Afwijkingen van de witte
bloedcellen, lymfeklieren
en milt
10 maart 2025
Witte bloedcellen en betrokken organen
We beginnen met het onderwerp witte bloedcellen, ook wel leukocyten genoemd. Deze
cellen maken deel uit van het afweersysteem van het lichaam. Ze helpen ons
beschermen tegen infecties en andere gevaren van buitenaf.
Bij het bespreken van witte bloedcellen horen ook bepaalde organen die belangrijk zijn
voor hun werking en vorming. Denk hierbij aan:
• het beenmerg (waar de meeste witte bloedcellen worden aangemaakt),
• de milt,
• en de lymfeklieren.
Tijdens de evaluatie van witte bloedcellen (WBC) kijken we dus niet alleen naar de cellen
zelf, maar ook naar de organen waarin ze functioneren of waar ze kunnen opvallen bij
afwijkingen. We gaan ook bekijken welke soorten afwijkingen er kunnen zijn bij witte
bloedcellen: dat kan gaan om te veel of te weinig cellen, of om veranderingen in het
uiterlijk of de functie van de cellen.
1
, 1. Witte-bloedceltypes in perifeer bloed, hun kenmerken en hun analyse
2. Het myeloïde compartiment en zijn afwijkingen (↑/↓)
3. Het lymfoïde compartiment en zijn afwijkingen (↑/↓)
4. Lymfeklieren, lymfekliervergroting en lymfadenopathie (↑)
5. De milt en afwijkingen van de milt (↑/↓)
2 Hematologie, Inwendige Geneeskunde
Indeling van de les en eerste overzicht
De les is ingedeeld in drie grote delen:
1. We beginnen met een overzicht van de verschillende soorten witte bloedcellen
in het perifeer bloed (het bloed dat door het lichaam circuleert).
We bekijken:
o Hoe ze eruitzien onder de microscoop
o Met welke technieken we ze kunnen analyseren (zoals kleurstoffen,
telmethodes en automatische tellers)
2. Daarna behandelen we het myeloïde compartiment.
Dit deel van het afweersysteem bevat cellen die verwant zijn aan zowel witte
bloedcellen als aan rode bloedcellen en bloedplaatjes. Het gaat dus om een
groep cellen die dicht bij elkaar liggen in functie en oorsprong.
3. Ten slotte bespreken we het lymfoïde compartiment.
Dit deel omvat vooral de lymfocyten, een belangrijk type witte bloedcel dat
betrokken is bij de specifieke afweer (zoals bij virussen en bij het vormen van
antistoffen).
We bekijken niet alleen de witte bloedcellen in het bloed zelf, maar ook wat er gebeurt
als ze zich anders gaan gedragen. Afwijkingen kunnen zichtbaar worden op verschillende
manieren:
• In het bloedbeeld (bijvoorbeeld te veel of te weinig witte bloedcellen)
• Of via vergrotingen van organen zoals de lymfeklieren of de milt
2
, 1.Witte bloedcellen in perifeer bloed
a. Kenmerken
Staaf (= jonge
neutrofiel 1-5%)
3 Hematologie, Inwendige Geneeskunde
Soorten witte bloedcellen onder de microscoop
Op deze dia zie je de verschillende types witte bloedcellen die in het bloed kunnen
voorkomen. Normaal herken je ze al een beetje.
(a) Neutrofiele granulocyt
Deze cel herken je aan zijn neutraal kleurende korrels in het cytoplasma.
Opvallend is de meerlobbige kern: de kern bestaat uit meerdere delen die verbonden
zijn door fijne “brugjes” van chromatine (dat is het DNA-materiaal in de celkern).
(b) Eosinofiele granulocyt
Deze cel bevat roze tot roodkleurige korrels (eosinofiele korrels).
De kern heeft meestal twee lobben en lijkt een beetje op een brilletje – soms wordt dit
ook een "pince-nez"-kern genoemd. Je kunt de kern meestal nog goed zien tussen de
korrels door.
(c) Basofiele granulocyt
Deze cel zit vol met donkerpaarse tot blauwzwarte korrels (basofiele korrels).
De korrels zijn zo talrijk en donker dat ze vaak de kern volledig bedekken. Daardoor is
de kern meestal niet zichtbaar op een standaardkleuring.
(d) Monocyt
Dit is de grootste witte bloedcel in het bloed.
Hij heeft een ruim, vaak grijzig cytoplasma en een grote, onregelmatige kern die vaak
een niervorm heeft.
Monocyten zijn voorlopers van macrofagen, die later in weefsels actief worden.
(e) Lymfocyt
Deze cel is veel kleiner dan de andere witte bloedcellen, bijna even klein als een rode
bloedcel.
De kern is donker, dens en rond, en vult bijna de hele cel.
Rond de kern is maar een heel smalle rand cytoplasma zichtbaar.
Lymfocyten spelen een grote rol in de specifieke afweer, zoals bij virale infecties of
antistofvorming.
3
, b. Telling van de witte bloedcellen en leukocytaire formule
(electronische) formule
- Electronische of automatische formule: formule zoals bekomen op het toestel
- Microscopische of manuele formule: formule zoals bekomen na cytologisch onderzoek op basis van b.v. 50-200 cellen
- conventioneel weergegeven in % en vlnr: staven/neutrofielen/eosinofielen/basofielen/lymfocyten/monocyten
links verschoven formule (relatieve toename van elementen links t.o.v. rechts)
- tgv van neutrofiele leucocytose of tgv lymfopenie
rechts verschoven formule (relatieve toename van elementen rechts t.o.v. links)
- tgv lymfocytose maar ook als gevolg van neutropenie
Formule dus steeds interpreteren samen met de absolute waarden !
4 Hematologie, Inwendige Geneeskunde
Hoe krijg je de resultaten van witte bloedcellen uit het labo?
Wanneer je een bloedstaal laat analyseren in het labo, krijg je de resultaten in een
standaardformaat terug.
Er zijn twee mogelijke scenario’s, afhankelijk van wat je hebt aangevraagd:
1. Alleen witte bloedceltelling (WBC-telling)
Als je enkel de totale witte bloedcellen hebt laten meten, krijg je één getal terug.
Bijvoorbeeld: 5,13 × 10⁹ witte bloedcellen per liter, oftewel 5.13 per kubieke millimeter.
2. Witte bloedceltelling én differentiatie
Als je ook een differentiatie hebt gevraagd, dan krijg je meer informatie.
• Welke soorten witte bloedcellen er zijn aangetroffen (zoals neutrofielen,
lymfocyten, enz.)
• Hoeveel er zijn van elk type, op twee manieren:
o Absolute aantallen (bv. 3,0 × 10⁹ neutrofielen per liter)
o Relatieve aantallen: de verhouding per type, als percentage van het totaal.
Dit noemen we de formule.
Bv. 60% van de WBC zijn neutrofielen, 30% zijn lymfocyten, …
Zo’n automatische formule krijgen we van een celteller. Die telt tienduizenden cellen
en maakt een inschatting welk type WBC het is op basis van hun fysische en chemische
eigenschappen (zoals lichtverstrooiing: hoe het licht afwijkt als het door de cel gaat zegt
iets over de grootte en korreligheid van die cel).
Bij verdachte of afwijkende resultaten kan de klinisch bioloog het bloed ook zelf onder
de microscoop bekijken. Dat is een microscopische of manuele formule.
Dit is een visuele beoordeling, dus op basis van wat men letterlijk ziet: de vorm van de
kern, de grootte van de cel, de kleur van de korrels, …
De waarneming is gebaseerd op het uiterlijk van de cellen, wat andere informatie geeft
dan de celteller. De automatische celteller baseert zich op objectieve fysische en
chemische eigenschappen: lichtverstrooiing, elektrische weerstand,…
Let op: bij de manuele methode worden veel minder cellen geteld (bv. 100 tot 200) als bij
de automatische celteller, dus de kans op toevalsvariatie is groter.
4
bloedcellen, lymfeklieren
en milt
10 maart 2025
Witte bloedcellen en betrokken organen
We beginnen met het onderwerp witte bloedcellen, ook wel leukocyten genoemd. Deze
cellen maken deel uit van het afweersysteem van het lichaam. Ze helpen ons
beschermen tegen infecties en andere gevaren van buitenaf.
Bij het bespreken van witte bloedcellen horen ook bepaalde organen die belangrijk zijn
voor hun werking en vorming. Denk hierbij aan:
• het beenmerg (waar de meeste witte bloedcellen worden aangemaakt),
• de milt,
• en de lymfeklieren.
Tijdens de evaluatie van witte bloedcellen (WBC) kijken we dus niet alleen naar de cellen
zelf, maar ook naar de organen waarin ze functioneren of waar ze kunnen opvallen bij
afwijkingen. We gaan ook bekijken welke soorten afwijkingen er kunnen zijn bij witte
bloedcellen: dat kan gaan om te veel of te weinig cellen, of om veranderingen in het
uiterlijk of de functie van de cellen.
1
, 1. Witte-bloedceltypes in perifeer bloed, hun kenmerken en hun analyse
2. Het myeloïde compartiment en zijn afwijkingen (↑/↓)
3. Het lymfoïde compartiment en zijn afwijkingen (↑/↓)
4. Lymfeklieren, lymfekliervergroting en lymfadenopathie (↑)
5. De milt en afwijkingen van de milt (↑/↓)
2 Hematologie, Inwendige Geneeskunde
Indeling van de les en eerste overzicht
De les is ingedeeld in drie grote delen:
1. We beginnen met een overzicht van de verschillende soorten witte bloedcellen
in het perifeer bloed (het bloed dat door het lichaam circuleert).
We bekijken:
o Hoe ze eruitzien onder de microscoop
o Met welke technieken we ze kunnen analyseren (zoals kleurstoffen,
telmethodes en automatische tellers)
2. Daarna behandelen we het myeloïde compartiment.
Dit deel van het afweersysteem bevat cellen die verwant zijn aan zowel witte
bloedcellen als aan rode bloedcellen en bloedplaatjes. Het gaat dus om een
groep cellen die dicht bij elkaar liggen in functie en oorsprong.
3. Ten slotte bespreken we het lymfoïde compartiment.
Dit deel omvat vooral de lymfocyten, een belangrijk type witte bloedcel dat
betrokken is bij de specifieke afweer (zoals bij virussen en bij het vormen van
antistoffen).
We bekijken niet alleen de witte bloedcellen in het bloed zelf, maar ook wat er gebeurt
als ze zich anders gaan gedragen. Afwijkingen kunnen zichtbaar worden op verschillende
manieren:
• In het bloedbeeld (bijvoorbeeld te veel of te weinig witte bloedcellen)
• Of via vergrotingen van organen zoals de lymfeklieren of de milt
2
, 1.Witte bloedcellen in perifeer bloed
a. Kenmerken
Staaf (= jonge
neutrofiel 1-5%)
3 Hematologie, Inwendige Geneeskunde
Soorten witte bloedcellen onder de microscoop
Op deze dia zie je de verschillende types witte bloedcellen die in het bloed kunnen
voorkomen. Normaal herken je ze al een beetje.
(a) Neutrofiele granulocyt
Deze cel herken je aan zijn neutraal kleurende korrels in het cytoplasma.
Opvallend is de meerlobbige kern: de kern bestaat uit meerdere delen die verbonden
zijn door fijne “brugjes” van chromatine (dat is het DNA-materiaal in de celkern).
(b) Eosinofiele granulocyt
Deze cel bevat roze tot roodkleurige korrels (eosinofiele korrels).
De kern heeft meestal twee lobben en lijkt een beetje op een brilletje – soms wordt dit
ook een "pince-nez"-kern genoemd. Je kunt de kern meestal nog goed zien tussen de
korrels door.
(c) Basofiele granulocyt
Deze cel zit vol met donkerpaarse tot blauwzwarte korrels (basofiele korrels).
De korrels zijn zo talrijk en donker dat ze vaak de kern volledig bedekken. Daardoor is
de kern meestal niet zichtbaar op een standaardkleuring.
(d) Monocyt
Dit is de grootste witte bloedcel in het bloed.
Hij heeft een ruim, vaak grijzig cytoplasma en een grote, onregelmatige kern die vaak
een niervorm heeft.
Monocyten zijn voorlopers van macrofagen, die later in weefsels actief worden.
(e) Lymfocyt
Deze cel is veel kleiner dan de andere witte bloedcellen, bijna even klein als een rode
bloedcel.
De kern is donker, dens en rond, en vult bijna de hele cel.
Rond de kern is maar een heel smalle rand cytoplasma zichtbaar.
Lymfocyten spelen een grote rol in de specifieke afweer, zoals bij virale infecties of
antistofvorming.
3
, b. Telling van de witte bloedcellen en leukocytaire formule
(electronische) formule
- Electronische of automatische formule: formule zoals bekomen op het toestel
- Microscopische of manuele formule: formule zoals bekomen na cytologisch onderzoek op basis van b.v. 50-200 cellen
- conventioneel weergegeven in % en vlnr: staven/neutrofielen/eosinofielen/basofielen/lymfocyten/monocyten
links verschoven formule (relatieve toename van elementen links t.o.v. rechts)
- tgv van neutrofiele leucocytose of tgv lymfopenie
rechts verschoven formule (relatieve toename van elementen rechts t.o.v. links)
- tgv lymfocytose maar ook als gevolg van neutropenie
Formule dus steeds interpreteren samen met de absolute waarden !
4 Hematologie, Inwendige Geneeskunde
Hoe krijg je de resultaten van witte bloedcellen uit het labo?
Wanneer je een bloedstaal laat analyseren in het labo, krijg je de resultaten in een
standaardformaat terug.
Er zijn twee mogelijke scenario’s, afhankelijk van wat je hebt aangevraagd:
1. Alleen witte bloedceltelling (WBC-telling)
Als je enkel de totale witte bloedcellen hebt laten meten, krijg je één getal terug.
Bijvoorbeeld: 5,13 × 10⁹ witte bloedcellen per liter, oftewel 5.13 per kubieke millimeter.
2. Witte bloedceltelling én differentiatie
Als je ook een differentiatie hebt gevraagd, dan krijg je meer informatie.
• Welke soorten witte bloedcellen er zijn aangetroffen (zoals neutrofielen,
lymfocyten, enz.)
• Hoeveel er zijn van elk type, op twee manieren:
o Absolute aantallen (bv. 3,0 × 10⁹ neutrofielen per liter)
o Relatieve aantallen: de verhouding per type, als percentage van het totaal.
Dit noemen we de formule.
Bv. 60% van de WBC zijn neutrofielen, 30% zijn lymfocyten, …
Zo’n automatische formule krijgen we van een celteller. Die telt tienduizenden cellen
en maakt een inschatting welk type WBC het is op basis van hun fysische en chemische
eigenschappen (zoals lichtverstrooiing: hoe het licht afwijkt als het door de cel gaat zegt
iets over de grootte en korreligheid van die cel).
Bij verdachte of afwijkende resultaten kan de klinisch bioloog het bloed ook zelf onder
de microscoop bekijken. Dat is een microscopische of manuele formule.
Dit is een visuele beoordeling, dus op basis van wat men letterlijk ziet: de vorm van de
kern, de grootte van de cel, de kleur van de korrels, …
De waarneming is gebaseerd op het uiterlijk van de cellen, wat andere informatie geeft
dan de celteller. De automatische celteller baseert zich op objectieve fysische en
chemische eigenschappen: lichtverstrooiing, elektrische weerstand,…
Let op: bij de manuele methode worden veel minder cellen geteld (bv. 100 tot 200) als bij
de automatische celteller, dus de kans op toevalsvariatie is groter.
4
