PATHOLOGIE VAN HET MOTORISCHE STELSEL: HET BEENDERSTELSEL
1. Houdingsafwijkingen
1.1 Wervelkolom
✓ Het frontale vlak: 1 rechte lijn
✓ Het sagittale vlak: krommingen
➢ Primaire kromming: van bij geboorte (C-vorm): thoracale kyfose en
sacrale kyfose
➢ Secundaire kromming: ontstaat na geboorte: cervicale lordose en
lumbale lordose
Scoliose
= 3D zijdelingse verdraaiing en verkromming van de wervelkolom
Niet structurele scoliose
= 2D zijdelingse kromming naar 1 zijde, geen verdraaiing
✓ Andere namen: functionele scoliose of houdingscoliose
✓ scoliotische houding zonder afwijking in de structuur van de wervels
✓ Oorzaken:
➢ Compensatoire scoliose (ongelijke beenlengte)
➢ antalgische scoliose (pijn)
➢ Spierspasme
1
,Structurele scoliose
= 3D zijdelingse verdraaiing en verkromming van de wervelkolom
✓ scoliotische houding met afwijkingen in de structuur van de wervels
Oorzaken
✓ Idiopathisch: meest voorkomende vorm die ontstaat tijdens de groei
✓ Congenitaal: door aangeboren afwijkingen
✓ Neuromusculair: zenuw- en spierziekten zorgen voor onbalans in spierkracht tussen
links en rechts bv. ziekte van Duchenne, Spina bifida, spasticiteit, Spinale Musculaire
Atrofie
✓ Degeneratief: bestaande scoliose die tijdens het volwassen leven ontstaat door
veroudering en slijtage (artrose), soms osteoporose → invloed op wervels
Symptomen
✓ Schouderscheefstand
✓ Bekkenscheefstand
✓ Gibbusvorming van de ribben
✓ Verhoogde spierspanning
✓ Nek- en hoofdpijn
✓ Pijn
✓ Pijn rond bekken en bovenbenen
✓ Uitstralende pijn in de benen
✓ Standsafwijking van de borstkas
Diagnose
✓ Buktest: bij het
vooroverbuigen ontstaat een
bolling op de rug (=gibbus)
doordat de ribben met de
wervelkolom mee draaien
✓ Beeldvorming: RX + MRI
2
,Behandeling
✓ Licht: observatie, op regelmatige tijdstippen RX
✓ Matig: korset of brace
✓ Ernstig: heelkundige ingreep om de wervelkolom zo goed mogelijk te corrigeren en te
stabiliseren, met behulp van het plaatsen van schroeven en staven
✓ Ondersteunende therapie: fysiotherapie voor houdingscorrectie
Hyperkyfose
✓ Afwijking in het sagittale vlak
✓ Overdreven kromming thv. thoracale wervels
✓ ‘Bochel’
Oorzaken
✓ Osteoporose
✓ Wervelfracturen (compressiefracturen)
✓ Erfelijke factor
✓ Ziekte van Scheuermann (groeistoornis waarbij er vergroeiing is van de wervels
waarbij de bovenrug krom wordt)
✓ Osteogenesis imperfecta
3
,Symptomen
✓ Pijn
✓ Bewegingsbeperking
✓ Ademhalingsproblemen
Diagnose
✓ Klinisch onderzoek
✓ Eventueel RX bij vermoeden
inzakkingsfractuur
Behandeling
✓ Fysiotherapie
✓ Pijnmedicatie
✓ vitamine D en calcium i.g.v. osteoporose
✓ Korset of brace
✓ Ernstige gevallen: chirurgie
Hyperlordose
✓ Afwijking in het sagittale vlak
✓ Overdreven kromming ter hoogte van lumbale
wervels
Oorzaken
✓ Obesitas: hypotonie van de buikspieren
✓ Spinale aandoeningen bv. spondylolisthesis (aandoening waarbij wervel ten opzichte
van andere wervel verplaatst is)
✓ Gebrek aan lichaamsbeweging en slechte lichaamshouding
✓ myopathieën: veroorzaakt aantasting van de heupgordelspieren
4
,Symptomen
✓ Pijn aan de onderrug
✓ Bij rugligging op vlakke grond → groot gat
Diagnose
✓ Klinisch onderzoek
✓ Eventueel beeldvorming: RX of CT
Behandeling
✓ Fysiotherapie
✓ Pijnmedicatie
✓ Korset of brace
✓ Ernstige gevallen: chirurgie
1.2 Wervels
Spondylose en spondylartrose
= degeneratieve aandoening van de wervelkolom
discusdegeneratie (spondylose) → ingezakte discus → benige uitbarstingen (osteofyten) op
de wervelrand + slijtage van de facetgewrichten van de wervels (spondylartrose)
Spondylose
5
,Oorzaken
✓ Ouderdom: discusdegeneratie
✓ Scoliose
✓ Slechte houding
✓ Grote rug belasting door overgewicht of sport
Symptomen
✓ Rugpijn
Diagnose
✓ Anamnese en klinische onderzoek
✓ Beeldvorming: RX, CT, MRI
Therapie
✓ Pijnmedicatie
✓ Fysiotherapie
✓ Facetdenervatie
✓ Spondylodese: een operatie waarbij twee of meerdere wervels onbeweeglijk aan
elkaar worden vastgezet
Spondylosis en spondylolithesis
Spondylosis = defect of stressfractuur van de pars interarticularis van de wervel
Spondylolithesis = wervels verschuiven ten opzichte van elkaar
Oorzaken
✓ Congenitale afwijkingen van de wervels
✓ Degeneratief: slijtage of veroudering
✓ Traumatisch: stressfactuur, grote rug belasting door intens sporten of ongeval
6
,Symptomen
✓ Asymptomatisch
✓ Pijn in rug, soms in benen
✓ Krachtverlies in de benen
✓ Toenemende pijn bij staan, lopen en inspanning
Diagnose
✓ Beeldvorming RX, CT, MRI, botscan
Behandeling
✓ Fysiotherapie
✓ Brace of korset
✓ Chirurgie
✓ Pijnbehandeling
1.3 Knie
Afwijkende stand van de knieën in het frontale of sagittale vlak
7
, Normale groei van het kind
✓ 0-2jaar: fysiologische O-benen
✓ 2-7jaar: fysiologische X-benen
✓ >7jaar: normale rechte stand van de benen
Houdingsafwijking: genu valgum
= afwijkende stand van de knieën in het frontale vlak, waarbij de benen ter hoogte van de
knieën gebogen zijn
= X- benen
Oorzaak
✓ laxiteit ligamenten
✓ Rachitis: Rachitis of Engelse ziekte is een
botaandoening die ontstaat door een
tekort aan vitamine D en calcium
✓ Ongelijke groeisnelheid: mediaal > lateraal
✓ Obesitas
✓ Posttraumatisch: na fractuur of
ontwrichting
Symptomen
✓ Asymptomatisch
✓ Pijnklachten
Diagnose
✓ Klinisch onderzoek (intermalleolaire afstand (IMA) of Q-hoek)
✓ Eventueel RX
Behandeling
✓ In geval van rachitis: vitD suppletie (aanvulling)
✓ Orthopedische hulpmiddelen: beugels of braces
✓ Ernstige gevallen: chirurgie
✓ Eventueel steunzolen voor pijnverlichting
8
1. Houdingsafwijkingen
1.1 Wervelkolom
✓ Het frontale vlak: 1 rechte lijn
✓ Het sagittale vlak: krommingen
➢ Primaire kromming: van bij geboorte (C-vorm): thoracale kyfose en
sacrale kyfose
➢ Secundaire kromming: ontstaat na geboorte: cervicale lordose en
lumbale lordose
Scoliose
= 3D zijdelingse verdraaiing en verkromming van de wervelkolom
Niet structurele scoliose
= 2D zijdelingse kromming naar 1 zijde, geen verdraaiing
✓ Andere namen: functionele scoliose of houdingscoliose
✓ scoliotische houding zonder afwijking in de structuur van de wervels
✓ Oorzaken:
➢ Compensatoire scoliose (ongelijke beenlengte)
➢ antalgische scoliose (pijn)
➢ Spierspasme
1
,Structurele scoliose
= 3D zijdelingse verdraaiing en verkromming van de wervelkolom
✓ scoliotische houding met afwijkingen in de structuur van de wervels
Oorzaken
✓ Idiopathisch: meest voorkomende vorm die ontstaat tijdens de groei
✓ Congenitaal: door aangeboren afwijkingen
✓ Neuromusculair: zenuw- en spierziekten zorgen voor onbalans in spierkracht tussen
links en rechts bv. ziekte van Duchenne, Spina bifida, spasticiteit, Spinale Musculaire
Atrofie
✓ Degeneratief: bestaande scoliose die tijdens het volwassen leven ontstaat door
veroudering en slijtage (artrose), soms osteoporose → invloed op wervels
Symptomen
✓ Schouderscheefstand
✓ Bekkenscheefstand
✓ Gibbusvorming van de ribben
✓ Verhoogde spierspanning
✓ Nek- en hoofdpijn
✓ Pijn
✓ Pijn rond bekken en bovenbenen
✓ Uitstralende pijn in de benen
✓ Standsafwijking van de borstkas
Diagnose
✓ Buktest: bij het
vooroverbuigen ontstaat een
bolling op de rug (=gibbus)
doordat de ribben met de
wervelkolom mee draaien
✓ Beeldvorming: RX + MRI
2
,Behandeling
✓ Licht: observatie, op regelmatige tijdstippen RX
✓ Matig: korset of brace
✓ Ernstig: heelkundige ingreep om de wervelkolom zo goed mogelijk te corrigeren en te
stabiliseren, met behulp van het plaatsen van schroeven en staven
✓ Ondersteunende therapie: fysiotherapie voor houdingscorrectie
Hyperkyfose
✓ Afwijking in het sagittale vlak
✓ Overdreven kromming thv. thoracale wervels
✓ ‘Bochel’
Oorzaken
✓ Osteoporose
✓ Wervelfracturen (compressiefracturen)
✓ Erfelijke factor
✓ Ziekte van Scheuermann (groeistoornis waarbij er vergroeiing is van de wervels
waarbij de bovenrug krom wordt)
✓ Osteogenesis imperfecta
3
,Symptomen
✓ Pijn
✓ Bewegingsbeperking
✓ Ademhalingsproblemen
Diagnose
✓ Klinisch onderzoek
✓ Eventueel RX bij vermoeden
inzakkingsfractuur
Behandeling
✓ Fysiotherapie
✓ Pijnmedicatie
✓ vitamine D en calcium i.g.v. osteoporose
✓ Korset of brace
✓ Ernstige gevallen: chirurgie
Hyperlordose
✓ Afwijking in het sagittale vlak
✓ Overdreven kromming ter hoogte van lumbale
wervels
Oorzaken
✓ Obesitas: hypotonie van de buikspieren
✓ Spinale aandoeningen bv. spondylolisthesis (aandoening waarbij wervel ten opzichte
van andere wervel verplaatst is)
✓ Gebrek aan lichaamsbeweging en slechte lichaamshouding
✓ myopathieën: veroorzaakt aantasting van de heupgordelspieren
4
,Symptomen
✓ Pijn aan de onderrug
✓ Bij rugligging op vlakke grond → groot gat
Diagnose
✓ Klinisch onderzoek
✓ Eventueel beeldvorming: RX of CT
Behandeling
✓ Fysiotherapie
✓ Pijnmedicatie
✓ Korset of brace
✓ Ernstige gevallen: chirurgie
1.2 Wervels
Spondylose en spondylartrose
= degeneratieve aandoening van de wervelkolom
discusdegeneratie (spondylose) → ingezakte discus → benige uitbarstingen (osteofyten) op
de wervelrand + slijtage van de facetgewrichten van de wervels (spondylartrose)
Spondylose
5
,Oorzaken
✓ Ouderdom: discusdegeneratie
✓ Scoliose
✓ Slechte houding
✓ Grote rug belasting door overgewicht of sport
Symptomen
✓ Rugpijn
Diagnose
✓ Anamnese en klinische onderzoek
✓ Beeldvorming: RX, CT, MRI
Therapie
✓ Pijnmedicatie
✓ Fysiotherapie
✓ Facetdenervatie
✓ Spondylodese: een operatie waarbij twee of meerdere wervels onbeweeglijk aan
elkaar worden vastgezet
Spondylosis en spondylolithesis
Spondylosis = defect of stressfractuur van de pars interarticularis van de wervel
Spondylolithesis = wervels verschuiven ten opzichte van elkaar
Oorzaken
✓ Congenitale afwijkingen van de wervels
✓ Degeneratief: slijtage of veroudering
✓ Traumatisch: stressfactuur, grote rug belasting door intens sporten of ongeval
6
,Symptomen
✓ Asymptomatisch
✓ Pijn in rug, soms in benen
✓ Krachtverlies in de benen
✓ Toenemende pijn bij staan, lopen en inspanning
Diagnose
✓ Beeldvorming RX, CT, MRI, botscan
Behandeling
✓ Fysiotherapie
✓ Brace of korset
✓ Chirurgie
✓ Pijnbehandeling
1.3 Knie
Afwijkende stand van de knieën in het frontale of sagittale vlak
7
, Normale groei van het kind
✓ 0-2jaar: fysiologische O-benen
✓ 2-7jaar: fysiologische X-benen
✓ >7jaar: normale rechte stand van de benen
Houdingsafwijking: genu valgum
= afwijkende stand van de knieën in het frontale vlak, waarbij de benen ter hoogte van de
knieën gebogen zijn
= X- benen
Oorzaak
✓ laxiteit ligamenten
✓ Rachitis: Rachitis of Engelse ziekte is een
botaandoening die ontstaat door een
tekort aan vitamine D en calcium
✓ Ongelijke groeisnelheid: mediaal > lateraal
✓ Obesitas
✓ Posttraumatisch: na fractuur of
ontwrichting
Symptomen
✓ Asymptomatisch
✓ Pijnklachten
Diagnose
✓ Klinisch onderzoek (intermalleolaire afstand (IMA) of Q-hoek)
✓ Eventueel RX
Behandeling
✓ In geval van rachitis: vitD suppletie (aanvulling)
✓ Orthopedische hulpmiddelen: beugels of braces
✓ Ernstige gevallen: chirurgie
✓ Eventueel steunzolen voor pijnverlichting
8
