten mensenrechtenethiek en zorgethiek elkaar uit?...............................................................................22
Voorbeeldvragen......................................................................................................................................... 23
, Inleiding
Spanningsvelden
Ethiek toont zich in dilemma’s: er is geen makkelijke oplossing => spanning
Voorbeelden ethische dilemma’s
o Maximiliaanpark: overheid verbiedt hulp aan gestrande vluchtelingen gezinnen
leven in winterse omstandigheden op straat
o Beroepsgeheim als SOW’er, en bij ernstige dreiging kan die vervallen wat met
vertrouwensrelatie met de persoon voor je?
o Abortus: keuzemogelijkheid moeder waarde kind, technische discussie:
wanneer echt mens?
o Eugenetica
Vb. NIP test
Bepaalde situaties die minder gewoon zijn (bv down-
syndroom): altijd niet goed?
Wie moet instaan voor de kosten van zwakkere kinderen?
Wil je de uitslag van de test weten? Want soms komt het niet
uit
Bonneux: controversieel => ‘onze geneeskunde heeft
vandaag de dag een hele batterij aan testen, er zit daar een
groot risico aan want die testen tonen soms iets aan waar we
op interveniëren terwijl het misschien helemaal niet zo
gevaarlijk is (bv bepaalde kankers)’ ‘test afleggen gaat veel
interventies creëren die er anders niet zouden zijn + vals
gevoel van veiligheid geven’
Op verschillende niveaus: micro-meso-macro
Spanningsvelden doorheen het vak
o Koude, lauwe en warme solidariteit, en waar willen we SOW zien?
o Wantrouwend vs. vertrouwensvol mensbeeld
o Zorgethische vs. mensenrechtenethische benadering SOW
o Empowerment vs. collectieve sociale verantwoordelijkheid (niet altijd; maar dat
maakt het niet ‘vrijblijvend’)
Inhoudsopgave
Inleiding........................................................................................................................................................ 3
Spanningsvelden...................................................................................................................................................3
Ethiek: een inleiding...................................................................................................................................... 4
Descriptieve ethiek........................................................................................................................................ 6
Ethiek als descriptie..............................................................................................................................................6
Wantrouwend mensbeeld....................................................................................................................................7
Wantrouwen in de psychologie (microniveau)................................................................................................7
Wantrouwen in de sociologie (meso/macro)...................................................................................................7
Wantrouwen in de filosofie..............................................................................................................................7
Wat te doen met te wantrouwen medemens..................................................................................................8
Vertrouwensvol mensbeeld..................................................................................................................................9
Rousseau: vrije en goede mensen....................................................................................................................9
Niets dierlijk is ons vreemd..............................................................................................................................9
Waarom domineren mensen de wereld?......................................................................................................10
De mens is door en door sociaal....................................................................................................................10
Wat met Stanford Prison en Milgram?..........................................................................................................11
Wat met alle geweld?.....................................................................................................................................12
De context doet ertoe.........................................................................................................................................12
Descriptieve ethiek in economie / psychologie.............................................................................................12
Context maakt / breekt socialiteit..................................................................................................................13
Die context maken wij....................................................................................................................................13
Ethiek van de sociaal werker..........................................................................................................................13
Prescriptieve ethiek..................................................................................................................................... 14
Ethiek als prescriptie...........................................................................................................................................14
Ethiek als prescriptie: hoe eigen maken?.......................................................................................................14
Actuele ethische discussie: solidariteit in sociaal werk..................................................................................14
Zorgethiek...........................................................................................................................................................16
Presentietheorie van Andries Baart...............................................................................................................16
Zorgethiek.......................................................................................................................................................17
Aristotles’ deugdenethiek..............................................................................................................................18
Deugdethiek...................................................................................................................................................18
Zorgethiek: moderne variant deugdethiek....................................................................................................18
Zorgethiek: Emmanuel Levinas......................................................................................................................18
Waarom zorgethische benadering?...............................................................................................................19
Kritieken op zorgethiek..................................................................................................................................19
Zorgethiek 2.0.................................................................................................................................................19
, Mensenrechtenethiek.........................................................................................................................................20
Mensenrechten onder druk...........................................................................................................................22
Discussies rond mensenrechtenethiek...........................................................................................................22
Sluiten mensenrechtenethiek en zorgethiek elkaar uit?...............................................................................22
Voorbeeldvragen......................................................................................................................................... 23
, Inleiding
Spanningsvelden
Ethiek toont zich in dilemma’s: er is geen makkelijke oplossing => spanning
Voorbeelden ethische dilemma’s
o Maximiliaanpark: overheid verbiedt hulp aan gestrande vluchtelingen gezinnen
leven in winterse omstandigheden op straat
o Beroepsgeheim als SOW’er, en bij ernstige dreiging kan die vervallen wat met
vertrouwensrelatie met de persoon voor je?
o Abortus: keuzemogelijkheid moeder waarde kind, technische discussie:
wanneer echt mens?
o Eugenetica
Vb. NIP test
Bepaalde situaties die minder gewoon zijn (bv down-
syndroom): altijd niet goed?
Wie moet instaan voor de kosten van zwakkere kinderen?
Wil je de uitslag van de test weten? Want soms komt het niet
uit
Bonneux: controversieel => ‘onze geneeskunde heeft
vandaag de dag een hele batterij aan testen, er zit daar een
groot risico aan want die testen tonen soms iets aan waar we
op interveniëren terwijl het misschien helemaal niet zo
gevaarlijk is (bv bepaalde kankers)’ ‘test afleggen gaat veel
interventies creëren die er anders niet zouden zijn + vals
gevoel van veiligheid geven’
Op verschillende niveaus: micro-meso-macro
Spanningsvelden doorheen het vak
o Koude, lauwe en warme solidariteit, en waar willen we SOW zien?
o Wantrouwend vs. vertrouwensvol mensbeeld
o Zorgethische vs. mensenrechtenethische benadering SOW
o Empowerment vs. collectieve sociale verantwoordelijkheid (niet altijd; maar dat
maakt het niet ‘vrijblijvend’)
