VERBINTENISSENRECHT
INLEIDING
H1: HET NIEUWE VERBINTENISSENRECHT
Boek 5 BW werking in de tijd:
- Oude contracten voor 1 januari 2023: oud recht
o Let op: de toekomstige rechtsgevolgen van die oude contracten kennen ook een
toepassing van het oud recht. Ook al is de regel m.b.t. die gevolgen in het nieuwe
recht van openbare orde of dwingend recht. Bv. regeling inzake voorwaarden:
ontbindende voorwaarde werkte in het oude recht retroactief en in het nieuw recht
vanaf dat de ontbindende voorwaarde zich realiseert.
o Let op: voor toekomstige rechtshandelingen m.b.t. verbintenis uit oud contract is het
oude recht van toepassing. Dit geldt ook voor aanvullingen, vernieuwing, verlenging,
… aan het contract, voor raamcontracten1, …
- Nieuwe contracten vanaf 1 januari 2023: nieuw recht
o Let op: anticipatieve toepassing = als er twijfel bestaat over wat het oude recht
inhoudt, passen we het nieuwe recht op de oude contracten toe. Bv. in het nieuw
recht staat dat als een nietigverklaring kennelijk ongeschikt is, moet de rechter de
nietigverklaring afwijzen
Let op: Imprevisieregel art. 5.74 BW: wanneer het bijzonder kostelijk of
moeilijk wordt om verbintenis na te komen, dan zijn er mogelijkheden om
verandering te brengen aan het contract of het te beëindigen.
Oude recht: bestond niet, maar het kon wel in het contract worden
voorzien, MAAR in principe niet op oude contracten van toepassing
Nieuwe recht: regel geldt, maar is van suppletief recht, dus partijen
kunnen het contractueel uitsluiten/inperken
Inwerkingtreding van de relevante boeken van BW:
Boek 1 1/1/2023
Boek 3 1/9/2021
Boek 5 1/1/2023
Boek 6 1/1/2025
Boek 8 1/11/2020
1
Contract tussen één of meer aanbestedende overheden en één of meer opdrachtnemers met als doel om
gedurende een bepaalde periode de voorwaarden (oa. prijs) over te plaatsen opdrachten vast te leggen.
Raamovereenkomsten kunnen zowel voor werken, leveringen als diensten gesloten worden.
1
,DEEL 1: CONTRACTVRIJHEID, CONTRACTUELE GEBONDENHEID EN HUN BEPERKINGEN
H1: CONTRACTVRIJHEID
2 soorten contractsvrijheid:
1. Materiële contractsvrijheid art. 5.14 BW
o Men is vrij om:
Onderhandelingen aan te vatten art. 5.15 BW
Met wie ook te contracteren
Zelf inhoud eraan te geven
2. Formele contractsvrijheid art. 5.5 & 5.28 BW: consent
Factoren binnen het contractenrecht:
- Wilsautonomie = belangrijk aspect binnen contractenrecht, want wil van partijen is beter dan
een rechter die oplegt onder welke voorwaarden te contracteren.
o Daarom geen theorie van juste prix en justum pretium (= rechtvaardige prijs). Rechter
gaat niet tussenkomen in de vraagprijs en niet beoordelen of prijs al dan niet
rechtvaardig is. Hierop bestaan wel uitzonderingen
- Vertrouwen = het rechtmatig vertrouwen/verwachtingen van de andere partij
- Efficiëntie =
- Rechtvaardigheid = legt uit waarom je gebonden bent aan uw wilsuiting
H2: CONTRACTUELE GEBONDENHEID
Als je van contractsvrijheid gebruik maakt, verbindt je jezelf tot een verbintenis. I.g.v. eenzijdig
contract is diegene die zich verbonden heeft gebonden aan het contract en heeft de andere een
subjectief recht, namelijk het recht tot nakoming van de verbintenis die uit dat contract voortvloeit.
Een contract is uiteindelijk bindend omdat de wetgever dat wil art. 5.69 en 5.74, eerste lid BW
- Reden: contracten hebben positieve gevolgen voor de maatschappij (vrije markt)
H3: MECHANISMEN TER BEPERKING VAN DE CONTRACTVRIJHEID EN DE CONTRACTUELE
GEBONDENHEID
Beperkingen van de contractsvrijheid a.d.h.v. 6 rechtsfiguren:
1. Rechtsregels van openbare orde & dwingend recht
Art. 1.3 BW Dwingend recht Openbare orde2
Definitie Beschermt de zwakkere partij Beschermt de fundamenten, o.b.v. de
ordeningen (sociale, economische, …)
Nietigheid Relatieve Absolute
- Sanctie wegens - Sanctie wegens schending van
schending van dwingend OO
recht - Elke belanghebbende kan
- Elke beschermde partij opwerpen (ook een derde)
kan opwerpen bv. bv. overheidsopdracht voor X
handelshuurcontract i.p.v. voor Y, als Y zegt dat
herzien prijs om de 3 jaar regels openbare orde
2
Regels van openbare orde zijn ook van dwingend recht.
2
, is zowel bescherming geschonden zijn, hij kan
voor huurder als nietigverklaring eisen
verhuurder! - Geen afstand van
- Wel afstand nietigverklaring mogelijk
nietigverklaring zodra -
beschermde partij zich is
beschermde fase bevindt
bv. fase waarin huurprijs
kan herzien worden dan
kan je er afstand van
doen, maar niet in
vastleggen contract want
dan niet in die fase!
Art. 5.58 BW: Wanneer regel van dwingend Wanneer regel van OO is
afwijkende def rel. recht is EN
& abs. nietigheid EN Bescherming algemeen belang beoogt
Bescherming particulier belang - Twist: wetgever kan enkel
beoogt optreden ter bescherming van
- Niet altijd zwakke partij het algemeen belang en niet
van het individueel belang
Criterium? Niet de aard van de regel maar in de vraag: kan een rechter meewerken aan
een vordering tot uitvoering van een contract dat strijdig is met een
bepaalde regel?
Meewerken, als de particulier die Niet meewerken
beschermd wordt de
bescherming niet inroept
Kunnen van openbare orde zijn:
- Privaatrechtelijke regels die de fundamenten/grondslagen raken bv. je kan niet zomaar
indexatiebedingen in contract opnemen
- Regels van sociaal recht die de fundamenten/grondslagen raken
Virtuele openbare orde = OO die ontstaat omwille van een wijziging i.g.v. technologie bv.
draagmoederschapscontracten. Virtuele OO zal bekijken of die gedragingen etc. al dan niet strijdig
zijn met OO omdat de wetgever nog niet voorzien heeft in wetgeving.
Indien een contract tot stand is gekomen en nadien de wetgever een nieuwe regel van dwingend
recht of OO invoert i.v.m. de nietigheid van het contract, dan kunnen de prestaties, die nietig zijn
volgens de nieuwe wetgeving, niet meer worden afgedwongen (HB p90).
2. Fundamentele rechten/grondrechten
o Verticale werking: bescherming t.o.v. overheid (bv. onteigening)
o Horizontale werking: tussen particulieren (natuurlijke, RP, ondernemingen, …)
onderling= constitutionalisering privaatrecht (beïnvloed door de grondrechten)
Voorbeeld 1: verbod van houden van huisdieren in huurcontract
= schending van recht op privéleven (= grondrecht)
= verbod van rechtsmisbruik: men gaat kijken naar de schade die daardoor berokkent wordt (als er
geen last is, dan gaat dat verbod niet kunnen worden uitgeoefend). Uitoefenen van dat verbod is in
3
,strijd met hoe een normale, zorgvuldige, redelijke verhuurder zou handelen, maar als er een varken
wordt gehouden in de huurwoning kan dat verbodsrecht wel worden uitgeoefend.
Heeft allemaal te maken met belangenafweging
Voorbeeld 2: stel je sluit een stripteasecontract met een uitbater, maar je wil ervan af
= contract is niet nietig, maar wel doorwerking van dat grondrecht in de uitvoeringsfase (als u niet
uitvoert, zal die niet kunnen eisen dat je het toch doen door doorwerking menselijke waardigheid?)
Schadevergoeding kan evt. worden opgelegd
Voorbeeld 3: Bloodsuckercase: journalist stelde de vraag aan een ambtenaar: ‘deze persoon is toch
wel een bloedzuiger’, waarop de ambtenaar ja had geantwoord & daardoor werd ontslaan.
2 grondrechten tegen elkaar: recht op meningsuiting en recht op goeie naam/reputatie
Disproportioneel om ambtenaar te ontslaan. Lichtere sanctie had volstaan.
Voorbeeld 4: Burkiniverbod in zwembad
Discriminatie ⬌ hygiëne regels
Burkiniverbod mag dus omwille van hygiënebelang dat gerechtvaardigd is
Fundamentele rechten kunnen rechtstreekse (indien er wetgeving over bestaat) of onrechtstreekse
(indien rechter belangenafweging doet) werking hebben.
3. Verbod van rechtsmisbruik art. 1.10 BW
1. Je hebt het recht maar het mag niet worden uitgeoefend omdat het in concrete
omstandigheden op rechtsmisbruik neerkomt (kennelijk buiten grenzen normaal
zorgvuldig persoon), anders handel je onrechtmatig
- Sanctie: art. 1.10 lid 3: matiging recht tot normale uitoefening én/of schadeherstel
(schadevergoeding)
2. Algemeen criterium = toetsing aan voorzichtig en redelijke persoon & OO en
dwingend recht
3. Specifieke criteria om rechtsmisbruik op te delen, er is rechtsmisbruik als de houder
van het subjectieve recht handelt:
- Met de (enkele) bedoeling om te schaden bv. erfdienstbaarheidsrecht zegt dat eigenaar
omheining mag plaatsen, maar hij maakt het bijzonder moeilijk om uw recht van overgang
uit te voeren, omdat de omheining loodzwaar is
- Zonder enig redelijk/afdoende belang: recht wordt gebruikt voor een andere reden dan
waarvoor het gemaakt is
- Door het te gebruiken met een ander doel dan waarvoor het is gecreëerd
(finaliteitscriterium)
- Door bij een keuze tussen twee rechtsuitoefeningen die evenveel voordeel opleveren aan de
houder van het recht de meest nadelige/schadelijke voor de andere te kiezen
- Door te kiezen voor een rechtsuitoefening die disproportioneel veel meer nadelen/schade
toebrengt aan de houder, in vergelijking met het voordeel dat de gever ermee zou verkrijgen
(disproportionaliteitscriterium)
- Miskenning van de gerechtvaardigde verwachting voor een ander (venire contra factum
propium: inconsistent gedrag kan worden gesanctioneerd).
4
,Bv. Recht op ontbinding huur: huur van fabriekshal voor 9 jaar zonder opzeg (kan enkel voor
fabrieken, nooit voor winkels: altijd om de 3 jaar opzegbaar). Huurder beslist na 1 jaar om te
verhuizen, ookal heeft die geen grond om op te zeggen = wanprestatie/contractbreuk (toerekenbare
niet-nakoming). Verhuurder kan ontbinding vragen met schadevergoeding, maar hij vraagt betaling
van de huurgelden voor 8 jaar (uitvoering in natura = primaire sanctie). Dit is disproportioneel
rechtsmisbruik = abusief. Rechter zal deze vordering bijgevolg afwijzen, maar kreeg wel een grote
schadevergoeding omdat pand niet makkelijk te verhuren is.
Bv. recht op nietigverklaring: in Vl bodemdecreet is verplichting opgelegd om bodemattest op te
nemen in onderhandse akte van koopcontract. Dat niet is opgenomen in het koopcontract en de koper
komt het te weten en wil het contract verbreken omdat hij het zich beklaagt. Hij probeert nietigheid
te bekomen door het ontbreken van het bodemattest. HvC heeft aanvaard dat er ruimte is om
rechtsmisbruik in te roepen wanneer er geen bodemverontreiniging is. Omdat dat niet in
overeenstemming is met het doel waarvoor de regeling inzake bodemattest is ingevoerd.
Bv. recht op interesten: leveringscontract i.v.m. levering van meel. Er wordt overeengekomen dat
betaald moet worden binnen 30d na factuurdatum. Interesten beginnen te lopen vanaf
ingebrekestelling. De boer betaalt telkens 2 maand te laat. De leverancier heeft nooit
ingebrekestelling gestuurd. Na 5 jaar breekt er crisis uit en leverancier vraagt aan boer om de
interesten te betalen. Dit is rechtsmisbruik o.b.v. miskenning van de gerechtvaardigde verwachting
voor een ander. De leverancier handelt inconsistent in vergelijking met vroeger gedrag.
≠ Rechtsverwerking = recht verwerkt doordat je op bepaalde manier hebt gehandeld waardoor je de
indruk geeft dat je dat recht niet gaat uitoefenen
4. Art. 5.73 BW: matigende functie van de goede trouw
Contractsweigering kan rechtsmisbruik inhouden bv. staancaravanarrest: er was een contract tussen
eigenaar caravan (A) & campinguitbater (B). B verhuurt campingplaats aan A. Het huurcontract mag
niet zomaar overgedragen worden aan ander, zonder toestemming van B omdat hij zo een percentje
op de verkoopprijs kon krijgen. A verkoopt zijn huurcontract aan C. B zegt dat hij contractueel het
recht heeft om dat te weigeren en dat C dus geen aanspraak kan maken op B. C heeft B aangesproken
o.b.v. rechtsmisbruik.
Sancties:
- Matiging tot uitvoering van normale
o Kan ook betekenen: ontzegging van recht zich op beding te beroepen bv.
schadebeding: Contract tussen sociale huisvestingsmaatschappij en gehuwd koppel
om te kopen, je mag 20 jaar lang niet verkopen (vervreemdingsverbod). Aan dat
verbod werd een schadebeding gekoppeld (i.e. 5.88 §1 BW: clausule in contract
waarbij wordt beloofd om een bepaalde som te betalen/prestatie te verrichten indien
hij inbreuk maakt door eigen fout: enkel wat opgenomen is in contract kan geëist
worden, niet meer/minder). Na 17 jaar scheiden ze en hierdoor moesten ze wel
verkopen, sociale huisvestingsmaatschappij eist de toepassing van dat beding (is
geldig, dus nietigheid kan niet ingeroepen worden). Koppel moest niet betalen want
in casu = rechtsmisbruik.
- Waarom?: schade moet niet meer bewezen worden, vanaf wanprestatie is bewijs van de
wanprestatie voldoende en specifieke schade niet meer.
5
, - Let op: het is een matiging en geen verval van recht (als omstandigheden veranderen kan het
zijn dat het toch nog kan worden uitgeoefend)
- Alternatief: redelijk belang: sociale huisvestingsmaatschappij gebruikt recht voor een andere
reden dan waarvoor ze werd gemaakt: nl. om speculatie (snel doorverkopen van sociale
woningen, eerder op korte termijn) te vermijden, hier om ongelukkigen nog dieper te duwen.
- Schadeherstel
- GEEN verval van recht
- Eenzijdige sancties
o Nietigverklaring 5.59 BW: partij kan zelf eenzijdige RH stellen om contract nietig te
verklaren
o Opzegging 5.76 BW: partij kan zelf eenzijdige RH stellen om contract op te zeggen
o Ontbinding 5.94 BW: partij kan zelf eenzijdige RH stellen om contract te ontbinden
Deze sancties kunnen in 2 situaties geen uitwerking hebben
- Ofwel is eenzijdige RH onregelmatig
- Ofwel is eenzijdige RH ze abusief
- Dan is de sanctie de onwerkzaam, wat betekent dat het contract herleeft en
geacht wordt altijd te hebben blijven bestaan
4. Fraus omnia corrumpit (= bedrog tast alles aan) art. 1.11 BW
1. Oogmerk om te schaden – fout mag dader geen voordeel verschaffen
2. Toepassingsvoorwaarden:
- Opzettelijke fout
- Bedoeling om te schaden
Let op: niet alleen opzettelijk maar ook om te schaden (niet elke opzettelijke
fout is om iemand anders te schaden) bv. iemand rijdt door rood maar wist
het niet, B had groen licht maar geeft extra gas want A mocht niet door rood
rijden, A heeft ook een vordering tegen B en B tegen A maar die is geen
opzettelijke fout. Normaal zou verdeling van de schade zijn, maar door
bedrog wordt die regel uitgesloten en B gaat volledige schade vergoeden!
3. Zie ook wilsgebrek door bedrog van een ander
- Bedrog moet niet aan een voorwaarde voldoen, niet verschoonbaar zijn (enkel opzettelijke
fout om te schaden moet bewezen worden)
- ⬌ Dwaling die verschoonbaar moet zijn (normale persoon zou zich ook vergist hebben)
4. Sancties:
- Nietigheid
- Geen restitutie aan bedrieger
- Schadevergoeding (ook al had een redelijk persoon bedrog misschien door had)
- Geen verdeling aansprakelijkheid art. 6.20 BW
Basisregel = verdeling aansprakelijkheid van zodra fout in causaal
verband staat met schade MAAR stel iemand rijdt opzettelijk door en
lijdt schade geen verdeling aansprakelijkheid (HB p 115)
5. Verbod wetsontduiking
Als rechtsregel met opzet gebruikt wordt om resultaat te bereiken dat verboden werd door een
andere regel. Wet verbiedt dat bepaald resultaat wordt bereikt als je aan toepassingsvoorwaarden
6
,voldoet, maar je probeert verboden resultaat te bekomen door je te wringen in de
toepassingsvoorwaarden van een andere regel
Voorbeeld 1: arts had palliatieve patiënt die schenking wil doen aan de arts, mag niet tenzij er een
huwelijk is. Ze huwen en kort erna sterft de patiënt. Is wetsontduiking omdat het een schijnhuwelijk
is (enkele doel om schenking mogelijk te maken). Nietigverklaring van het huwelijk.
Voorbeeld 2: pachtovereenkomsten (huur voor landbouwdoeleinden): Pachtprijzen worden beperkt
door een wettelijk maximum en er is een voorkooprecht (als de verpachter wil verkopen aan een
derde, mag de pachter eerst kopen).
Voorbeeld op voorkooprecht: dit voorkooprecht geldt echter niet voor een ruil, en de buur wil het
aanpalende perceel aan zijn grond kopen. Ze ruilen en dan verkoopt de verpachter de geruilde grond
onmiddellijk terug terug aan de buur. (Belang onmiddellijk, als het jaren later was dan niet meer).
= Door cassatie aanvaard als wetsontduiking, miskenning van de pachter.
Voorbeeld 3: op wettelijke maximumprijs: verpachter verhuurt aan de pachter voor wettelijke max,
maar hij wil meer en geeft zogezegd een krediet aan de pachter om zo interesten te krijgen. Bedoeling
is natuurlijk dat er meer binnenkomt, men gaat niet in tegen de regel maar er is een goed gevonden
constructie. Het is wetsontduiking (belang: beide overeenkomsten op dezelfde dag gesloten waardoor
motief duidelijk werd.)
Sanctie: nietigheid van de kredietovereenkomst
Voorbeeld 4: schijnhuwelijk: Niet het recht om in België te verblijven maar je huwt met een Belg om
hieraan te ontkomen. Het is echter een schijnhuwelijk (dus niet de bedoeling om alle verplichtingen te
consumeren die uit het huwelijk voortvloeien).
6. Buitencontractuele aansprakelijkheid
Buitencontractuele aansprakelijkheid kan contractsvrijheid
beperken. Dat blijkt in de theorie van de 3 e medeplichtige art.
5.111 BW. Bv. A doet mee aan een wedstrijd op VTM en moet
contract ondertekenen. In dat contract staat dat hij 2 jaar
gehouden is niet aan een andere zender verbonden te zijn.
Binnen die 2 jaar vraagt VRT aan A om een programma te
presenteren en hij zegt daarop ja. Door het sluiten van het
contract met A, maakt VRT zich medeplichtig aan de contractbreuk. VTM kan zowel actie nemen
tegen de contractspartij A en tegen de VRT. Ze kunnen een schadevergoeding in geld eisen of in
natura in de vorm van nietigverklaring tussen VRT en A als.
7
,DEEL 2: ONTSTAAN EN GELDIGHEID VAN CONTRACTEN
Opbouw dit deel:
H1: onderhandelingen
H2: totstandkoming H3: geldigheid
H4: nietigverklaring - - -> verval (= caducite)
H5: vertegenwoordiging
INLEIDING
Casus 1:
Projectontwikkelaar (PO) wil gebouw van een tandarts kopen. Tandarts schrijft op een brief dat de PO
het gebouw kan kopen voor 1,5 miljoen euro en een antwoordtermijn van 5 dagen voor de PO om op
het voorstel in te gaan. Dit is een aanbod, want: Wezenlijke bestanddelen
- Essentiële bestanddelen zijn aanwezig (= om tot bepaald soort contract te komen)
o Prijs
o Eigendomsoverdracht
- Substantiële bestanddelen zijn aanwezig (= zonder die eigenschappen sluit je het
contract niet)
- Bijkomende bestanddelen zijn aanwezig (verhindert totstandkoming van contract niet)
- Doel om te verbinden is aanwezig
3 dagen na het aanbod aanvaardt de PO het aanbod a.d.h.v. aangetekende brief. Daardoor geldige
totstandkoming van de koopovereenkomst tussen PO en de tandarts, want het aanbod is aanvaard
zonder tegenaanbod.
Na de verkoop stelt PO vast dat dat gebouw op een lijst van bouwkundig erfgoed staat: heeft
nadelige gevolgen (mag niet afgebroken wordt) maar als eigenaar wordt je hier van niet op de
hoogte gebracht.
Geldigheid
Bedrog is niet van toepassing, want:
o Geen opzet
o PO kan niet bewijzen dat tandarts wist dat gebouw op die lijst stond
Dwaling
o Er is geen verschoonbare dwaling = voorzichtige en redelijke persoon zou ook gedwaald
hebben, want PO is een professional en had dit moeten weten
Formaliteiten die geldigheid in gedrag kan brengen:
o Bodemattest moet worden opgenomen in onderhandse akte regel staat op straffe van
nietigheid, dus dit kan PO wel inroepen
8
, Verkoper kan hierop wel rechtsmisbruik inroepen op de nietigheidsverklaring
o Asbest-attest
o Stedenbouwkundige vergunning
Kan PO schadevergoeding bekomen op grond van buitencontractuele fout, omdat de tandarts een
precontractuele informatieplicht had (= nalatigheid)?
Neen, want een voorzichtige en redelijke persoon moet dat niet doen
o Tenzij PO kan aantonen dat tandarts ervan af wist
Caveat emptor (= onderzoeksplicht koper)
CASUS 2:
Hotel met fitness. Hoteleigenaar (HE) had contract met A (= fitness uitbater in het hotel), maar fitness
werd niet onderhouden. Daardoor zoekt HE andere uitbater/huurder, namelijk X (Marokkaanse
origine). Er wordt een document ondertekent door beide partijen met als titel
‘samenwerkingsovereenkomst’ met het oog op de uitbating van fitnesscentrum door X. Ze doen een
bezoek aan het fitnesscentrum, nadat HE het plan heeft gekregen van X en stelt vast dat de
berekeningen in dat plan niet kloppen. De HE zegt tegen 1 van zen personeelsleden ‘die Marokkaan
komt hier niet binnen’, maar een vriend van X heeft dat gehoord. X spreekt HE aan en zegt dat HE
geen contract meer wil o.b.v. discriminatie. X vraagt schadevergoeding o.b.v. contractuele
aansprakelijkheid en precontractuele aansprakelijkheid (culpa in contrahendo) voor discriminatie.
Contractuele aansprakelijkheid
HE zal zeggen dat er geen contract tot stand is gekomen, omdat de essentiële bestanddelen
(prijs) en substantiële bestanddelen ontbreken.
o Wordt als eerste ingeroepen en daarna pas precontractuele aansprakelijkheid omdat ook
winstderving kan bekomen worden
Conclusie: geen contractuele aansprakelijkheid, want er is nooit contract tot stand gekomen
Precontractuele aansprakelijkheid
HE kan het vermoeden van discriminatie kunnen verleggen a.d.h.v. het slechte plan van X.
Conclusie: geen precontractuele aansprakelijkheid, omdat er geen voldoende beweegreden was
van contractweigering o.b.v. discriminatie
CASUS 3:
Solvay (chemische onderneming) en Glaverbel (glas business) hadden een contract van 5 jaar over
levering van zout voor glas. Glaverbel is niet tevreden van Solvay en kiest ervoor om na die 5 jaar met
FMC te contracteren. Solvay stapt naar overheid voor een tussenkomst. Uiteindelijk wordt een nieuw
contract gesloten met Solvay en niet met FMC. FMC vraagt een schadevergoeding van Glaverbel,
wegens het afbreken van de onderhandelingen. Het argument was dat G zich niet had gedragen als
een voorzichtige en redelijke persoon en een buitencontractuele fout heeft begaan, want al zo ver in
onderhandelingen dat ze niet mochten worden afgebroken.
Volgens HvB Brussel zei dat er geen buitencontractuele fout was, omdat contractvrijheid ook
betekent dat je mag afbreken en er geen gegronde redenen waren waarom G niet als voorzichtige
en redelijke persoon heeft gedragen, want er zat druk van de OH op.
Verschil tussen voorstel en aanbod
= doel om zich te verbinden (psychologisch element)
9
, - Voorstel: aftasten zonder zich te verbinden
- Aanbod: doel is zich verbinden
H1: AFSPRAKEN TIJDENS DE ONDERHANDELINGEN
Principe: contractsvrijheid art. 5.15 BW
- Afbreken kan zonder enige reden
- Parallel onderhandelen kan
- Kosten verbonden aan onderhandelingen zijn op eigen risico
Uitzonderlijk aansprakelijkheid i.g.v. afbreken van onderhandelen = precontractuele
aansprakelijkheid
§1. BUITENCONTRACTUELE AANSPRAKELIJKHEID IN PRECONTRACTUELE FASE
= in principe buitencontractueel
= culpa in contrahendo
Wanneer?
1. Foutief afbreken = informatieplicht geschonden in precontractuele fase
2. Informatieplicht miskennen
3. Geweld/misbruik van kwetsbare positie = strijdig met algemene zorgvuldigheidsnorm
o Gevolgen:
Nietigverklaring o.b.v. wilsgebrek
Schadevergoeding o.b.v. precontractuele fout
4. Ongeldige clausule inlassen
o Gevolgen:
Schadevergoeding o.b.v. precontractuele fout
- Aantonen dat partij die clausule heeft ingelast fout heeft begaan
5. Onderhandelingsproces niet volgen
FOUTIEF AFBREKEN ONDERHANDELINGEN
- Criterium: goede trouw art. 5.15, tweede lid BW (= voorzichtig en redelijk persoon)
- = buitencontractuele aansprakelijkheid art. 5.17 BW
- Kans op aansprakelijkheid is groot indien afbreken foutief is:
o Abrupt en/of
o Zonder reden en/of
o Vergevorderde onderhandelingen
In begin ben je vrij om af te breken, maar op een bepaald moment zal er sprake zijn van een fout. Het
gevolg daarvan is dat je de kosten van onderhandelingen van andere partij moet betalen (= negatief
contractsbelang) = principe. Indien nog verder in de onderhandelingen zal partij moeten instaan voor
verwachte netto-voordelen uit niet-gesloten contract (= positief contractsbelang) art. 5.17, tweede lid
BW = uitzondering.
Als iemand foutief afbreekt kan dan niet gevraagd worden dat contract moeten worden uitgevoerd
o.b.v. schadeherstel (=contractdwang)? Niet uit te sluiten, maar wordt vaak geweigerd
10
INLEIDING
H1: HET NIEUWE VERBINTENISSENRECHT
Boek 5 BW werking in de tijd:
- Oude contracten voor 1 januari 2023: oud recht
o Let op: de toekomstige rechtsgevolgen van die oude contracten kennen ook een
toepassing van het oud recht. Ook al is de regel m.b.t. die gevolgen in het nieuwe
recht van openbare orde of dwingend recht. Bv. regeling inzake voorwaarden:
ontbindende voorwaarde werkte in het oude recht retroactief en in het nieuw recht
vanaf dat de ontbindende voorwaarde zich realiseert.
o Let op: voor toekomstige rechtshandelingen m.b.t. verbintenis uit oud contract is het
oude recht van toepassing. Dit geldt ook voor aanvullingen, vernieuwing, verlenging,
… aan het contract, voor raamcontracten1, …
- Nieuwe contracten vanaf 1 januari 2023: nieuw recht
o Let op: anticipatieve toepassing = als er twijfel bestaat over wat het oude recht
inhoudt, passen we het nieuwe recht op de oude contracten toe. Bv. in het nieuw
recht staat dat als een nietigverklaring kennelijk ongeschikt is, moet de rechter de
nietigverklaring afwijzen
Let op: Imprevisieregel art. 5.74 BW: wanneer het bijzonder kostelijk of
moeilijk wordt om verbintenis na te komen, dan zijn er mogelijkheden om
verandering te brengen aan het contract of het te beëindigen.
Oude recht: bestond niet, maar het kon wel in het contract worden
voorzien, MAAR in principe niet op oude contracten van toepassing
Nieuwe recht: regel geldt, maar is van suppletief recht, dus partijen
kunnen het contractueel uitsluiten/inperken
Inwerkingtreding van de relevante boeken van BW:
Boek 1 1/1/2023
Boek 3 1/9/2021
Boek 5 1/1/2023
Boek 6 1/1/2025
Boek 8 1/11/2020
1
Contract tussen één of meer aanbestedende overheden en één of meer opdrachtnemers met als doel om
gedurende een bepaalde periode de voorwaarden (oa. prijs) over te plaatsen opdrachten vast te leggen.
Raamovereenkomsten kunnen zowel voor werken, leveringen als diensten gesloten worden.
1
,DEEL 1: CONTRACTVRIJHEID, CONTRACTUELE GEBONDENHEID EN HUN BEPERKINGEN
H1: CONTRACTVRIJHEID
2 soorten contractsvrijheid:
1. Materiële contractsvrijheid art. 5.14 BW
o Men is vrij om:
Onderhandelingen aan te vatten art. 5.15 BW
Met wie ook te contracteren
Zelf inhoud eraan te geven
2. Formele contractsvrijheid art. 5.5 & 5.28 BW: consent
Factoren binnen het contractenrecht:
- Wilsautonomie = belangrijk aspect binnen contractenrecht, want wil van partijen is beter dan
een rechter die oplegt onder welke voorwaarden te contracteren.
o Daarom geen theorie van juste prix en justum pretium (= rechtvaardige prijs). Rechter
gaat niet tussenkomen in de vraagprijs en niet beoordelen of prijs al dan niet
rechtvaardig is. Hierop bestaan wel uitzonderingen
- Vertrouwen = het rechtmatig vertrouwen/verwachtingen van de andere partij
- Efficiëntie =
- Rechtvaardigheid = legt uit waarom je gebonden bent aan uw wilsuiting
H2: CONTRACTUELE GEBONDENHEID
Als je van contractsvrijheid gebruik maakt, verbindt je jezelf tot een verbintenis. I.g.v. eenzijdig
contract is diegene die zich verbonden heeft gebonden aan het contract en heeft de andere een
subjectief recht, namelijk het recht tot nakoming van de verbintenis die uit dat contract voortvloeit.
Een contract is uiteindelijk bindend omdat de wetgever dat wil art. 5.69 en 5.74, eerste lid BW
- Reden: contracten hebben positieve gevolgen voor de maatschappij (vrije markt)
H3: MECHANISMEN TER BEPERKING VAN DE CONTRACTVRIJHEID EN DE CONTRACTUELE
GEBONDENHEID
Beperkingen van de contractsvrijheid a.d.h.v. 6 rechtsfiguren:
1. Rechtsregels van openbare orde & dwingend recht
Art. 1.3 BW Dwingend recht Openbare orde2
Definitie Beschermt de zwakkere partij Beschermt de fundamenten, o.b.v. de
ordeningen (sociale, economische, …)
Nietigheid Relatieve Absolute
- Sanctie wegens - Sanctie wegens schending van
schending van dwingend OO
recht - Elke belanghebbende kan
- Elke beschermde partij opwerpen (ook een derde)
kan opwerpen bv. bv. overheidsopdracht voor X
handelshuurcontract i.p.v. voor Y, als Y zegt dat
herzien prijs om de 3 jaar regels openbare orde
2
Regels van openbare orde zijn ook van dwingend recht.
2
, is zowel bescherming geschonden zijn, hij kan
voor huurder als nietigverklaring eisen
verhuurder! - Geen afstand van
- Wel afstand nietigverklaring mogelijk
nietigverklaring zodra -
beschermde partij zich is
beschermde fase bevindt
bv. fase waarin huurprijs
kan herzien worden dan
kan je er afstand van
doen, maar niet in
vastleggen contract want
dan niet in die fase!
Art. 5.58 BW: Wanneer regel van dwingend Wanneer regel van OO is
afwijkende def rel. recht is EN
& abs. nietigheid EN Bescherming algemeen belang beoogt
Bescherming particulier belang - Twist: wetgever kan enkel
beoogt optreden ter bescherming van
- Niet altijd zwakke partij het algemeen belang en niet
van het individueel belang
Criterium? Niet de aard van de regel maar in de vraag: kan een rechter meewerken aan
een vordering tot uitvoering van een contract dat strijdig is met een
bepaalde regel?
Meewerken, als de particulier die Niet meewerken
beschermd wordt de
bescherming niet inroept
Kunnen van openbare orde zijn:
- Privaatrechtelijke regels die de fundamenten/grondslagen raken bv. je kan niet zomaar
indexatiebedingen in contract opnemen
- Regels van sociaal recht die de fundamenten/grondslagen raken
Virtuele openbare orde = OO die ontstaat omwille van een wijziging i.g.v. technologie bv.
draagmoederschapscontracten. Virtuele OO zal bekijken of die gedragingen etc. al dan niet strijdig
zijn met OO omdat de wetgever nog niet voorzien heeft in wetgeving.
Indien een contract tot stand is gekomen en nadien de wetgever een nieuwe regel van dwingend
recht of OO invoert i.v.m. de nietigheid van het contract, dan kunnen de prestaties, die nietig zijn
volgens de nieuwe wetgeving, niet meer worden afgedwongen (HB p90).
2. Fundamentele rechten/grondrechten
o Verticale werking: bescherming t.o.v. overheid (bv. onteigening)
o Horizontale werking: tussen particulieren (natuurlijke, RP, ondernemingen, …)
onderling= constitutionalisering privaatrecht (beïnvloed door de grondrechten)
Voorbeeld 1: verbod van houden van huisdieren in huurcontract
= schending van recht op privéleven (= grondrecht)
= verbod van rechtsmisbruik: men gaat kijken naar de schade die daardoor berokkent wordt (als er
geen last is, dan gaat dat verbod niet kunnen worden uitgeoefend). Uitoefenen van dat verbod is in
3
,strijd met hoe een normale, zorgvuldige, redelijke verhuurder zou handelen, maar als er een varken
wordt gehouden in de huurwoning kan dat verbodsrecht wel worden uitgeoefend.
Heeft allemaal te maken met belangenafweging
Voorbeeld 2: stel je sluit een stripteasecontract met een uitbater, maar je wil ervan af
= contract is niet nietig, maar wel doorwerking van dat grondrecht in de uitvoeringsfase (als u niet
uitvoert, zal die niet kunnen eisen dat je het toch doen door doorwerking menselijke waardigheid?)
Schadevergoeding kan evt. worden opgelegd
Voorbeeld 3: Bloodsuckercase: journalist stelde de vraag aan een ambtenaar: ‘deze persoon is toch
wel een bloedzuiger’, waarop de ambtenaar ja had geantwoord & daardoor werd ontslaan.
2 grondrechten tegen elkaar: recht op meningsuiting en recht op goeie naam/reputatie
Disproportioneel om ambtenaar te ontslaan. Lichtere sanctie had volstaan.
Voorbeeld 4: Burkiniverbod in zwembad
Discriminatie ⬌ hygiëne regels
Burkiniverbod mag dus omwille van hygiënebelang dat gerechtvaardigd is
Fundamentele rechten kunnen rechtstreekse (indien er wetgeving over bestaat) of onrechtstreekse
(indien rechter belangenafweging doet) werking hebben.
3. Verbod van rechtsmisbruik art. 1.10 BW
1. Je hebt het recht maar het mag niet worden uitgeoefend omdat het in concrete
omstandigheden op rechtsmisbruik neerkomt (kennelijk buiten grenzen normaal
zorgvuldig persoon), anders handel je onrechtmatig
- Sanctie: art. 1.10 lid 3: matiging recht tot normale uitoefening én/of schadeherstel
(schadevergoeding)
2. Algemeen criterium = toetsing aan voorzichtig en redelijke persoon & OO en
dwingend recht
3. Specifieke criteria om rechtsmisbruik op te delen, er is rechtsmisbruik als de houder
van het subjectieve recht handelt:
- Met de (enkele) bedoeling om te schaden bv. erfdienstbaarheidsrecht zegt dat eigenaar
omheining mag plaatsen, maar hij maakt het bijzonder moeilijk om uw recht van overgang
uit te voeren, omdat de omheining loodzwaar is
- Zonder enig redelijk/afdoende belang: recht wordt gebruikt voor een andere reden dan
waarvoor het gemaakt is
- Door het te gebruiken met een ander doel dan waarvoor het is gecreëerd
(finaliteitscriterium)
- Door bij een keuze tussen twee rechtsuitoefeningen die evenveel voordeel opleveren aan de
houder van het recht de meest nadelige/schadelijke voor de andere te kiezen
- Door te kiezen voor een rechtsuitoefening die disproportioneel veel meer nadelen/schade
toebrengt aan de houder, in vergelijking met het voordeel dat de gever ermee zou verkrijgen
(disproportionaliteitscriterium)
- Miskenning van de gerechtvaardigde verwachting voor een ander (venire contra factum
propium: inconsistent gedrag kan worden gesanctioneerd).
4
,Bv. Recht op ontbinding huur: huur van fabriekshal voor 9 jaar zonder opzeg (kan enkel voor
fabrieken, nooit voor winkels: altijd om de 3 jaar opzegbaar). Huurder beslist na 1 jaar om te
verhuizen, ookal heeft die geen grond om op te zeggen = wanprestatie/contractbreuk (toerekenbare
niet-nakoming). Verhuurder kan ontbinding vragen met schadevergoeding, maar hij vraagt betaling
van de huurgelden voor 8 jaar (uitvoering in natura = primaire sanctie). Dit is disproportioneel
rechtsmisbruik = abusief. Rechter zal deze vordering bijgevolg afwijzen, maar kreeg wel een grote
schadevergoeding omdat pand niet makkelijk te verhuren is.
Bv. recht op nietigverklaring: in Vl bodemdecreet is verplichting opgelegd om bodemattest op te
nemen in onderhandse akte van koopcontract. Dat niet is opgenomen in het koopcontract en de koper
komt het te weten en wil het contract verbreken omdat hij het zich beklaagt. Hij probeert nietigheid
te bekomen door het ontbreken van het bodemattest. HvC heeft aanvaard dat er ruimte is om
rechtsmisbruik in te roepen wanneer er geen bodemverontreiniging is. Omdat dat niet in
overeenstemming is met het doel waarvoor de regeling inzake bodemattest is ingevoerd.
Bv. recht op interesten: leveringscontract i.v.m. levering van meel. Er wordt overeengekomen dat
betaald moet worden binnen 30d na factuurdatum. Interesten beginnen te lopen vanaf
ingebrekestelling. De boer betaalt telkens 2 maand te laat. De leverancier heeft nooit
ingebrekestelling gestuurd. Na 5 jaar breekt er crisis uit en leverancier vraagt aan boer om de
interesten te betalen. Dit is rechtsmisbruik o.b.v. miskenning van de gerechtvaardigde verwachting
voor een ander. De leverancier handelt inconsistent in vergelijking met vroeger gedrag.
≠ Rechtsverwerking = recht verwerkt doordat je op bepaalde manier hebt gehandeld waardoor je de
indruk geeft dat je dat recht niet gaat uitoefenen
4. Art. 5.73 BW: matigende functie van de goede trouw
Contractsweigering kan rechtsmisbruik inhouden bv. staancaravanarrest: er was een contract tussen
eigenaar caravan (A) & campinguitbater (B). B verhuurt campingplaats aan A. Het huurcontract mag
niet zomaar overgedragen worden aan ander, zonder toestemming van B omdat hij zo een percentje
op de verkoopprijs kon krijgen. A verkoopt zijn huurcontract aan C. B zegt dat hij contractueel het
recht heeft om dat te weigeren en dat C dus geen aanspraak kan maken op B. C heeft B aangesproken
o.b.v. rechtsmisbruik.
Sancties:
- Matiging tot uitvoering van normale
o Kan ook betekenen: ontzegging van recht zich op beding te beroepen bv.
schadebeding: Contract tussen sociale huisvestingsmaatschappij en gehuwd koppel
om te kopen, je mag 20 jaar lang niet verkopen (vervreemdingsverbod). Aan dat
verbod werd een schadebeding gekoppeld (i.e. 5.88 §1 BW: clausule in contract
waarbij wordt beloofd om een bepaalde som te betalen/prestatie te verrichten indien
hij inbreuk maakt door eigen fout: enkel wat opgenomen is in contract kan geëist
worden, niet meer/minder). Na 17 jaar scheiden ze en hierdoor moesten ze wel
verkopen, sociale huisvestingsmaatschappij eist de toepassing van dat beding (is
geldig, dus nietigheid kan niet ingeroepen worden). Koppel moest niet betalen want
in casu = rechtsmisbruik.
- Waarom?: schade moet niet meer bewezen worden, vanaf wanprestatie is bewijs van de
wanprestatie voldoende en specifieke schade niet meer.
5
, - Let op: het is een matiging en geen verval van recht (als omstandigheden veranderen kan het
zijn dat het toch nog kan worden uitgeoefend)
- Alternatief: redelijk belang: sociale huisvestingsmaatschappij gebruikt recht voor een andere
reden dan waarvoor ze werd gemaakt: nl. om speculatie (snel doorverkopen van sociale
woningen, eerder op korte termijn) te vermijden, hier om ongelukkigen nog dieper te duwen.
- Schadeherstel
- GEEN verval van recht
- Eenzijdige sancties
o Nietigverklaring 5.59 BW: partij kan zelf eenzijdige RH stellen om contract nietig te
verklaren
o Opzegging 5.76 BW: partij kan zelf eenzijdige RH stellen om contract op te zeggen
o Ontbinding 5.94 BW: partij kan zelf eenzijdige RH stellen om contract te ontbinden
Deze sancties kunnen in 2 situaties geen uitwerking hebben
- Ofwel is eenzijdige RH onregelmatig
- Ofwel is eenzijdige RH ze abusief
- Dan is de sanctie de onwerkzaam, wat betekent dat het contract herleeft en
geacht wordt altijd te hebben blijven bestaan
4. Fraus omnia corrumpit (= bedrog tast alles aan) art. 1.11 BW
1. Oogmerk om te schaden – fout mag dader geen voordeel verschaffen
2. Toepassingsvoorwaarden:
- Opzettelijke fout
- Bedoeling om te schaden
Let op: niet alleen opzettelijk maar ook om te schaden (niet elke opzettelijke
fout is om iemand anders te schaden) bv. iemand rijdt door rood maar wist
het niet, B had groen licht maar geeft extra gas want A mocht niet door rood
rijden, A heeft ook een vordering tegen B en B tegen A maar die is geen
opzettelijke fout. Normaal zou verdeling van de schade zijn, maar door
bedrog wordt die regel uitgesloten en B gaat volledige schade vergoeden!
3. Zie ook wilsgebrek door bedrog van een ander
- Bedrog moet niet aan een voorwaarde voldoen, niet verschoonbaar zijn (enkel opzettelijke
fout om te schaden moet bewezen worden)
- ⬌ Dwaling die verschoonbaar moet zijn (normale persoon zou zich ook vergist hebben)
4. Sancties:
- Nietigheid
- Geen restitutie aan bedrieger
- Schadevergoeding (ook al had een redelijk persoon bedrog misschien door had)
- Geen verdeling aansprakelijkheid art. 6.20 BW
Basisregel = verdeling aansprakelijkheid van zodra fout in causaal
verband staat met schade MAAR stel iemand rijdt opzettelijk door en
lijdt schade geen verdeling aansprakelijkheid (HB p 115)
5. Verbod wetsontduiking
Als rechtsregel met opzet gebruikt wordt om resultaat te bereiken dat verboden werd door een
andere regel. Wet verbiedt dat bepaald resultaat wordt bereikt als je aan toepassingsvoorwaarden
6
,voldoet, maar je probeert verboden resultaat te bekomen door je te wringen in de
toepassingsvoorwaarden van een andere regel
Voorbeeld 1: arts had palliatieve patiënt die schenking wil doen aan de arts, mag niet tenzij er een
huwelijk is. Ze huwen en kort erna sterft de patiënt. Is wetsontduiking omdat het een schijnhuwelijk
is (enkele doel om schenking mogelijk te maken). Nietigverklaring van het huwelijk.
Voorbeeld 2: pachtovereenkomsten (huur voor landbouwdoeleinden): Pachtprijzen worden beperkt
door een wettelijk maximum en er is een voorkooprecht (als de verpachter wil verkopen aan een
derde, mag de pachter eerst kopen).
Voorbeeld op voorkooprecht: dit voorkooprecht geldt echter niet voor een ruil, en de buur wil het
aanpalende perceel aan zijn grond kopen. Ze ruilen en dan verkoopt de verpachter de geruilde grond
onmiddellijk terug terug aan de buur. (Belang onmiddellijk, als het jaren later was dan niet meer).
= Door cassatie aanvaard als wetsontduiking, miskenning van de pachter.
Voorbeeld 3: op wettelijke maximumprijs: verpachter verhuurt aan de pachter voor wettelijke max,
maar hij wil meer en geeft zogezegd een krediet aan de pachter om zo interesten te krijgen. Bedoeling
is natuurlijk dat er meer binnenkomt, men gaat niet in tegen de regel maar er is een goed gevonden
constructie. Het is wetsontduiking (belang: beide overeenkomsten op dezelfde dag gesloten waardoor
motief duidelijk werd.)
Sanctie: nietigheid van de kredietovereenkomst
Voorbeeld 4: schijnhuwelijk: Niet het recht om in België te verblijven maar je huwt met een Belg om
hieraan te ontkomen. Het is echter een schijnhuwelijk (dus niet de bedoeling om alle verplichtingen te
consumeren die uit het huwelijk voortvloeien).
6. Buitencontractuele aansprakelijkheid
Buitencontractuele aansprakelijkheid kan contractsvrijheid
beperken. Dat blijkt in de theorie van de 3 e medeplichtige art.
5.111 BW. Bv. A doet mee aan een wedstrijd op VTM en moet
contract ondertekenen. In dat contract staat dat hij 2 jaar
gehouden is niet aan een andere zender verbonden te zijn.
Binnen die 2 jaar vraagt VRT aan A om een programma te
presenteren en hij zegt daarop ja. Door het sluiten van het
contract met A, maakt VRT zich medeplichtig aan de contractbreuk. VTM kan zowel actie nemen
tegen de contractspartij A en tegen de VRT. Ze kunnen een schadevergoeding in geld eisen of in
natura in de vorm van nietigverklaring tussen VRT en A als.
7
,DEEL 2: ONTSTAAN EN GELDIGHEID VAN CONTRACTEN
Opbouw dit deel:
H1: onderhandelingen
H2: totstandkoming H3: geldigheid
H4: nietigverklaring - - -> verval (= caducite)
H5: vertegenwoordiging
INLEIDING
Casus 1:
Projectontwikkelaar (PO) wil gebouw van een tandarts kopen. Tandarts schrijft op een brief dat de PO
het gebouw kan kopen voor 1,5 miljoen euro en een antwoordtermijn van 5 dagen voor de PO om op
het voorstel in te gaan. Dit is een aanbod, want: Wezenlijke bestanddelen
- Essentiële bestanddelen zijn aanwezig (= om tot bepaald soort contract te komen)
o Prijs
o Eigendomsoverdracht
- Substantiële bestanddelen zijn aanwezig (= zonder die eigenschappen sluit je het
contract niet)
- Bijkomende bestanddelen zijn aanwezig (verhindert totstandkoming van contract niet)
- Doel om te verbinden is aanwezig
3 dagen na het aanbod aanvaardt de PO het aanbod a.d.h.v. aangetekende brief. Daardoor geldige
totstandkoming van de koopovereenkomst tussen PO en de tandarts, want het aanbod is aanvaard
zonder tegenaanbod.
Na de verkoop stelt PO vast dat dat gebouw op een lijst van bouwkundig erfgoed staat: heeft
nadelige gevolgen (mag niet afgebroken wordt) maar als eigenaar wordt je hier van niet op de
hoogte gebracht.
Geldigheid
Bedrog is niet van toepassing, want:
o Geen opzet
o PO kan niet bewijzen dat tandarts wist dat gebouw op die lijst stond
Dwaling
o Er is geen verschoonbare dwaling = voorzichtige en redelijke persoon zou ook gedwaald
hebben, want PO is een professional en had dit moeten weten
Formaliteiten die geldigheid in gedrag kan brengen:
o Bodemattest moet worden opgenomen in onderhandse akte regel staat op straffe van
nietigheid, dus dit kan PO wel inroepen
8
, Verkoper kan hierop wel rechtsmisbruik inroepen op de nietigheidsverklaring
o Asbest-attest
o Stedenbouwkundige vergunning
Kan PO schadevergoeding bekomen op grond van buitencontractuele fout, omdat de tandarts een
precontractuele informatieplicht had (= nalatigheid)?
Neen, want een voorzichtige en redelijke persoon moet dat niet doen
o Tenzij PO kan aantonen dat tandarts ervan af wist
Caveat emptor (= onderzoeksplicht koper)
CASUS 2:
Hotel met fitness. Hoteleigenaar (HE) had contract met A (= fitness uitbater in het hotel), maar fitness
werd niet onderhouden. Daardoor zoekt HE andere uitbater/huurder, namelijk X (Marokkaanse
origine). Er wordt een document ondertekent door beide partijen met als titel
‘samenwerkingsovereenkomst’ met het oog op de uitbating van fitnesscentrum door X. Ze doen een
bezoek aan het fitnesscentrum, nadat HE het plan heeft gekregen van X en stelt vast dat de
berekeningen in dat plan niet kloppen. De HE zegt tegen 1 van zen personeelsleden ‘die Marokkaan
komt hier niet binnen’, maar een vriend van X heeft dat gehoord. X spreekt HE aan en zegt dat HE
geen contract meer wil o.b.v. discriminatie. X vraagt schadevergoeding o.b.v. contractuele
aansprakelijkheid en precontractuele aansprakelijkheid (culpa in contrahendo) voor discriminatie.
Contractuele aansprakelijkheid
HE zal zeggen dat er geen contract tot stand is gekomen, omdat de essentiële bestanddelen
(prijs) en substantiële bestanddelen ontbreken.
o Wordt als eerste ingeroepen en daarna pas precontractuele aansprakelijkheid omdat ook
winstderving kan bekomen worden
Conclusie: geen contractuele aansprakelijkheid, want er is nooit contract tot stand gekomen
Precontractuele aansprakelijkheid
HE kan het vermoeden van discriminatie kunnen verleggen a.d.h.v. het slechte plan van X.
Conclusie: geen precontractuele aansprakelijkheid, omdat er geen voldoende beweegreden was
van contractweigering o.b.v. discriminatie
CASUS 3:
Solvay (chemische onderneming) en Glaverbel (glas business) hadden een contract van 5 jaar over
levering van zout voor glas. Glaverbel is niet tevreden van Solvay en kiest ervoor om na die 5 jaar met
FMC te contracteren. Solvay stapt naar overheid voor een tussenkomst. Uiteindelijk wordt een nieuw
contract gesloten met Solvay en niet met FMC. FMC vraagt een schadevergoeding van Glaverbel,
wegens het afbreken van de onderhandelingen. Het argument was dat G zich niet had gedragen als
een voorzichtige en redelijke persoon en een buitencontractuele fout heeft begaan, want al zo ver in
onderhandelingen dat ze niet mochten worden afgebroken.
Volgens HvB Brussel zei dat er geen buitencontractuele fout was, omdat contractvrijheid ook
betekent dat je mag afbreken en er geen gegronde redenen waren waarom G niet als voorzichtige
en redelijke persoon heeft gedragen, want er zat druk van de OH op.
Verschil tussen voorstel en aanbod
= doel om zich te verbinden (psychologisch element)
9
, - Voorstel: aftasten zonder zich te verbinden
- Aanbod: doel is zich verbinden
H1: AFSPRAKEN TIJDENS DE ONDERHANDELINGEN
Principe: contractsvrijheid art. 5.15 BW
- Afbreken kan zonder enige reden
- Parallel onderhandelen kan
- Kosten verbonden aan onderhandelingen zijn op eigen risico
Uitzonderlijk aansprakelijkheid i.g.v. afbreken van onderhandelen = precontractuele
aansprakelijkheid
§1. BUITENCONTRACTUELE AANSPRAKELIJKHEID IN PRECONTRACTUELE FASE
= in principe buitencontractueel
= culpa in contrahendo
Wanneer?
1. Foutief afbreken = informatieplicht geschonden in precontractuele fase
2. Informatieplicht miskennen
3. Geweld/misbruik van kwetsbare positie = strijdig met algemene zorgvuldigheidsnorm
o Gevolgen:
Nietigverklaring o.b.v. wilsgebrek
Schadevergoeding o.b.v. precontractuele fout
4. Ongeldige clausule inlassen
o Gevolgen:
Schadevergoeding o.b.v. precontractuele fout
- Aantonen dat partij die clausule heeft ingelast fout heeft begaan
5. Onderhandelingsproces niet volgen
FOUTIEF AFBREKEN ONDERHANDELINGEN
- Criterium: goede trouw art. 5.15, tweede lid BW (= voorzichtig en redelijk persoon)
- = buitencontractuele aansprakelijkheid art. 5.17 BW
- Kans op aansprakelijkheid is groot indien afbreken foutief is:
o Abrupt en/of
o Zonder reden en/of
o Vergevorderde onderhandelingen
In begin ben je vrij om af te breken, maar op een bepaald moment zal er sprake zijn van een fout. Het
gevolg daarvan is dat je de kosten van onderhandelingen van andere partij moet betalen (= negatief
contractsbelang) = principe. Indien nog verder in de onderhandelingen zal partij moeten instaan voor
verwachte netto-voordelen uit niet-gesloten contract (= positief contractsbelang) art. 5.17, tweede lid
BW = uitzondering.
Als iemand foutief afbreekt kan dan niet gevraagd worden dat contract moeten worden uitgevoerd
o.b.v. schadeherstel (=contractdwang)? Niet uit te sluiten, maar wordt vaak geweigerd
10
