Samenvatting Embryologie 2025 – Emma Wingels
Embryologie
Terminologie en toolbox
Hoofdstuk 1A: inleidende begrippen
• Prenatale ontwikkeling zoogdieren
o = alles voor de geboorte
o Conceptus= de vrucht (zeg niet foetus of embryo)
o we zijn hier minder strikt in de nomenclatuur dus we gaan hierom heel vaak
Nederlandstalige woorden gebruiken
o het einde van de prenatale periode is duidelijk -> geboorte (=natio)
▪ het eindpunt aan de vrouwelijke kant is de bevalling (=partus)
• bevallen gaan we niet gebruiken in de diergeneeskunde maar
werpen, veulenen, kalven, jongenen
▪ eindpunt is goed gekend maar begin punt is minder duidelijk
• beginpunt mens: vanaf de bevruchting dus 2 weken na laatste
maandstonden. Je weet dit dus niet zeker wanneer dit plaats vindt
want dit gebeurd vanbinnen
o bevruchting niet waarneembaar
• vrouwen hebben een oestrus periode dus periode waar je het
mannelijke dier toelaat ( sta reflex, krolsheid, tochtigheid)
o niet bij de mens
▪ we kunnen gaan rekenen vanaf de dekking (=coitus) maar bij de mens is
dit niet duidelijk dus we gaan hierbij rekenen vanaf de maandstonden
want dan weet je dat je niet vruchtbaar bent
o drachtig (=gestatie) -> als de bevruchting plaats gevonden heeft
▪ bij zwangerschap -> zwaar/belast dus andere benaming is graviditeit dus
inclusief de lichaamsreactie van het moederdier dus niet hetzelfde als
dracht
• het lichaam gaat er actief aan meewerken en dit is zwangerschap
▪ gestatie -> het moederdier moet er nog op reageren en daarna heb je
zwangerschap
o Grens waar we de periode in 2 indelen
▪ Nooit in het midden dus rode lijn is fictief
▪ Er is een moment waarbij je als vrouw weet dat je zwanger bent, je wacht
tot aan de rode lijn om het te zeggen tegen je omgeving -> je gaat wachten
tot je voorbij het eerste trimester bent
• Hiervoor kan nog veel mis gaan
• Weet bij elk dier waar deze rode lijn valt!
• Voor de rode lijn= embryonale fase
o Embryo= geen species specifieke kenmerken
▪ (Fetus= diersoort waartoe het behoort kan
herkend worden)
1
,Samenvatting Embryologie 2025 – Emma Wingels
o We zijn de species nog aan het vormen en de
organogenese gaat hierin door!
▪ Vormen van organen, skelet, enz -> heel belangrijk
▪ = dit is niet het begin van de embryonale fase
maar je kan hiervoor nog een lijn trekken -> groene
lijn
• Pre-embryonale fase!
o Het is nog niet aan het broeden
binnenin je lichaam dus het heeft
zich nog niet genesteld
o De grens is bij implantatie maar
ook nog andere zaken -> als je
uitgemaakt hebt wat de voorkant,
achterkant, buik en rug is= as-
vorming
• Grens tussen embryonale en foetale fase
o 1. Species specifieke kenmerken
o 2. Sluiten gehemelte: een van de langdurigste proces
want heel moeilijk en er kan veel mis mee gaan
▪ Hier moet je altijd naar gaan kijken of het gesloten
is
▪ Wat is de klacht waarvoor de eigenaar zal bellen?
De kunnen niet drinken en de melk loopt terug
naar buiten -> dan weet je als dierenarts direct dat
het gehemelte gesloten is
o -> de grens is heel vaag
• Na deze rode lijn= foetale fase
o Foetus= je kan zeggen welk dier het is dus er zijn al
species specifieke kenmerken
o De foetale fase interesseert ons weinig want alles is er al
maar alles moet gewoon matureren
2
,Samenvatting Embryologie 2025 – Emma Wingels
o Vruchtvliezen en placenta
▪ Moeder en jong gaan samen 1 orgaan bouwen en dit zal
ook geboren worden -> nageboorte = secundinae
▪ In de nageboorte blijven staan -> dieren kunnen in shock
geraken
o Na de nageboorte gaat ook de baarmoeder dus aan de zijde van
het moederdier gaan involueren en gedurende de involutie gaat
er redelijk wat rood/grijs achtig vocht afvloeien en dit wordt de
lochiënvloei genoemd
o Periode van lochiënvloei en terug keer naar normale hormonale
toestand noemt het kraambed genoemd (gebruiken we niet in
diergeneeskunde, wij gebruiken Puerperium)
▪ Melkgiften wordt ook opgestart, begint al voor de
geboorte
• Prenatale ontwikkeling vogels (kip als modelvoorbeeld)
o Vogels kennen geen foetale fase!
▪ Term is behouden voor zoogdieren
o Vogels gaan uitkippen uit een ei, onze embryo zal ook uitkippen en zal gebeuren
voor de groene lijn die wij hadden
o Voor de eileg heb je de bevruchting
o Een groot stuk wat wij bij het zoogdier in een 14dagen zien evolueren gebeurd bij
de kip nog voor het ei gelegd wordt
▪ De kip gaat ei leggen en zal wegtrekken -> ei koelt af en kip legt nog meer
eieren. Dan gaat de kip beginnen broeien en vanaf de warmte aanwezig
is, wordt alles gestart
3
, Samenvatting Embryologie 2025 – Emma Wingels
▪ Incubatie -> wanneer de broeding gestart is
• Broedduur= incubatie
▪ Bebroeding is belangrijker dan fertilisatie
▪ Embryonale ontwikkeling start in de eileider, stopt dan en gaat later terug
verder
▪
o Alles in het vet moet je kennen! Heel belangrijk!
47w 4w
52w 3w
40w 3w
21w 10w
21w
16w 50w
9w
9w
6w
32w
▪ 3w
▪ een vrouw is geen koe dus zeg niet 40weken zwanger tegen een vrouw, bij
koe is dit wel 40 weken
▪ hond en kat is heel belangrijk
▪ begin niet in dagen te spreken of in maanden! Zeg het in weken!!
• Hond en kat: 9 weken
• Schaap: 5 maanden
• Varken, everzwijn: 3m, 3w, 3d
• Als een muis geboren wordt is de mens nog niet begonnen aan de
embryogenese
o Rat en cavia -> groot verschil in woongebied, cavia is een
nestvlieder maar dracht duurt wel langer
4
Embryologie
Terminologie en toolbox
Hoofdstuk 1A: inleidende begrippen
• Prenatale ontwikkeling zoogdieren
o = alles voor de geboorte
o Conceptus= de vrucht (zeg niet foetus of embryo)
o we zijn hier minder strikt in de nomenclatuur dus we gaan hierom heel vaak
Nederlandstalige woorden gebruiken
o het einde van de prenatale periode is duidelijk -> geboorte (=natio)
▪ het eindpunt aan de vrouwelijke kant is de bevalling (=partus)
• bevallen gaan we niet gebruiken in de diergeneeskunde maar
werpen, veulenen, kalven, jongenen
▪ eindpunt is goed gekend maar begin punt is minder duidelijk
• beginpunt mens: vanaf de bevruchting dus 2 weken na laatste
maandstonden. Je weet dit dus niet zeker wanneer dit plaats vindt
want dit gebeurd vanbinnen
o bevruchting niet waarneembaar
• vrouwen hebben een oestrus periode dus periode waar je het
mannelijke dier toelaat ( sta reflex, krolsheid, tochtigheid)
o niet bij de mens
▪ we kunnen gaan rekenen vanaf de dekking (=coitus) maar bij de mens is
dit niet duidelijk dus we gaan hierbij rekenen vanaf de maandstonden
want dan weet je dat je niet vruchtbaar bent
o drachtig (=gestatie) -> als de bevruchting plaats gevonden heeft
▪ bij zwangerschap -> zwaar/belast dus andere benaming is graviditeit dus
inclusief de lichaamsreactie van het moederdier dus niet hetzelfde als
dracht
• het lichaam gaat er actief aan meewerken en dit is zwangerschap
▪ gestatie -> het moederdier moet er nog op reageren en daarna heb je
zwangerschap
o Grens waar we de periode in 2 indelen
▪ Nooit in het midden dus rode lijn is fictief
▪ Er is een moment waarbij je als vrouw weet dat je zwanger bent, je wacht
tot aan de rode lijn om het te zeggen tegen je omgeving -> je gaat wachten
tot je voorbij het eerste trimester bent
• Hiervoor kan nog veel mis gaan
• Weet bij elk dier waar deze rode lijn valt!
• Voor de rode lijn= embryonale fase
o Embryo= geen species specifieke kenmerken
▪ (Fetus= diersoort waartoe het behoort kan
herkend worden)
1
,Samenvatting Embryologie 2025 – Emma Wingels
o We zijn de species nog aan het vormen en de
organogenese gaat hierin door!
▪ Vormen van organen, skelet, enz -> heel belangrijk
▪ = dit is niet het begin van de embryonale fase
maar je kan hiervoor nog een lijn trekken -> groene
lijn
• Pre-embryonale fase!
o Het is nog niet aan het broeden
binnenin je lichaam dus het heeft
zich nog niet genesteld
o De grens is bij implantatie maar
ook nog andere zaken -> als je
uitgemaakt hebt wat de voorkant,
achterkant, buik en rug is= as-
vorming
• Grens tussen embryonale en foetale fase
o 1. Species specifieke kenmerken
o 2. Sluiten gehemelte: een van de langdurigste proces
want heel moeilijk en er kan veel mis mee gaan
▪ Hier moet je altijd naar gaan kijken of het gesloten
is
▪ Wat is de klacht waarvoor de eigenaar zal bellen?
De kunnen niet drinken en de melk loopt terug
naar buiten -> dan weet je als dierenarts direct dat
het gehemelte gesloten is
o -> de grens is heel vaag
• Na deze rode lijn= foetale fase
o Foetus= je kan zeggen welk dier het is dus er zijn al
species specifieke kenmerken
o De foetale fase interesseert ons weinig want alles is er al
maar alles moet gewoon matureren
2
,Samenvatting Embryologie 2025 – Emma Wingels
o Vruchtvliezen en placenta
▪ Moeder en jong gaan samen 1 orgaan bouwen en dit zal
ook geboren worden -> nageboorte = secundinae
▪ In de nageboorte blijven staan -> dieren kunnen in shock
geraken
o Na de nageboorte gaat ook de baarmoeder dus aan de zijde van
het moederdier gaan involueren en gedurende de involutie gaat
er redelijk wat rood/grijs achtig vocht afvloeien en dit wordt de
lochiënvloei genoemd
o Periode van lochiënvloei en terug keer naar normale hormonale
toestand noemt het kraambed genoemd (gebruiken we niet in
diergeneeskunde, wij gebruiken Puerperium)
▪ Melkgiften wordt ook opgestart, begint al voor de
geboorte
• Prenatale ontwikkeling vogels (kip als modelvoorbeeld)
o Vogels kennen geen foetale fase!
▪ Term is behouden voor zoogdieren
o Vogels gaan uitkippen uit een ei, onze embryo zal ook uitkippen en zal gebeuren
voor de groene lijn die wij hadden
o Voor de eileg heb je de bevruchting
o Een groot stuk wat wij bij het zoogdier in een 14dagen zien evolueren gebeurd bij
de kip nog voor het ei gelegd wordt
▪ De kip gaat ei leggen en zal wegtrekken -> ei koelt af en kip legt nog meer
eieren. Dan gaat de kip beginnen broeien en vanaf de warmte aanwezig
is, wordt alles gestart
3
, Samenvatting Embryologie 2025 – Emma Wingels
▪ Incubatie -> wanneer de broeding gestart is
• Broedduur= incubatie
▪ Bebroeding is belangrijker dan fertilisatie
▪ Embryonale ontwikkeling start in de eileider, stopt dan en gaat later terug
verder
▪
o Alles in het vet moet je kennen! Heel belangrijk!
47w 4w
52w 3w
40w 3w
21w 10w
21w
16w 50w
9w
9w
6w
32w
▪ 3w
▪ een vrouw is geen koe dus zeg niet 40weken zwanger tegen een vrouw, bij
koe is dit wel 40 weken
▪ hond en kat is heel belangrijk
▪ begin niet in dagen te spreken of in maanden! Zeg het in weken!!
• Hond en kat: 9 weken
• Schaap: 5 maanden
• Varken, everzwijn: 3m, 3w, 3d
• Als een muis geboren wordt is de mens nog niet begonnen aan de
embryogenese
o Rat en cavia -> groot verschil in woongebied, cavia is een
nestvlieder maar dracht duurt wel langer
4
