Inhoudsopgave
Les 2a: Typologie van de bron........................................................................................................................ 3
Introductie............................................................................................................................................................3
Bronnen................................................................................................................................................................3
Historische bronnen.........................................................................................................................................3
Onderscheid tussen overblijfselen en getuigenissen......................................................................................4
Primaire bron...................................................................................................................................................5
Secundaire bron...............................................................................................................................................5
Echter…............................................................................................................................................................5
Enkele voorbeelden.........................................................................................................................................7
Typologie van bronnen.........................................................................................................................................7
Geschreven bronnen........................................................................................................................................7
Ongeschreven bronnen...................................................................................................................................8
Evoluties in brontypes..........................................................................................................................................9
Functies van de massamedia...............................................................................................................................9
The age of mass communication.......................................................................................................................10
Les 2b: Bewaring van en toegang tot primaire bronnen................................................................................11
Introductie..........................................................................................................................................................11
Geschiedenis als emancipatie?..........................................................................................................................11
Hoe geschiedenis “herschrijven”?......................................................................................................................12
‘The past as a foreign country’......................................................................................................................12
Geschiedenis als machtsinstrument?............................................................................................................13
Bewaring van primaire geschreven bronnen.....................................................................................................13
Bedreiging voor de bewaring.............................................................................................................................15
Toename van het bronnenbestand.....................................................................................................................15
Van bewaring naar consulteerbaarheid.............................................................................................................16
Geschiedenis als project.....................................................................................................................................16
Begrippen...........................................................................................................................................................17
De kunst van het zoeken en vinden....................................................................................................................17
Les 3: Digital history en big data uit het verleden.......................................................................................... 18
Criminologie en geschiedenis.............................................................................................................................18
De historische methode......................................................................................................................................20
Historische criminologie.....................................................................................................................................20
Digital history.....................................................................................................................................................21
Big data..............................................................................................................................................................22
Digital history en historische big data................................................................................................................23
Impact dataverzameling en -analyse.................................................................................................................24
Digitale geschiedenis en historische traditie......................................................................................................25
Historische big data-projecten...........................................................................................................................26
Conclusie: valkuilen en uitdagingen...................................................................................................................26
,Les 4: Externe kritiek – kritische evaluatie van bronnen................................................................................27
Technische analyse van de bron.........................................................................................................................27
Klassieke historische kritiek................................................................................................................................27
Leopold Von Ranke (1795-1886)....................................................................................................................28
Huidige visie op historische kritiek.....................................................................................................................29
7 principes van de historische kritiek.................................................................................................................30
Herstellingskritiek...............................................................................................................................................31
Oorsprongskritiek...............................................................................................................................................33
Vervalsingen...................................................................................................................................................33
Een gamma aan ‘vervalsingen’......................................................................................................................34
Retoucheren fotomateriaal............................................................................................................................35
Naar een ‘krachtiger’ beeld...........................................................................................................................35
‘Reconstructies’..............................................................................................................................................36
Samengestelde foto’s.....................................................................................................................................36
Digitale manipulaties.....................................................................................................................................36
Digital/media forensics..................................................................................................................................37
Ontleningskritiek................................................................................................................................................37
Les 5: Interne kritiek – kritische evaluatie van bronnen.................................................................................38
Interpretatiekritiek.............................................................................................................................................38
Film als onbedoelde getuigenis/informatiebron...........................................................................................39
Receptie: wat wordt verstaan?......................................................................................................................40
Van betekenis naar ontcijfering.....................................................................................................................40
Gezagskritiek......................................................................................................................................................41
Bevoegdheidskritiek...........................................................................................................................................42
Junk Science and the American Criminal Justice System...............................................................................43
Rechtzinnigheidskritiek.......................................................................................................................................44
Les 6: Bewijsvoering..................................................................................................................................... 44
(Historische) bewijsvoering................................................................................................................................44
Kritische juxtapostitie van bronnen....................................................................................................................45
Handboek Bernhiem (1889) en Langlois & Seignobos (1898)............................................................................46
Watergate..........................................................................................................................................................47
Achtergrond informatie.................................................................................................................................48
Verschillende stadia.......................................................................................................................................48
Conclusie........................................................................................................................................................49
Opbouw (historisch) betoog...............................................................................................................................49
Analogische inductie..........................................................................................................................................50
Redenering met hypothese................................................................................................................................51
Falsificatietechniek.............................................................................................................................................51
Systematische kritiek..........................................................................................................................................52
Redeneertechnieken...........................................................................................................................................53
Argumentum ex silencio.....................................................................................................................................53
Les 7: Post-truth, complot en fake news....................................................................................................... 54
Post-truth............................................................................................................................................................54
, Gevoel vs. feit................................................................................................................................................56
Post-truth en misleiding.................................................................................................................................56
Factoren die hebben bijgedragen tot het ontstaan van het post-truth tijdperk...........................................56
Wetenschapsontkenning....................................................................................................................................58
Complot..............................................................................................................................................................59
Benadering complot in de wetenschap (Simons, 2022)................................................................................60
Continuïteit in complotdenken......................................................................................................................61
Verhouding tot cultuur en criminologie.............................................................................................................62
Les 2a: Typologie van de bron
Introductie
Afstand tussen feit-bron
Iemand die een feit interpreteert (ookal is dat een tijdsgenoot) > je bent nooit
neutraal als een onderzoeker (bepaald waardeoordeel) > zien en interpreteren
dinges anders
Wetenschappelijk onderzoek > verschillen/verstoring deels weg te werken +
hierover wel transparant zijn als je de resultaten weergeeft (zo kan iemand anders
het onderzoek nadoen + controle op wetenschappelijk onderzoek)
Nut van de historische kritiek
Wat is actuele relevantie? > informatiebronnen die aanleunen bij de massamedia
(westerse media niet neutraal + veel propaganda) > moet dus naar deze
informatiebronnen kritisch kunnen kijk
Wat is criminologische relevantie? > op de juiste wijze proberen uw eigen
empirische data te evalueren/interpreteren + daarover valoriseren in termen van
een publicatie
Historische bronnen, empirische data (primaire bronnen)
Een systematische kritische interpretatie van het
bronnenmateriaal/informatiebron/empirische data > kan ook zo in het achterhoofd
op een specifieke manier naar de data kijken (weten wat de data is, waar die van
afkomstig is, binnen welke context ze ontstaan is…)
Bronnen
Historische bronnen
Wat is een bron?
Alles waaruit men bewijzen put voor wat men beweert
Elk spoor van menselijke activiteit waaruit informatie ons bereikt > gaat heel breed
> teksten, materiele zaken, mondelinge zaken (gesprekken)
Bron binnen het wetenschappelijke = de bouwsteen waaruit een onderzoek bestaat
(waarop het onderzoek is gebouwd)
Serie ‘1985’: casus privé-milities > gaat grotendeels over het onderzoek naar de
bende van nijvel > de jaren 80 waren een zeer boeiende periode > problemen
komen meer aan de oppervlakte (bv politieoorlog) > bepaalde organisaties
(westland new post en la fronde de la jeunesse > vlaamse militanten ordes =
extreem rechtse organisaties die in de jaren 70 zijn opgericht > zijn vaak ook
paramilitaire organisaties (zijn gewapend + zowel aan extreem link als extreem
rechts opgericht + uniform + trainingskampen) > zijn verboden als prive (private)
, milities = elke organisatie die die probeert om taken van politie en leger over te
nemen) > meer informatie willen weten over deze prive milities en de wetgeving er
rond dan (kan de wet gaan bekijken, parlementaire stukken en debatten zijn ook
heel interessant)
- Bv Proud boys > zijn aanhangers van Trump > deels gelijkaardig aan de vroegere
milities
- Onderzoek doen naar de beeldvorming van deze organisaties > dan eerder
kijken naar de media zelf of survey uitsturen naar mensen
Wat zijn historische bronnen?
Artefacten: materiële overblijfselen door de mens gemaakt (bvb. Werktuigen)
Natuurlijke overblijfselen (bvb. Botten, pollen, …) > door opgravingen
Landschap > bossen, steden (hoe deze zich gevormd hebben)
Teksten > handgeschreven, gedrukt… > bv graffiti
Visuele bronnen: afbeeldingen, schilderijen, foto, film, ... (artefact én “verhaal”)
- Culturele criminologie > in criminologie belangrijk (workshops, politiefoto’s >
zitten veel lagen in de foto’s > foto’s die zijn een soort van culturele dimensie
die je op basis van analyses uit jouw bron kunt halen) > kan dus op basis van
een kritische evaluatie al veel relevante informatie uit een visuele afbeelding
halen
- Onderscheid tussen overblijfselen en getuigenissen
Onderscheid tussen overblijfselen en getuigenissen
Overblijfselen ‘van’ het verleden
Materiële voorwerpen
Domein van archeologie (bv botten > zijn direct waarneembaar en zeggen iets over
het verleden)
Getuigenissen ‘over’ het verleden
Geschreven “teksten” > bv een dagboek of interview > iemand reflecteert over iets
dat gebeurt is
Domein van geschiedenis (overleveringen gebruikt > vooral in de
geschiedschrijving)
Maar: overlap (bv foto’s)
Belang van ontstaanscontext > belangrijk om bij elke bron de vraag te stellen in welke
context de bron ontstaan is > wie is de auteur, wat is de bedoeling, is er een intentie…
Bewuste vs. onbewuste creatie > bv wanneer iemand een glas laat vallen en dit laat
liggen kan dit later opgegraven worden maar die dat glas heeft laten vallen deed dit
niet expres (is dan onbewust) > foto’s, en teksten over een bepaald iets (is bewust) >
bv een proces verbaal is heel bewust opgesteld en heeft een duidelijk doel
“Unwitting testimony” > verwijst naar een bron die werd opgesteld met een
bepaalde intentie maar die ook informatie bevat waar in oorsprong niet naar wordt
verwezen > bv moord op John F. Kennedy werd gefilmd terwijl dat helemaal niet de
bedoeling was want iemand was gewoon de parade aan het filmen > bv 9/11 is ook
Les 2a: Typologie van de bron........................................................................................................................ 3
Introductie............................................................................................................................................................3
Bronnen................................................................................................................................................................3
Historische bronnen.........................................................................................................................................3
Onderscheid tussen overblijfselen en getuigenissen......................................................................................4
Primaire bron...................................................................................................................................................5
Secundaire bron...............................................................................................................................................5
Echter…............................................................................................................................................................5
Enkele voorbeelden.........................................................................................................................................7
Typologie van bronnen.........................................................................................................................................7
Geschreven bronnen........................................................................................................................................7
Ongeschreven bronnen...................................................................................................................................8
Evoluties in brontypes..........................................................................................................................................9
Functies van de massamedia...............................................................................................................................9
The age of mass communication.......................................................................................................................10
Les 2b: Bewaring van en toegang tot primaire bronnen................................................................................11
Introductie..........................................................................................................................................................11
Geschiedenis als emancipatie?..........................................................................................................................11
Hoe geschiedenis “herschrijven”?......................................................................................................................12
‘The past as a foreign country’......................................................................................................................12
Geschiedenis als machtsinstrument?............................................................................................................13
Bewaring van primaire geschreven bronnen.....................................................................................................13
Bedreiging voor de bewaring.............................................................................................................................15
Toename van het bronnenbestand.....................................................................................................................15
Van bewaring naar consulteerbaarheid.............................................................................................................16
Geschiedenis als project.....................................................................................................................................16
Begrippen...........................................................................................................................................................17
De kunst van het zoeken en vinden....................................................................................................................17
Les 3: Digital history en big data uit het verleden.......................................................................................... 18
Criminologie en geschiedenis.............................................................................................................................18
De historische methode......................................................................................................................................20
Historische criminologie.....................................................................................................................................20
Digital history.....................................................................................................................................................21
Big data..............................................................................................................................................................22
Digital history en historische big data................................................................................................................23
Impact dataverzameling en -analyse.................................................................................................................24
Digitale geschiedenis en historische traditie......................................................................................................25
Historische big data-projecten...........................................................................................................................26
Conclusie: valkuilen en uitdagingen...................................................................................................................26
,Les 4: Externe kritiek – kritische evaluatie van bronnen................................................................................27
Technische analyse van de bron.........................................................................................................................27
Klassieke historische kritiek................................................................................................................................27
Leopold Von Ranke (1795-1886)....................................................................................................................28
Huidige visie op historische kritiek.....................................................................................................................29
7 principes van de historische kritiek.................................................................................................................30
Herstellingskritiek...............................................................................................................................................31
Oorsprongskritiek...............................................................................................................................................33
Vervalsingen...................................................................................................................................................33
Een gamma aan ‘vervalsingen’......................................................................................................................34
Retoucheren fotomateriaal............................................................................................................................35
Naar een ‘krachtiger’ beeld...........................................................................................................................35
‘Reconstructies’..............................................................................................................................................36
Samengestelde foto’s.....................................................................................................................................36
Digitale manipulaties.....................................................................................................................................36
Digital/media forensics..................................................................................................................................37
Ontleningskritiek................................................................................................................................................37
Les 5: Interne kritiek – kritische evaluatie van bronnen.................................................................................38
Interpretatiekritiek.............................................................................................................................................38
Film als onbedoelde getuigenis/informatiebron...........................................................................................39
Receptie: wat wordt verstaan?......................................................................................................................40
Van betekenis naar ontcijfering.....................................................................................................................40
Gezagskritiek......................................................................................................................................................41
Bevoegdheidskritiek...........................................................................................................................................42
Junk Science and the American Criminal Justice System...............................................................................43
Rechtzinnigheidskritiek.......................................................................................................................................44
Les 6: Bewijsvoering..................................................................................................................................... 44
(Historische) bewijsvoering................................................................................................................................44
Kritische juxtapostitie van bronnen....................................................................................................................45
Handboek Bernhiem (1889) en Langlois & Seignobos (1898)............................................................................46
Watergate..........................................................................................................................................................47
Achtergrond informatie.................................................................................................................................48
Verschillende stadia.......................................................................................................................................48
Conclusie........................................................................................................................................................49
Opbouw (historisch) betoog...............................................................................................................................49
Analogische inductie..........................................................................................................................................50
Redenering met hypothese................................................................................................................................51
Falsificatietechniek.............................................................................................................................................51
Systematische kritiek..........................................................................................................................................52
Redeneertechnieken...........................................................................................................................................53
Argumentum ex silencio.....................................................................................................................................53
Les 7: Post-truth, complot en fake news....................................................................................................... 54
Post-truth............................................................................................................................................................54
, Gevoel vs. feit................................................................................................................................................56
Post-truth en misleiding.................................................................................................................................56
Factoren die hebben bijgedragen tot het ontstaan van het post-truth tijdperk...........................................56
Wetenschapsontkenning....................................................................................................................................58
Complot..............................................................................................................................................................59
Benadering complot in de wetenschap (Simons, 2022)................................................................................60
Continuïteit in complotdenken......................................................................................................................61
Verhouding tot cultuur en criminologie.............................................................................................................62
Les 2a: Typologie van de bron
Introductie
Afstand tussen feit-bron
Iemand die een feit interpreteert (ookal is dat een tijdsgenoot) > je bent nooit
neutraal als een onderzoeker (bepaald waardeoordeel) > zien en interpreteren
dinges anders
Wetenschappelijk onderzoek > verschillen/verstoring deels weg te werken +
hierover wel transparant zijn als je de resultaten weergeeft (zo kan iemand anders
het onderzoek nadoen + controle op wetenschappelijk onderzoek)
Nut van de historische kritiek
Wat is actuele relevantie? > informatiebronnen die aanleunen bij de massamedia
(westerse media niet neutraal + veel propaganda) > moet dus naar deze
informatiebronnen kritisch kunnen kijk
Wat is criminologische relevantie? > op de juiste wijze proberen uw eigen
empirische data te evalueren/interpreteren + daarover valoriseren in termen van
een publicatie
Historische bronnen, empirische data (primaire bronnen)
Een systematische kritische interpretatie van het
bronnenmateriaal/informatiebron/empirische data > kan ook zo in het achterhoofd
op een specifieke manier naar de data kijken (weten wat de data is, waar die van
afkomstig is, binnen welke context ze ontstaan is…)
Bronnen
Historische bronnen
Wat is een bron?
Alles waaruit men bewijzen put voor wat men beweert
Elk spoor van menselijke activiteit waaruit informatie ons bereikt > gaat heel breed
> teksten, materiele zaken, mondelinge zaken (gesprekken)
Bron binnen het wetenschappelijke = de bouwsteen waaruit een onderzoek bestaat
(waarop het onderzoek is gebouwd)
Serie ‘1985’: casus privé-milities > gaat grotendeels over het onderzoek naar de
bende van nijvel > de jaren 80 waren een zeer boeiende periode > problemen
komen meer aan de oppervlakte (bv politieoorlog) > bepaalde organisaties
(westland new post en la fronde de la jeunesse > vlaamse militanten ordes =
extreem rechtse organisaties die in de jaren 70 zijn opgericht > zijn vaak ook
paramilitaire organisaties (zijn gewapend + zowel aan extreem link als extreem
rechts opgericht + uniform + trainingskampen) > zijn verboden als prive (private)
, milities = elke organisatie die die probeert om taken van politie en leger over te
nemen) > meer informatie willen weten over deze prive milities en de wetgeving er
rond dan (kan de wet gaan bekijken, parlementaire stukken en debatten zijn ook
heel interessant)
- Bv Proud boys > zijn aanhangers van Trump > deels gelijkaardig aan de vroegere
milities
- Onderzoek doen naar de beeldvorming van deze organisaties > dan eerder
kijken naar de media zelf of survey uitsturen naar mensen
Wat zijn historische bronnen?
Artefacten: materiële overblijfselen door de mens gemaakt (bvb. Werktuigen)
Natuurlijke overblijfselen (bvb. Botten, pollen, …) > door opgravingen
Landschap > bossen, steden (hoe deze zich gevormd hebben)
Teksten > handgeschreven, gedrukt… > bv graffiti
Visuele bronnen: afbeeldingen, schilderijen, foto, film, ... (artefact én “verhaal”)
- Culturele criminologie > in criminologie belangrijk (workshops, politiefoto’s >
zitten veel lagen in de foto’s > foto’s die zijn een soort van culturele dimensie
die je op basis van analyses uit jouw bron kunt halen) > kan dus op basis van
een kritische evaluatie al veel relevante informatie uit een visuele afbeelding
halen
- Onderscheid tussen overblijfselen en getuigenissen
Onderscheid tussen overblijfselen en getuigenissen
Overblijfselen ‘van’ het verleden
Materiële voorwerpen
Domein van archeologie (bv botten > zijn direct waarneembaar en zeggen iets over
het verleden)
Getuigenissen ‘over’ het verleden
Geschreven “teksten” > bv een dagboek of interview > iemand reflecteert over iets
dat gebeurt is
Domein van geschiedenis (overleveringen gebruikt > vooral in de
geschiedschrijving)
Maar: overlap (bv foto’s)
Belang van ontstaanscontext > belangrijk om bij elke bron de vraag te stellen in welke
context de bron ontstaan is > wie is de auteur, wat is de bedoeling, is er een intentie…
Bewuste vs. onbewuste creatie > bv wanneer iemand een glas laat vallen en dit laat
liggen kan dit later opgegraven worden maar die dat glas heeft laten vallen deed dit
niet expres (is dan onbewust) > foto’s, en teksten over een bepaald iets (is bewust) >
bv een proces verbaal is heel bewust opgesteld en heeft een duidelijk doel
“Unwitting testimony” > verwijst naar een bron die werd opgesteld met een
bepaalde intentie maar die ook informatie bevat waar in oorsprong niet naar wordt
verwezen > bv moord op John F. Kennedy werd gefilmd terwijl dat helemaal niet de
bedoeling was want iemand was gewoon de parade aan het filmen > bv 9/11 is ook
