Samenvatting virologie
,Hoofdstuk 1 inleiding en diagnostiek
A Inleiding
1 virale structuur
1.1 grootte
• Zeer klein: 25-400 nm
- Bacterien zijn 1-10µm
• Ze zijn niet zichtbaar met een lichtmicroscoop en kunnen alleen worden
waargenomen met een elektronenmicroscoop
• Ze zijn ultra-filtreerbaar: ze kunnen door filters gaan die bacterien tegenhouden
1.1.1 X-ray diffractie voor moleculaire structuur
• X-ray diffractie wordt gebruikt om moleculaire structuur van virale eiwitten te
bepalen
• Geisoleerd en gekristalliseerd molecuul wordt bestraalt met rontgenstraal, dit
leidt tot een diffractiepatroon
• Dit wordt vervolgens verwerkt om een elektronendichtheidskaart en een atomair
model van het virus of eiwit te reconstrueren
1.1.2 Cryo-elektronenmicroscopie
• Zeer duur, hoge resolutie
• Met nieuwe technieken zeer hoge resolutie
2 enveloppe vs naakt
2.1 geëvelopeerde virussen
Bezitten een lipide dubbellaag die afkomstig is
van de celmembraan van de gastheercel. De
envelop bevat
• Fosfolipiden
• Viraal gecodeerde eiwitten die essentieel
zijn voor herkenning en binding aan
gastheercel
• Voordelen
- Makkelijker binnen dringen in gastheercel door fusie met celmembraan
- Bescherming tegen immuunsysteem, enveloppe lijkt op celmembraan
• Nadelen
- Gevoelig voor detergentia, alcohol en zeep
- Minder bestand tegen externe omgevingen (uitdroging, hitte)
, • Voorbeelden van virussen met envelop
- Influenza virus
- HIV
- SARS-CoV-2 (coronavirus)
2.2 niet-geevelopeerde (naakte) virussen
Niet-geëvelopeerde virussen missen een lipide envelop en bestaan uit een capside die
het virale genoom omhult. De capside is opgebouwd uit capsomeren (eiwitonderdelen).
voordelen nadelen Voorbeelden
• Meer resistent • Moeten cellysis • Poliovirus
tegen externe veroorzaken om vrij • Rhinovirus
invloeden te komen • Norovirus
• Overleven langer • Moeten via
buiten het lichaam endocytose binnen
dringen
3 capside
Capside is een eiwitomhulsel dat genetisch materiaal beschermt. Speelt
cruciale rol bij herkenning, hechting en infectie van gastheercellen . er zijn 3
typen capside structuren
• Helicaal
• Icosahedraal
• Complex
3.1 helicale capsidestructuur
Opgebouwd uit 1 eiwit die in een spiraalvorm rond het virale genoom wikkelen, waardoor
een buisachtige structuur ontstaat
Kenmerken Voorbeelden
• Lange, holle cilinder rondom RNA • Tabaksmozaikvirus (TMV): stijve
of DNA buis
• Dakpansgewijs • Ebolavirus : flexibele buis
• Maar 1 eiwit • Influenza virus: heeft een helicaal
capside en een envelop
, 3.2 icosahedrale capside structuur
Bolvormige structuur, opgebouwd uit driehoekige subeenheden . een
icosaëder heeft 20 driehoekige zijvlakken en wordt gevormd door
capsormeren die een symmetrische en stabiele structuur bieden
Kenmerken Voorbeelden
• Zeer stevig: kan druk gelijkmatig • Adenovirus
verdelen over oppervlakte • Herpesvirus: heeft ook een lipide
• Symmetrisch en efficient: envelop
maximale bescherming genoom • Papillomavirus (HPV)
met minimum eiwitten
• Veel virussen met icosahedrale
capside zijn niet-geenvelopeerd
3.3 complexe capsidestructuur
Past niet in helicale of icosahedrale categorie
• Vaak combinatie van helicale en icosahedrale structuren
• Soms extrastructuren
• Worden gebruikt door bacteriofagen, virussen die bacterien infecteren
• Voorbeelden
- T-bacteriofaag: infecteert bacterien en injecteert DNA met staartmechanisme
- Pokkenvirus: groot dubbelstrengig DNA virus
,Hoofdstuk 1 inleiding en diagnostiek
A Inleiding
1 virale structuur
1.1 grootte
• Zeer klein: 25-400 nm
- Bacterien zijn 1-10µm
• Ze zijn niet zichtbaar met een lichtmicroscoop en kunnen alleen worden
waargenomen met een elektronenmicroscoop
• Ze zijn ultra-filtreerbaar: ze kunnen door filters gaan die bacterien tegenhouden
1.1.1 X-ray diffractie voor moleculaire structuur
• X-ray diffractie wordt gebruikt om moleculaire structuur van virale eiwitten te
bepalen
• Geisoleerd en gekristalliseerd molecuul wordt bestraalt met rontgenstraal, dit
leidt tot een diffractiepatroon
• Dit wordt vervolgens verwerkt om een elektronendichtheidskaart en een atomair
model van het virus of eiwit te reconstrueren
1.1.2 Cryo-elektronenmicroscopie
• Zeer duur, hoge resolutie
• Met nieuwe technieken zeer hoge resolutie
2 enveloppe vs naakt
2.1 geëvelopeerde virussen
Bezitten een lipide dubbellaag die afkomstig is
van de celmembraan van de gastheercel. De
envelop bevat
• Fosfolipiden
• Viraal gecodeerde eiwitten die essentieel
zijn voor herkenning en binding aan
gastheercel
• Voordelen
- Makkelijker binnen dringen in gastheercel door fusie met celmembraan
- Bescherming tegen immuunsysteem, enveloppe lijkt op celmembraan
• Nadelen
- Gevoelig voor detergentia, alcohol en zeep
- Minder bestand tegen externe omgevingen (uitdroging, hitte)
, • Voorbeelden van virussen met envelop
- Influenza virus
- HIV
- SARS-CoV-2 (coronavirus)
2.2 niet-geevelopeerde (naakte) virussen
Niet-geëvelopeerde virussen missen een lipide envelop en bestaan uit een capside die
het virale genoom omhult. De capside is opgebouwd uit capsomeren (eiwitonderdelen).
voordelen nadelen Voorbeelden
• Meer resistent • Moeten cellysis • Poliovirus
tegen externe veroorzaken om vrij • Rhinovirus
invloeden te komen • Norovirus
• Overleven langer • Moeten via
buiten het lichaam endocytose binnen
dringen
3 capside
Capside is een eiwitomhulsel dat genetisch materiaal beschermt. Speelt
cruciale rol bij herkenning, hechting en infectie van gastheercellen . er zijn 3
typen capside structuren
• Helicaal
• Icosahedraal
• Complex
3.1 helicale capsidestructuur
Opgebouwd uit 1 eiwit die in een spiraalvorm rond het virale genoom wikkelen, waardoor
een buisachtige structuur ontstaat
Kenmerken Voorbeelden
• Lange, holle cilinder rondom RNA • Tabaksmozaikvirus (TMV): stijve
of DNA buis
• Dakpansgewijs • Ebolavirus : flexibele buis
• Maar 1 eiwit • Influenza virus: heeft een helicaal
capside en een envelop
, 3.2 icosahedrale capside structuur
Bolvormige structuur, opgebouwd uit driehoekige subeenheden . een
icosaëder heeft 20 driehoekige zijvlakken en wordt gevormd door
capsormeren die een symmetrische en stabiele structuur bieden
Kenmerken Voorbeelden
• Zeer stevig: kan druk gelijkmatig • Adenovirus
verdelen over oppervlakte • Herpesvirus: heeft ook een lipide
• Symmetrisch en efficient: envelop
maximale bescherming genoom • Papillomavirus (HPV)
met minimum eiwitten
• Veel virussen met icosahedrale
capside zijn niet-geenvelopeerd
3.3 complexe capsidestructuur
Past niet in helicale of icosahedrale categorie
• Vaak combinatie van helicale en icosahedrale structuren
• Soms extrastructuren
• Worden gebruikt door bacteriofagen, virussen die bacterien infecteren
• Voorbeelden
- T-bacteriofaag: infecteert bacterien en injecteert DNA met staartmechanisme
- Pokkenvirus: groot dubbelstrengig DNA virus
