GESCHIEDENIS VAN HET
PUBLIEKRECHT
hoorcolleges
,1
,Hoorcollege 1: inleiding ----------------------------------------------------------------------------------------- 7
1. kennismaking --------------------------------------------------------------------------------------------------------------7
2. Praktisch ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------7
2.1 studiemateriaal ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------7
4. geschiedenis van het Publiekrecht----------------------------------------------------------------------------------7
geschiedenis van het publiekrecht: wat en waarom?-------------------------------------------------------------------------------7
hoorcollege 2 -------------------------------------------------------------------------------------------------------- 8
4. de democratisering van de staat ------------------------------------------------------------------------------------8
4.1 Jean bodin en de absolute soevereiniteit -----------------------------------------------------------------------------------------8
4.2 THomas hobbes en de secularisering van de soevereine macht ---------------------------------------------------------8
John locke en de verweping van de absolute soevereiniteit --------------------------------------------------------------------8
4.4 montesqieu en opdeling van de soevereiniteit ---------------------------------------------------------------------------------9
jean-jacques rousseau en de democratische opvatting van de soevereiniteit --------------------------------------------9
5. macht en soevereiniteit in de constitutionele staat------------------------------------------------------------9
1. het verder temperen van de soevereiniteit------------------------------------------------------------------------------------------9
2. de staatssoevereiniteit ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------9
Deel I: staat en recht --------------------------------------------------------------------------------------------- 10
inleiding ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 10
hoofdstuk 1: het moderne staatsbegrip --------------------------------------------------------------------------- 10
1. staat en soevereiniteit --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 11
democratisering van de staat (4. op de powerpoint) ----------------------------------------------------------------------------- 12
Jean Bodin en de absolute soevereiniteit ----------------------------------------------------------------------------------------- 12
Thomas Hobbes en de secularisering van de soevereine macht --------------------------------------------------------- 13
John Locke en de verwerping van de absolute soevereiniteit ------------------------------------------------------------- 13
Montesqieu en de opdeling van de soevereiniteit----------------------------------------------------------------------------- 13
Jean-Jacques Rousseau en de democratische opvatting van de soevereiniteit ------------------------------------ 14
macht en soevereiniteit in de constitutionele staat (5 op powerpoint)----------------------------------------------------- 14
Het verder temperen van de soevereiniteit (5.1) -------------------------------------------------------------------------------- 14
De staatssoevereiniteit (5.2) ------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 14
2. types staten------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 14
Stemmen voor 1789 ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 17
3. instellingen ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 17
3.1 leenrecht ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 17
3.2 standenvertegenwoordiging------------------------------------------------------------------------------------------------------ 18
Reflectie vragen------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 18
hoofdstuk 2: verhoudingen tussen staten sinds 1453 --------------------------------------------------------- 19
inleiding-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 19
Strijd tussen Valois/Bourbon (in Frankrijk) en Bourgondië/Habsburg -------------------------------------------------- 19
15e – 16e eeuw: Europese staten zijn geïnterconnecteerd------------------------------------------------------------------- 19
Nood aan diplomatie in Europa------------------------------------------------------------------------------------------------------- 19
Europa en daarbuiten --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 19
1. internationale betrekkingen van Karel V tot de franse revolutie ----------------------------------------------------------- 19
1.1 de strijd tussen Valois/Bourbon en Bourgondië/Habsburg ----------------------------------------------------------- 19
1.2 De strijd tussen suprematie keizer, Duitse Rijkvorsten en buitenlandse concurrenten ---------------------- 21
1.3 Europa en daarbuiten---------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 22
2. Middeleeuwen tot de nieuwe tijd: de geboorte van het internationaal recht --------------------------------------- 23
16de eeuwse theoretisch kader voor publiekrechtelijke betrekkingen tussen de Europese actoren wordt
beperkt door:--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 23
Eenheidsopvatting van de christelijke gemeenschap = essentie van middeleeuws internationaal recht - 23
Twee ideeënpolen te onderscheiden in het internationaal recht vanaf de 17de eeuw ---------------------------- 23
2.1 Spaanse neoscholastiek------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 24
2.2 brugfiguren ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 25
2.3 de school van het natuurrecht ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 25
2
, 2.4 positivisme ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 26
hoofdstuk 3: absolute monarchie en revolutie ------------------------------------------------------------------- 27
1. absolute monarchie ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 27
Adel en clerus dragen amper bij tot de staatsuitgaven ---------------------------------------------------------------------- 27
2. revoluties --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 27
Franse revolutie (1789)-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 27
Glorious revolution in Engeland (1688-1689) ------------------------------------------------------------------------------------ 28
Amerikaanse revolutie (1765-1783)-------------------------------------------------------------------------------------------------- 28
Brabantse omwenteling (1787-1790) ----------------------------------------------------------------------------------------------- 28
Effect van de revoluties op het internationaal recht ---------------------------------------------------------------------------- 28
3. het congres van wenen ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 28
Napoleon wordt verslagen: diplomatiek congres (1814-1815) ----------------------------------------------------------- 28
hoofdstuk 4: de negentiende eeuw --------------------------------------------------------------------------------- 29
1. de geboorte van de natiestaat --------------------------------------------------------------------------------------------------------- 29
Nationalisme---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 29
Frankrijk onder Napoleon III stapt af van basisidee van Congres van Wenen --------------------------------------- 30
19de eeuw -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 30
2. het nieuw volkenrecht --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 31
Tot de 2de helft van de 19de eeuw------------------------------------------------------------------------------------------------------ 31
Vanaf 19de eeuw ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 31
2.1 Gevolg: aandacht voor menswaardigheid ------------------------------------------------------------------------------ 31
2.2 Tweede beweging wordt geïnitieerd door nationale juristen --------------------------------------------------- 31
Kantnoot---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 31
Context: vanaf 19de eeuw begint Europa de wereld te domineren ------------------------------------------------------ 32
hoofdstuk 5: de twintigste eeuw -------------------------------------------------------------------------------------- 32
1. eerste wereldoorlog ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 32
1.1 de oorlog --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 32
1.2 De Vrede van Versailles (1919) --------------------------------------------------------------------------------------------------- 33
1.3 Volkenbond ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 34
1.4 de internationale Arbeidsorganisatie ------------------------------------------------------------------------------------------ 34
2 tweede wereldoorlog ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 34
2.1 de oorlog --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 34
2.2 De Verenigde Naties ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 35
3. bipolaire wereld ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 35
Oprichting NAVO--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 35
In Europa --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 35
Val Berlijnse muur: ineenstorting USSR -> verdere Europese integratie en uitbreiding ------------------------- 35
Internationaal Strafhof opgericht 1998, nasleep van genocidale oorlogen in Rwanda en Joegoslavië --- 35
4. een unipolaire wereld? ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 36
deel II: intern publiekrecht------------------------------------------------------------------------------------- 37
inleiding ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 37
waarom beginnen met frankrijk? --------------------------------------------------------------------------------------------------------- 37
drie clusters --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 37
Frankrijk ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 37
hoofdstuk 1: Frankrijk ----------------------------------------------------------------------------------------------------- 37
1. De franse revolutie-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 37
1.1 Crisis, Ancien Régime en Staten-Generaal ----------------------------------------------------------------------------------- 37
1.2 Van Staten-Generaal naar Assemblée Nationale -------------------------------------------------------------------------- 38
1.3 Bestorming van de Bastille en afschaffing leenrecht --------------------------------------------------------------------- 38
1.4 Universele rechten van de mens en burger --------------------------------------------------------------------------------- 39
2. de constitutionele monarchie ---------------------------------------------------------------------------------------------------------- 39
2.1 de totstandkoming-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 39
2.2 de ondeelbaarheid van de franse natie --------------------------------------------------------------------------------------- 39
2.3 uitvoerende macht -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 39
2.4 wetgevende macht ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 39
2.5 rechterlijke macht---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 40
3
, 2.6 de breuk met de kerk ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 40
3. de Convention en de grondwet van het jaar i (1793) ------------------------------------------------------------------------- 40
3.1 de vlucht naar Varennes en de radicalisering ------------------------------------------------------------------------------- 40
3.2 van Assemblée Nationale naar Convention Nationale ------------------------------------------------------------------ 40
4. het comité de salut public en de democratische dictatuur (1793-1794)----------------------------------------------- 41
4.1 de machtsconcentratie -------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 41
4.2 grote terreur ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 42
5. het directoire en de grondwet van het jaar III (1795) -------------------------------------------------------------------------- 42
5.1 de Nieuwe Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger ------------------------------------------------- 42
5.2 politieke structuur onder het Directoire --------------------------------------------------------------------------------------- 42
6. het consulaat in het jaar VIII (1799) --------------------------------------------------------------------------------------------------- 43
6.1 de staatsgreep van Napoleon ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 43
6.2 de oprichting van het Consulaat ------------------------------------------------------------------------------------------------- 43
6.3 Concordaat en codificatie ---------------------------------------------------------------------------------------------------------- 44
7. het keizerrijk (1804-1814/15) ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- 44
8. de restauratie (1814/15) ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 45
8.1 De Chartre Octroyée 1814--------------------------------------------------------------------------------------------------------- 45
8.2 Intermezzo: de Cent Jours --------------------------------------------------------------------------------------------------------- 46
8.3 De Trois Glorieuses ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 46
9. de julimonarchie 1830 -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 47
9.1 de Charte van 1830 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 47
9.2 De revoluties van 1848 -------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 48
10. De tweede republiek 1848-1851 --------------------------------------------------------------------------------------------------- 49
10.1 De Grondwet van de Tweede Republiek ----------------------------------------------------------------------------------- 49
10.2 Lodewijk Napoleon Bonaparte als president ----------------------------------------------------------------------------- 49
11. Het tweede keizerrijk 1852-1870---------------------------------------------------------------------------------------------------- 50
11.1 De machtsconsolidatie van Lodewijk Napoleon ------------------------------------------------------------------------- 50
11.2 De Grondwet van 1852 ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- 50
11.3 Het Tweede Keizerrijk -------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 50
11.4 De Buitenlandpolitiek -------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 50
12. de derde republiek 1871-1940 ------------------------------------------------------------------------------------------------------ 51
12.1 De Commune van Parijs----------------------------------------------------------------------------------------------------------- 51
12.2 De Lois constitutionnelles van 1875 ------------------------------------------------------------------------------------------ 51
12.3 De polarisatie ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 51
13. DE vierde repbuliek 1946-1958 ----------------------------------------------------------------------------------------------------- 52
13.1 Wereldoorlog II en het Vichy-regime 1940-1945 ------------------------------------------------------------------------ 52
13.2 De bevrijding en de nieuwe Grondwet van 1946 ----------------------------------------------------------------------- 52
14. de vijfde republiek 1958-heden ----------------------------------------------------------------------------------------------------- 54
14.1 De instabiliteit van de jaren 1950 ---------------------------------------------------------------------------------------------- 54
14.2 De Grondwet van 1958 ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- 54
hoofdstuk 2: het verenigd koninkrijk -------------------------------------------------------------------------------- 56
1. terminologie ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 56
1.1 Het ‘Verenigd Koninkrijk’------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 56
1.2 Bevoegdheden en grondwettelijke structuur------------------------------------------------------------------------------- 56
2. grondwettelijke documenten en instellingen ------------------------------------------------------------------------------------ 57
Vooraf: vroege Middeleeuwen tot de 13de eeuw ------------------------------------------------------------------------------- 57
2.1 Magna Carta Libertatum ------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 57
2.2 Centralisatie vanaf de 16de eeuw ------------------------------------------------------------------------------------------------ 58
2.3. Het Common law --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 58
2.4 De Engelse Burgeroorlog 1642-1651 ----------------------------------------------------------------------------------------- 59
2.5 De Glorious Revolution 1688-1689--------------------------------------------------------------------------------------------- 60
2.6 De Act of Settlement 1701 en de Act of Union 1706-07 --------------------------------------------------------------- 60
2.7 Groot-Brittanië vanaf de 19de eeuw --------------------------------------------------------------------------------------------- 61
2.8 Het Verenigd Koninkrijk en Europa --------------------------------------------------------------------------------------------- 63
3. het ‘verenigd koninkrijk’ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 64
Vooraf: de ‘devolution’ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 64
3.1 Schotland --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 64
3.2 Ierland ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 65
3.3 Noord-Ierland --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 66
4
, 3.4 Wales --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 67
hoofdstuk 3: De verenigde staten (4 in het handboek) ------------------------------------------------------- 68
1. KOLONISATIE, verovering, expansie ------------------------------------------------------------------------------------------------ 68
1.1 Kolonisatie --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 68
1.2 Verovering --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 69
1.3 Expansie------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 70
2. institutionele uitbouw onder brits regime ----------------------------------------------------------------------------------------- 70
2.1 Kolonies en instellingen ------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 70
2.2 Spanningen en revolutie------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 71
3. onafhankelijkheid en confederatie --------------------------------------------------------------------------------------------------- 73
3.1 De onafhankelijkheid 1776 -------------------------------------------------------------------------------------------------------- 73
3.2 Articles of Confederation 1777 --------------------------------------------------------------------------------------------------- 73
3.3 De Federale Grondwet 1787------------------------------------------------------------------------------------------------------ 74
4. institutionele structuren: checks and balances----------------------------------------------------------------------------------- 75
Vooraf: checks and balances ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- 75
4.1 De wetgevende macht -------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 76
4.2 De uitvoerende macht --------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 76
4.3 De rechterlijke macht ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 77
5. de fundamentele rechten en vrijheden--------------------------------------------------------------------------------------------- 78
5.1 Het debat over de Bill of Rights 1787-1791 --------------------------------------------------------------------------------- 78
5.2 De fundamentele rechten en vrijheden --------------------------------------------------------------------------------------- 79
hoofdstuk 4: rusland (5 in het handboek) ------------------------------------------------------------------------- 79
inleiding-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 79
1. de tsaristische periode tot 1917 ------------------------------------------------------------------------------------------------------- 79
1.1 gebied ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 79
1.2 Bewind------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 80
1.3 Russische Recht-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 80
1.4 Europese Expansie --------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 80
1.5 Rusland in de 19de eeuw ------------------------------------------------------------------------------------------------------- 81
2. de februari- en oktoberrevoluties 1917 -------------------------------------------------------------------------------------------- 83
2.1 Eerste Wereldoorlog en de Februarirevolutie ------------------------------------------------------------------------------ 83
2.2 Vladimir Lenin en de Oktoberrevolutie --------------------------------------------------------------------------------------- 84
3. De sovjetunie en de sovjetgrondwetten 1917-1989 -------------------------------------------------------------------------- 85
3.1 De Grondwetgevende vergadering-------------------------------------------------------------------------------------------- 85
3.2 De Grondwet van 10 juli 1918 ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 85
3.3 De Grondwet van 31 januari 1924 ---------------------------------------------------------------------------------------------- 86
3.4 De Grondwet van 5 december 1936 ------------------------------------------------------------------------------------------ 87
3.5 De Tweede Wereldoorlog---------------------------------------------------------------------------------------------------------- 87
4. de russische federatie 1993-heden -------------------------------------------------------------------------------------------------- 88
4.1 De desintegratie van de USSR---------------------------------------------------------------------------------------------------- 88
4.2 De Grondwet van 1993 en de vestiging van de Russische Federatie---------------------------------------------- 90
hoofdstuk 5: duitsland (3 in handboek) ---------------------------------------------------------------------------- 92
1. het heilig roomse rijk der duitse natie 967-1806 -------------------------------------------------------------------------------- 92
1.1 Het Heilig Roomse Rijk -------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 92
1.2 Het recht in het Heilig Roomse Rijk --------------------------------------------------------------------------------------------- 94
2. het congres van wenen en de duitse bond 1815-1866 ---------------------------------------------------------------------- 94
2.1 Het Congres van Wenen ------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 94
2.2 De Duitse Bond ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 95
3. het frankfurter parlement 1848-1849------------------------------------------------------------------------------------------------ 95
3.1 De revolutiegolf van 1848---------------------------------------------------------------------------------------------------------- 95
3.2 Het Frankfurter Parlement ---------------------------------------------------------------------------------------------------------- 96
4. de duitse eenmaking 1846-1871 ----------------------------------------------------------------------------------------------------- 96
4.1 De Kwestie van Sleeswijk-Holstein 1864 -------------------------------------------------------------------------------------- 96
4.2 De oorlog tegen Oostenrijk 1866-1867 -------------------------------------------------------------------------------------- 96
4.3 De eenmaking 1871------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 97
5. Het tweede rijk 1871-1919 -------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 97
6. de weimarrepubliek 1919-1933 ------------------------------------------------------------------------------------------------------- 97
6.1 De transformatie van Duitsland na WO I-------------------------------------------------------------------------------------- 98
5
PUBLIEKRECHT
hoorcolleges
,1
,Hoorcollege 1: inleiding ----------------------------------------------------------------------------------------- 7
1. kennismaking --------------------------------------------------------------------------------------------------------------7
2. Praktisch ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------7
2.1 studiemateriaal ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------7
4. geschiedenis van het Publiekrecht----------------------------------------------------------------------------------7
geschiedenis van het publiekrecht: wat en waarom?-------------------------------------------------------------------------------7
hoorcollege 2 -------------------------------------------------------------------------------------------------------- 8
4. de democratisering van de staat ------------------------------------------------------------------------------------8
4.1 Jean bodin en de absolute soevereiniteit -----------------------------------------------------------------------------------------8
4.2 THomas hobbes en de secularisering van de soevereine macht ---------------------------------------------------------8
John locke en de verweping van de absolute soevereiniteit --------------------------------------------------------------------8
4.4 montesqieu en opdeling van de soevereiniteit ---------------------------------------------------------------------------------9
jean-jacques rousseau en de democratische opvatting van de soevereiniteit --------------------------------------------9
5. macht en soevereiniteit in de constitutionele staat------------------------------------------------------------9
1. het verder temperen van de soevereiniteit------------------------------------------------------------------------------------------9
2. de staatssoevereiniteit ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------9
Deel I: staat en recht --------------------------------------------------------------------------------------------- 10
inleiding ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 10
hoofdstuk 1: het moderne staatsbegrip --------------------------------------------------------------------------- 10
1. staat en soevereiniteit --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 11
democratisering van de staat (4. op de powerpoint) ----------------------------------------------------------------------------- 12
Jean Bodin en de absolute soevereiniteit ----------------------------------------------------------------------------------------- 12
Thomas Hobbes en de secularisering van de soevereine macht --------------------------------------------------------- 13
John Locke en de verwerping van de absolute soevereiniteit ------------------------------------------------------------- 13
Montesqieu en de opdeling van de soevereiniteit----------------------------------------------------------------------------- 13
Jean-Jacques Rousseau en de democratische opvatting van de soevereiniteit ------------------------------------ 14
macht en soevereiniteit in de constitutionele staat (5 op powerpoint)----------------------------------------------------- 14
Het verder temperen van de soevereiniteit (5.1) -------------------------------------------------------------------------------- 14
De staatssoevereiniteit (5.2) ------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 14
2. types staten------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 14
Stemmen voor 1789 ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 17
3. instellingen ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 17
3.1 leenrecht ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 17
3.2 standenvertegenwoordiging------------------------------------------------------------------------------------------------------ 18
Reflectie vragen------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 18
hoofdstuk 2: verhoudingen tussen staten sinds 1453 --------------------------------------------------------- 19
inleiding-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 19
Strijd tussen Valois/Bourbon (in Frankrijk) en Bourgondië/Habsburg -------------------------------------------------- 19
15e – 16e eeuw: Europese staten zijn geïnterconnecteerd------------------------------------------------------------------- 19
Nood aan diplomatie in Europa------------------------------------------------------------------------------------------------------- 19
Europa en daarbuiten --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 19
1. internationale betrekkingen van Karel V tot de franse revolutie ----------------------------------------------------------- 19
1.1 de strijd tussen Valois/Bourbon en Bourgondië/Habsburg ----------------------------------------------------------- 19
1.2 De strijd tussen suprematie keizer, Duitse Rijkvorsten en buitenlandse concurrenten ---------------------- 21
1.3 Europa en daarbuiten---------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 22
2. Middeleeuwen tot de nieuwe tijd: de geboorte van het internationaal recht --------------------------------------- 23
16de eeuwse theoretisch kader voor publiekrechtelijke betrekkingen tussen de Europese actoren wordt
beperkt door:--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 23
Eenheidsopvatting van de christelijke gemeenschap = essentie van middeleeuws internationaal recht - 23
Twee ideeënpolen te onderscheiden in het internationaal recht vanaf de 17de eeuw ---------------------------- 23
2.1 Spaanse neoscholastiek------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 24
2.2 brugfiguren ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 25
2.3 de school van het natuurrecht ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 25
2
, 2.4 positivisme ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 26
hoofdstuk 3: absolute monarchie en revolutie ------------------------------------------------------------------- 27
1. absolute monarchie ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 27
Adel en clerus dragen amper bij tot de staatsuitgaven ---------------------------------------------------------------------- 27
2. revoluties --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 27
Franse revolutie (1789)-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 27
Glorious revolution in Engeland (1688-1689) ------------------------------------------------------------------------------------ 28
Amerikaanse revolutie (1765-1783)-------------------------------------------------------------------------------------------------- 28
Brabantse omwenteling (1787-1790) ----------------------------------------------------------------------------------------------- 28
Effect van de revoluties op het internationaal recht ---------------------------------------------------------------------------- 28
3. het congres van wenen ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 28
Napoleon wordt verslagen: diplomatiek congres (1814-1815) ----------------------------------------------------------- 28
hoofdstuk 4: de negentiende eeuw --------------------------------------------------------------------------------- 29
1. de geboorte van de natiestaat --------------------------------------------------------------------------------------------------------- 29
Nationalisme---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 29
Frankrijk onder Napoleon III stapt af van basisidee van Congres van Wenen --------------------------------------- 30
19de eeuw -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 30
2. het nieuw volkenrecht --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 31
Tot de 2de helft van de 19de eeuw------------------------------------------------------------------------------------------------------ 31
Vanaf 19de eeuw ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 31
2.1 Gevolg: aandacht voor menswaardigheid ------------------------------------------------------------------------------ 31
2.2 Tweede beweging wordt geïnitieerd door nationale juristen --------------------------------------------------- 31
Kantnoot---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 31
Context: vanaf 19de eeuw begint Europa de wereld te domineren ------------------------------------------------------ 32
hoofdstuk 5: de twintigste eeuw -------------------------------------------------------------------------------------- 32
1. eerste wereldoorlog ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 32
1.1 de oorlog --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 32
1.2 De Vrede van Versailles (1919) --------------------------------------------------------------------------------------------------- 33
1.3 Volkenbond ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 34
1.4 de internationale Arbeidsorganisatie ------------------------------------------------------------------------------------------ 34
2 tweede wereldoorlog ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 34
2.1 de oorlog --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 34
2.2 De Verenigde Naties ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 35
3. bipolaire wereld ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 35
Oprichting NAVO--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 35
In Europa --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 35
Val Berlijnse muur: ineenstorting USSR -> verdere Europese integratie en uitbreiding ------------------------- 35
Internationaal Strafhof opgericht 1998, nasleep van genocidale oorlogen in Rwanda en Joegoslavië --- 35
4. een unipolaire wereld? ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 36
deel II: intern publiekrecht------------------------------------------------------------------------------------- 37
inleiding ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 37
waarom beginnen met frankrijk? --------------------------------------------------------------------------------------------------------- 37
drie clusters --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 37
Frankrijk ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 37
hoofdstuk 1: Frankrijk ----------------------------------------------------------------------------------------------------- 37
1. De franse revolutie-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 37
1.1 Crisis, Ancien Régime en Staten-Generaal ----------------------------------------------------------------------------------- 37
1.2 Van Staten-Generaal naar Assemblée Nationale -------------------------------------------------------------------------- 38
1.3 Bestorming van de Bastille en afschaffing leenrecht --------------------------------------------------------------------- 38
1.4 Universele rechten van de mens en burger --------------------------------------------------------------------------------- 39
2. de constitutionele monarchie ---------------------------------------------------------------------------------------------------------- 39
2.1 de totstandkoming-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 39
2.2 de ondeelbaarheid van de franse natie --------------------------------------------------------------------------------------- 39
2.3 uitvoerende macht -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 39
2.4 wetgevende macht ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 39
2.5 rechterlijke macht---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 40
3
, 2.6 de breuk met de kerk ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 40
3. de Convention en de grondwet van het jaar i (1793) ------------------------------------------------------------------------- 40
3.1 de vlucht naar Varennes en de radicalisering ------------------------------------------------------------------------------- 40
3.2 van Assemblée Nationale naar Convention Nationale ------------------------------------------------------------------ 40
4. het comité de salut public en de democratische dictatuur (1793-1794)----------------------------------------------- 41
4.1 de machtsconcentratie -------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 41
4.2 grote terreur ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 42
5. het directoire en de grondwet van het jaar III (1795) -------------------------------------------------------------------------- 42
5.1 de Nieuwe Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger ------------------------------------------------- 42
5.2 politieke structuur onder het Directoire --------------------------------------------------------------------------------------- 42
6. het consulaat in het jaar VIII (1799) --------------------------------------------------------------------------------------------------- 43
6.1 de staatsgreep van Napoleon ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 43
6.2 de oprichting van het Consulaat ------------------------------------------------------------------------------------------------- 43
6.3 Concordaat en codificatie ---------------------------------------------------------------------------------------------------------- 44
7. het keizerrijk (1804-1814/15) ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- 44
8. de restauratie (1814/15) ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 45
8.1 De Chartre Octroyée 1814--------------------------------------------------------------------------------------------------------- 45
8.2 Intermezzo: de Cent Jours --------------------------------------------------------------------------------------------------------- 46
8.3 De Trois Glorieuses ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 46
9. de julimonarchie 1830 -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 47
9.1 de Charte van 1830 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 47
9.2 De revoluties van 1848 -------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 48
10. De tweede republiek 1848-1851 --------------------------------------------------------------------------------------------------- 49
10.1 De Grondwet van de Tweede Republiek ----------------------------------------------------------------------------------- 49
10.2 Lodewijk Napoleon Bonaparte als president ----------------------------------------------------------------------------- 49
11. Het tweede keizerrijk 1852-1870---------------------------------------------------------------------------------------------------- 50
11.1 De machtsconsolidatie van Lodewijk Napoleon ------------------------------------------------------------------------- 50
11.2 De Grondwet van 1852 ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- 50
11.3 Het Tweede Keizerrijk -------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 50
11.4 De Buitenlandpolitiek -------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 50
12. de derde republiek 1871-1940 ------------------------------------------------------------------------------------------------------ 51
12.1 De Commune van Parijs----------------------------------------------------------------------------------------------------------- 51
12.2 De Lois constitutionnelles van 1875 ------------------------------------------------------------------------------------------ 51
12.3 De polarisatie ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 51
13. DE vierde repbuliek 1946-1958 ----------------------------------------------------------------------------------------------------- 52
13.1 Wereldoorlog II en het Vichy-regime 1940-1945 ------------------------------------------------------------------------ 52
13.2 De bevrijding en de nieuwe Grondwet van 1946 ----------------------------------------------------------------------- 52
14. de vijfde republiek 1958-heden ----------------------------------------------------------------------------------------------------- 54
14.1 De instabiliteit van de jaren 1950 ---------------------------------------------------------------------------------------------- 54
14.2 De Grondwet van 1958 ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- 54
hoofdstuk 2: het verenigd koninkrijk -------------------------------------------------------------------------------- 56
1. terminologie ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 56
1.1 Het ‘Verenigd Koninkrijk’------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 56
1.2 Bevoegdheden en grondwettelijke structuur------------------------------------------------------------------------------- 56
2. grondwettelijke documenten en instellingen ------------------------------------------------------------------------------------ 57
Vooraf: vroege Middeleeuwen tot de 13de eeuw ------------------------------------------------------------------------------- 57
2.1 Magna Carta Libertatum ------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 57
2.2 Centralisatie vanaf de 16de eeuw ------------------------------------------------------------------------------------------------ 58
2.3. Het Common law --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 58
2.4 De Engelse Burgeroorlog 1642-1651 ----------------------------------------------------------------------------------------- 59
2.5 De Glorious Revolution 1688-1689--------------------------------------------------------------------------------------------- 60
2.6 De Act of Settlement 1701 en de Act of Union 1706-07 --------------------------------------------------------------- 60
2.7 Groot-Brittanië vanaf de 19de eeuw --------------------------------------------------------------------------------------------- 61
2.8 Het Verenigd Koninkrijk en Europa --------------------------------------------------------------------------------------------- 63
3. het ‘verenigd koninkrijk’ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 64
Vooraf: de ‘devolution’ -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 64
3.1 Schotland --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 64
3.2 Ierland ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 65
3.3 Noord-Ierland --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 66
4
, 3.4 Wales --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 67
hoofdstuk 3: De verenigde staten (4 in het handboek) ------------------------------------------------------- 68
1. KOLONISATIE, verovering, expansie ------------------------------------------------------------------------------------------------ 68
1.1 Kolonisatie --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 68
1.2 Verovering --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 69
1.3 Expansie------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 70
2. institutionele uitbouw onder brits regime ----------------------------------------------------------------------------------------- 70
2.1 Kolonies en instellingen ------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 70
2.2 Spanningen en revolutie------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 71
3. onafhankelijkheid en confederatie --------------------------------------------------------------------------------------------------- 73
3.1 De onafhankelijkheid 1776 -------------------------------------------------------------------------------------------------------- 73
3.2 Articles of Confederation 1777 --------------------------------------------------------------------------------------------------- 73
3.3 De Federale Grondwet 1787------------------------------------------------------------------------------------------------------ 74
4. institutionele structuren: checks and balances----------------------------------------------------------------------------------- 75
Vooraf: checks and balances ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- 75
4.1 De wetgevende macht -------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 76
4.2 De uitvoerende macht --------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 76
4.3 De rechterlijke macht ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 77
5. de fundamentele rechten en vrijheden--------------------------------------------------------------------------------------------- 78
5.1 Het debat over de Bill of Rights 1787-1791 --------------------------------------------------------------------------------- 78
5.2 De fundamentele rechten en vrijheden --------------------------------------------------------------------------------------- 79
hoofdstuk 4: rusland (5 in het handboek) ------------------------------------------------------------------------- 79
inleiding-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 79
1. de tsaristische periode tot 1917 ------------------------------------------------------------------------------------------------------- 79
1.1 gebied ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 79
1.2 Bewind------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 80
1.3 Russische Recht-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 80
1.4 Europese Expansie --------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 80
1.5 Rusland in de 19de eeuw ------------------------------------------------------------------------------------------------------- 81
2. de februari- en oktoberrevoluties 1917 -------------------------------------------------------------------------------------------- 83
2.1 Eerste Wereldoorlog en de Februarirevolutie ------------------------------------------------------------------------------ 83
2.2 Vladimir Lenin en de Oktoberrevolutie --------------------------------------------------------------------------------------- 84
3. De sovjetunie en de sovjetgrondwetten 1917-1989 -------------------------------------------------------------------------- 85
3.1 De Grondwetgevende vergadering-------------------------------------------------------------------------------------------- 85
3.2 De Grondwet van 10 juli 1918 ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 85
3.3 De Grondwet van 31 januari 1924 ---------------------------------------------------------------------------------------------- 86
3.4 De Grondwet van 5 december 1936 ------------------------------------------------------------------------------------------ 87
3.5 De Tweede Wereldoorlog---------------------------------------------------------------------------------------------------------- 87
4. de russische federatie 1993-heden -------------------------------------------------------------------------------------------------- 88
4.1 De desintegratie van de USSR---------------------------------------------------------------------------------------------------- 88
4.2 De Grondwet van 1993 en de vestiging van de Russische Federatie---------------------------------------------- 90
hoofdstuk 5: duitsland (3 in handboek) ---------------------------------------------------------------------------- 92
1. het heilig roomse rijk der duitse natie 967-1806 -------------------------------------------------------------------------------- 92
1.1 Het Heilig Roomse Rijk -------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 92
1.2 Het recht in het Heilig Roomse Rijk --------------------------------------------------------------------------------------------- 94
2. het congres van wenen en de duitse bond 1815-1866 ---------------------------------------------------------------------- 94
2.1 Het Congres van Wenen ------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 94
2.2 De Duitse Bond ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 95
3. het frankfurter parlement 1848-1849------------------------------------------------------------------------------------------------ 95
3.1 De revolutiegolf van 1848---------------------------------------------------------------------------------------------------------- 95
3.2 Het Frankfurter Parlement ---------------------------------------------------------------------------------------------------------- 96
4. de duitse eenmaking 1846-1871 ----------------------------------------------------------------------------------------------------- 96
4.1 De Kwestie van Sleeswijk-Holstein 1864 -------------------------------------------------------------------------------------- 96
4.2 De oorlog tegen Oostenrijk 1866-1867 -------------------------------------------------------------------------------------- 96
4.3 De eenmaking 1871------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 97
5. Het tweede rijk 1871-1919 -------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 97
6. de weimarrepubliek 1919-1933 ------------------------------------------------------------------------------------------------------- 97
6.1 De transformatie van Duitsland na WO I-------------------------------------------------------------------------------------- 98
5
