Personen- en familierecht
,ALGEMENE INFORMATIE ............................................................................................................. 3
inleiding ........................................................................................................................................................................................... 3
Personenrecht ............................................................................................................................................................................................. 3
Familierecht ................................................................................................................................................................................................. 3
Opbouw ....................................................................................................................................................................................................... 3
Ontwikkelingen, actuele tendensen P&F .............................................................................................................................................. 3
Bronnen p&f ................................................................................................................................................................................................ 3
DEEL I: AFSTAMMING EN ADOPTIE ............................................................................................. 4
hoofdstuk 1: afstamming .............................................................................................................................................................. 4
Begrip ........................................................................................................................................................................................................... 4
Historiek........................................................................................................................................................................................................ 4
Afstamming moederszijde ....................................................................................................................................................................... 5
Afstamming vaderszijde ........................................................................................................................................................................... 5
Afstamming na Medisch Begeleide Voortplanting (MBV) ..............................................................................................................11
hoofdstuk 2: adoptie ................................................................................................................................................................... 15
Begrip .........................................................................................................................................................................................................15
Bronnen ......................................................................................................................................................................................................15
Soorten .......................................................................................................................................................................................................15
Voorwaarden .............................................................................................................................................................................................15
DEEL II: IDENTITEIT VAN DE PERSOON: NAAM EN GESLACHT ...............................................18
hoofdstuk 1: naam ....................................................................................................................................................................... 18
Begrip .........................................................................................................................................................................................................18
Aard van de naam ....................................................................................................................................................................................18
Kenmerken van de naam ........................................................................................................................................................................18
Familienaam ..............................................................................................................................................................................................18
Voornaam...................................................................................................................................................................................................21
hoofdstuk 2: geslacht .................................................................................................................................................................. 21
Geslacht, gender en genderidentiteit .................................................................................................................................................21
Geslacht bij de geboorte........................................................................................................................................................................21
Verandering geslachtsregistratie ..........................................................................................................................................................21
DEEL III: HET MINDERJARIGE KIND EN DE OUDERLIJKE RECHTEN EN PLICHTEN ................24
Statuut van de minderjarige...................................................................................................................................................................24
hoofdstuk 1: handelingsonbekwaamheid van de minderjarige ........................................................................................... 24
Handelingsonbekwaamheid .................................................................................................................................................................24
hoofdstuk 2: ouderlijke rechten en plichten ............................................................................................................................ 26
Ouderlijk gezag ........................................................................................................................................................................................26
Ouderlijke verplichtingen .......................................................................................................................................................................30
hoofdstuk 3: voogdij .................................................................................................................................................................... 32
hoofdstuk 4: recht op persoonlijk contact ................................................................................................................................ 33
DEEL IV: TWEERELATIES: HUWELIJK EN SAMENWONING ......................................................35
hoofdstuk 1: inleiding.................................................................................................................................................................. 35
hoofdstuk 2: aangaan van een huwelijk .................................................................................................................................... 35
Begrip .........................................................................................................................................................................................................35
Grondvoorwaarden .................................................................................................................................................................................35
1
, Vormvereisten ...........................................................................................................................................................................................37
Nietigverklaring huwelijk ........................................................................................................................................................................38
hoofdstuk 3: gevolgen van het huwelijk: primair huwelijksstelsel ........................................................................................ 38
Inleiding......................................................................................................................................................................................................38
Casussen ....................................................................................................................................................................................................40
hoofdstuk 4: echtscheiding ........................................................................................................................................................ 43
Echtscheiding – algemeen .....................................................................................................................................................................43
Echtscheiding op grond van onherstelbare ontwrichting – EOO..................................................................................................44
Echtscheiding door onderlinge toestemming – EOT.......................................................................................................................50
hoofdstuk 5: wettelijke samenwoning....................................................................................................................................... 52
Inleiding......................................................................................................................................................................................................52
Aangaan van wettelijke samenwoning ................................................................................................................................................52
Gevolgen van de wettelijke samenwoning.........................................................................................................................................53
Beëindiging van de wettelijke samenwoning ....................................................................................................................................53
Evaluatie .....................................................................................................................................................................................................54
hoofdstuk 6: feitelijke samenwoning ........................................................................................................................................ 55
Algemeen ..................................................................................................................................................................................................55
Persoonlijke verhouding feitelijke samenwoningsplicht ..................................................................................................................55
Levensonderhoud ....................................................................................................................................................................................55
Gezinswoning van feitelijk samenwonende partners .......................................................................................................................55
Dringende maatregelen .........................................................................................................................................................................55
Evaluatie: vergelijking huwelijk, wettelijke samenwoning en feitelijke samenwoning ..............................................................56
DEEL V: MEERDERJARIGE BESCHERMDE PERSOON................................................................57
hoofdstuk 1: inleiding.................................................................................................................................................................. 57
Begrip en situering...................................................................................................................................................................................57
Civielrechtelijke bescherming ...............................................................................................................................................................57
Doelstellingen ...........................................................................................................................................................................................57
Uitganspunten ..........................................................................................................................................................................................57
Beschermde personen............................................................................................................................................................................57
Buitengerechtelijke bescherming.........................................................................................................................................................57
Rechterlijke bescherming .......................................................................................................................................................................58
2
, ALGEMENE INFORMATIE
INLEIDING
Personenrecht
Wie dat je juridisch bent
- Identiteit: naam, geslacht
- Minderjarig vs. Meerderjarig
- Bekwaam vs. Onbekwaam
Familierecht
Horizontaal familierecht: partners onderling
Verticaal familierecht: ouders en kinderen
Opbouw
1. Afstamming en adoptie
2. Naam en geslacht
3. Minderjarig kind
4. Huwelijk, wettelijke en feitelijke samenwoning
5. Beschermde meerderjarige personen
Ontwikkelingen, actuele tendensen P&F
Ancien régime
Maritale macht: als man was je baas over de vrouw
Vaderlijke macht: als vader baas over de kinderen
Enige erkende relatievorm: het huwelijk
19de eeuw en eerste helft 20ste eeuw
Maritale macht stond in het burgerlijk wetboek net zoals de vaderlijke macht
- Gehoorzaamheid en onderdanigheid, de vrouw werd door het huwelijk handelingsonbekwaam
- Kinderen in detentie plaatsen
Kerkelijk huwelijk, burgerlijk huwelijk ook ingevoerd
- Huwelijk was de facto verplicht (bv. Voor kinderen geboren buiten het huwelijk)
- Enkel scheiden via logge procedures
Na WO II
Visie op huwelijk: minder trouwen, meer samenwonen
- Gelijke rechten holibi’s
- In 2020 woonden minder dan 50% van de kinderen bij een ongehuwd paar → hebben pas rechten sinds 1987,
daarvoor onwettige kinderen met minder rechten
- 1998: wettelijk samenwonen; 2003: personen van hetzelfde geslacht kunnen trouwen; 2006: zelfde geslacht
kunnen kinderen adopteren; 2007: foutloos echtscheidingssysteem; 2014: meemoederschap
Visie op de vrouw: emancipatie van de vrouw, verandering van rolpatroon binnen het gezin
- Maritale macht verdwenen
Visie op het kind: juridische ouders zijn niet altijd de biologische ouders
Visie op het individu: zelfbeschikking
Internationalisering van relaties
Bronnen p&f
Nationaal: in het Gerechtelijk wetboek
- Familierechtbank en jeugdrechtbank (jeugdrechtbank kan over beschermingsmaatregelen van het kind
beslissen)
- Vrederechter
3
,ALGEMENE INFORMATIE ............................................................................................................. 3
inleiding ........................................................................................................................................................................................... 3
Personenrecht ............................................................................................................................................................................................. 3
Familierecht ................................................................................................................................................................................................. 3
Opbouw ....................................................................................................................................................................................................... 3
Ontwikkelingen, actuele tendensen P&F .............................................................................................................................................. 3
Bronnen p&f ................................................................................................................................................................................................ 3
DEEL I: AFSTAMMING EN ADOPTIE ............................................................................................. 4
hoofdstuk 1: afstamming .............................................................................................................................................................. 4
Begrip ........................................................................................................................................................................................................... 4
Historiek........................................................................................................................................................................................................ 4
Afstamming moederszijde ....................................................................................................................................................................... 5
Afstamming vaderszijde ........................................................................................................................................................................... 5
Afstamming na Medisch Begeleide Voortplanting (MBV) ..............................................................................................................11
hoofdstuk 2: adoptie ................................................................................................................................................................... 15
Begrip .........................................................................................................................................................................................................15
Bronnen ......................................................................................................................................................................................................15
Soorten .......................................................................................................................................................................................................15
Voorwaarden .............................................................................................................................................................................................15
DEEL II: IDENTITEIT VAN DE PERSOON: NAAM EN GESLACHT ...............................................18
hoofdstuk 1: naam ....................................................................................................................................................................... 18
Begrip .........................................................................................................................................................................................................18
Aard van de naam ....................................................................................................................................................................................18
Kenmerken van de naam ........................................................................................................................................................................18
Familienaam ..............................................................................................................................................................................................18
Voornaam...................................................................................................................................................................................................21
hoofdstuk 2: geslacht .................................................................................................................................................................. 21
Geslacht, gender en genderidentiteit .................................................................................................................................................21
Geslacht bij de geboorte........................................................................................................................................................................21
Verandering geslachtsregistratie ..........................................................................................................................................................21
DEEL III: HET MINDERJARIGE KIND EN DE OUDERLIJKE RECHTEN EN PLICHTEN ................24
Statuut van de minderjarige...................................................................................................................................................................24
hoofdstuk 1: handelingsonbekwaamheid van de minderjarige ........................................................................................... 24
Handelingsonbekwaamheid .................................................................................................................................................................24
hoofdstuk 2: ouderlijke rechten en plichten ............................................................................................................................ 26
Ouderlijk gezag ........................................................................................................................................................................................26
Ouderlijke verplichtingen .......................................................................................................................................................................30
hoofdstuk 3: voogdij .................................................................................................................................................................... 32
hoofdstuk 4: recht op persoonlijk contact ................................................................................................................................ 33
DEEL IV: TWEERELATIES: HUWELIJK EN SAMENWONING ......................................................35
hoofdstuk 1: inleiding.................................................................................................................................................................. 35
hoofdstuk 2: aangaan van een huwelijk .................................................................................................................................... 35
Begrip .........................................................................................................................................................................................................35
Grondvoorwaarden .................................................................................................................................................................................35
1
, Vormvereisten ...........................................................................................................................................................................................37
Nietigverklaring huwelijk ........................................................................................................................................................................38
hoofdstuk 3: gevolgen van het huwelijk: primair huwelijksstelsel ........................................................................................ 38
Inleiding......................................................................................................................................................................................................38
Casussen ....................................................................................................................................................................................................40
hoofdstuk 4: echtscheiding ........................................................................................................................................................ 43
Echtscheiding – algemeen .....................................................................................................................................................................43
Echtscheiding op grond van onherstelbare ontwrichting – EOO..................................................................................................44
Echtscheiding door onderlinge toestemming – EOT.......................................................................................................................50
hoofdstuk 5: wettelijke samenwoning....................................................................................................................................... 52
Inleiding......................................................................................................................................................................................................52
Aangaan van wettelijke samenwoning ................................................................................................................................................52
Gevolgen van de wettelijke samenwoning.........................................................................................................................................53
Beëindiging van de wettelijke samenwoning ....................................................................................................................................53
Evaluatie .....................................................................................................................................................................................................54
hoofdstuk 6: feitelijke samenwoning ........................................................................................................................................ 55
Algemeen ..................................................................................................................................................................................................55
Persoonlijke verhouding feitelijke samenwoningsplicht ..................................................................................................................55
Levensonderhoud ....................................................................................................................................................................................55
Gezinswoning van feitelijk samenwonende partners .......................................................................................................................55
Dringende maatregelen .........................................................................................................................................................................55
Evaluatie: vergelijking huwelijk, wettelijke samenwoning en feitelijke samenwoning ..............................................................56
DEEL V: MEERDERJARIGE BESCHERMDE PERSOON................................................................57
hoofdstuk 1: inleiding.................................................................................................................................................................. 57
Begrip en situering...................................................................................................................................................................................57
Civielrechtelijke bescherming ...............................................................................................................................................................57
Doelstellingen ...........................................................................................................................................................................................57
Uitganspunten ..........................................................................................................................................................................................57
Beschermde personen............................................................................................................................................................................57
Buitengerechtelijke bescherming.........................................................................................................................................................57
Rechterlijke bescherming .......................................................................................................................................................................58
2
, ALGEMENE INFORMATIE
INLEIDING
Personenrecht
Wie dat je juridisch bent
- Identiteit: naam, geslacht
- Minderjarig vs. Meerderjarig
- Bekwaam vs. Onbekwaam
Familierecht
Horizontaal familierecht: partners onderling
Verticaal familierecht: ouders en kinderen
Opbouw
1. Afstamming en adoptie
2. Naam en geslacht
3. Minderjarig kind
4. Huwelijk, wettelijke en feitelijke samenwoning
5. Beschermde meerderjarige personen
Ontwikkelingen, actuele tendensen P&F
Ancien régime
Maritale macht: als man was je baas over de vrouw
Vaderlijke macht: als vader baas over de kinderen
Enige erkende relatievorm: het huwelijk
19de eeuw en eerste helft 20ste eeuw
Maritale macht stond in het burgerlijk wetboek net zoals de vaderlijke macht
- Gehoorzaamheid en onderdanigheid, de vrouw werd door het huwelijk handelingsonbekwaam
- Kinderen in detentie plaatsen
Kerkelijk huwelijk, burgerlijk huwelijk ook ingevoerd
- Huwelijk was de facto verplicht (bv. Voor kinderen geboren buiten het huwelijk)
- Enkel scheiden via logge procedures
Na WO II
Visie op huwelijk: minder trouwen, meer samenwonen
- Gelijke rechten holibi’s
- In 2020 woonden minder dan 50% van de kinderen bij een ongehuwd paar → hebben pas rechten sinds 1987,
daarvoor onwettige kinderen met minder rechten
- 1998: wettelijk samenwonen; 2003: personen van hetzelfde geslacht kunnen trouwen; 2006: zelfde geslacht
kunnen kinderen adopteren; 2007: foutloos echtscheidingssysteem; 2014: meemoederschap
Visie op de vrouw: emancipatie van de vrouw, verandering van rolpatroon binnen het gezin
- Maritale macht verdwenen
Visie op het kind: juridische ouders zijn niet altijd de biologische ouders
Visie op het individu: zelfbeschikking
Internationalisering van relaties
Bronnen p&f
Nationaal: in het Gerechtelijk wetboek
- Familierechtbank en jeugdrechtbank (jeugdrechtbank kan over beschermingsmaatregelen van het kind
beslissen)
- Vrederechter
3
