Diabetes
Een metabole stoornis primair gekenmerkt door
- Hyperglycemie t.g.v. een absoluut insulinetekort (T1DM) of relatief insuline-gebrek
met/zonder insuline-resistentie (T2DM)
- Bijkomende problemen in KH, eiwit en vetstofwisseling
- Lange termijn complicaties t.g.v. chronische hyperglycemie (macro- en microvasculair)
Epidemiologie
- Toenemende prevalentie in België stijgend tot 10% van de bevolking met T2DM en 7% voor
prediabetes/GGT – T2DM sterk gerelateerd aan de sedentaire levensstijl (BMI en WHR zijn
onafhankelijke risicofactoren)
- Risico-inschatting – FINDRISC vragenlijst
- Leeftijd Score:
- BMI - 1-6 = 1/100 kan op DM binnen 10 jaar
- WHR - 7-11 = 1/25 – lifestyle
- Bloeddruk - >12 = 1/6 – lifestyle verandering en
- Gemeten hoge glycemie (bv. zwangerschap) doorverwijzen huisarts voor
- Dieet glycemiemeting
- Fysieke activiteit
- Familiale voorgeschiedenis
- Prediabetes/verstoorde glucose tolerantie (IGT) – verhoogd risico op DM, maar
interventie/lifestyle kan het risico dalen met ~60%
o IFG of IGT – 5-6% kans op DM per jaar
o IFG + IGT – 10-13% kans per jaar
o HbA1c >5.7 – 5% kans per jaar
Classificatie
- T1DM (10%)
- T2DM (90%)
- Specifieke types
o Genetische β-cel disfunctie bij kinderen – MODY 2-3 (meest fq.)
▪ R/ dieet, SU of insulin
o T.g.v. andere gerelateerde ziekten
Diabetes due to pancreatic disease Diabetes due to drugs and chemicals
- Chronic or recurrent pancreatitis - Glucocorticoïde
- Haemochromatosis - Diuretics (thiazides)
Diabetes due to other endocrine disease - Atypical antipsychotics
- Cushing ’s syndrome - -blockers (bij pre-diabetici)
- Acromegaly - Anti-retroviral HAART
- Phaeochromocytoma Diabetes due associated with genetic
- Glucagonoma syndromes
- Cystische fibrose
- Zwangerschapsdiabetes – 12% van zwangere vrouwen
o Verdwijnt na bevalling, blijvend verhoogd risico op T2DM
o OGTT op week 24-28 met 75 gram glucose - ≥1 criteria:
▪ Vasten ≥ 92 mg/dl
▪ 1 uur ≥ 180 mg/dl
▪ 2 uur ≥ 153 mg/dl
1
,Diagnose van Diabetes Mellitus
- HbA1c ≥ 6.5% OF
- FPG ≥ 126 mg/dl (7.0 mmol/l) – nuchter voor 8 uur OF
- 2h plasma glucose ≥200 mg/dl (11.1 mmol/l) na OGTT met 75 gr glucose in water OF
- Patiënt met symptomen van hyperglycemie of hyperglycemische crisis – random plasma
glucose ≥200 mg/dl (11.1 mmol/l)
*elke afwijkende glucosespiegel dient gecontroleerd/bevestigd te worden – vooral criteria 1-3
OGTT – orale glucose tolerantie test
- Basale glycemiebepaling – 75 gram glucose in 5 min – glycemiemeting elke 30 minuten
gedurende 2 uur
OGTT nuchter 2 uur na 75g glucosedrank
normaal < 100 mg/dl (5.6 mmol/L) < 140 mg/dl (7.8 mmol/L)
gestoorde nuchtere glycemie
(impaired fasting glucose: IFG) 100-125 mg/dl
gestoorde glucosetolerantie
(impaired glucose tolerance: IGT) 140-199 mg/dl
diabetes mellitus ≥ 126 mg/dl (7.0 mmol/L) ≥ 200 mg/dl (11.1 mmol/L)
Type 1 Diabetes Mellitus
Definitie
- Insuline tekort t.g.v. reductie >75% van de β-cellen
o T-cel gemedieerde auto-immuunreactie tegen de β-cellen met insulitis (macrofagen)
en β-cel antilichamen
o Polygenetische (HLA DR3 en DR4, CTLA-4) en polyfactoriele aandoening
- Klassieke type 1 DM - < 40 jaar
o Sympt.: ernstig en snel progressief, plotse polydipsie, polyurie en vermagering
- LADA (late auto-immuun diabetes of adults) – tragere auto-immuun destructie
- Incidentie < 15 jaar is 14/100 – totaal 55.000 in België
Pathogenese
- Combinatie van genetische voorbeschikking en
omgevingsfactoren → subklinische auto-immuun
destructie (maanden tot jaren) met stijgen van
antistoffen
- 2nd hit met acute stress/chirurgie → symptomatische
T1DM bij β-cel massa <25% en diagnose
- Chronische complicaties – risicomerkers: HbA1c (<7%
houden)
- Cellulaire immuniteit (Insulitis) – Infiltratie van
de eilandjes van Langerhans door T-lymfocyten
en macrofagen
o Variabel verloop van β-cellen
destructie – Diagnose >75% reductie
o Prevalentie van insulitis daalt met de leeftijd
- Humorale immuniteit – β-cel autoantilichamen
o Weerspiegeling AI-destructie (geen rol in pathogenese) – variatie met de leeftijd
o ICA titer daalt met leeftijd – 20% persisterend met risico op andere auto-
immuunziekten (Hashimoto’s thyroïditis, ziekte van Graves, ziekte van Addison,
coeliakie en autoimmune gastritis/pernicieuze anemie)
2
, o Sterk predictief (aantal en type) – risico op T1DM bij screening van familieleden EN
voorspellen wanneer men DM zal ontwikkelen (tijdig ingrijpen om progressie te
voorkomen)
- Erfelijke factoren – associatie met bepaalde HLA allelen (HLA DR3, DR4, DQ2 en DQ8
disequilibrium)
o Familiale clustering – kind van patiënt heeft 2-5% kans
o Verschillende incidentie naar etniciteit
o HLA-systeem: RR 14 bij HLA-associatie – 50% kans
o Transfert van de ziekte d.m.v. milt of beenmergcellen
o Dierexperimenteel onderzoek (NOD muis, BB rat, …)
- Omgevingsfactoren
o Piekincidentie 8-15 jaar – M>V
o Noord-Zuid gradiënt – e.v. seizoensgebonden
o Omgevingsfactoren:
▪ Virussen (CMV, bof, rubella, EBV)
▪ Dieet (koemelk, nitrosamine/BBQ)
▪ Borstvoeding (beschermend)
▪ Levensstijl (stress, toxines)
Symptomen
- Meestal acuut begin
o Gewichtsverlies
o Polyfagie, polyurie, polydipsie, Nycturie
o Vermoeidheid
o GI-bezwaren
o Tekenen van keto-acidose
o Infecties (genitaal)
o Voetulcera/slechte helende wenden
- Pathogenese van symptomen – katabolisme door insulinetekort
3
, Verschillen tussen T1 en T2 DM
Insuline deficiëntie → C-peptiden negatief (pro-insuline → splitsing insuline en c-peptide)
T1DM – acuut/snel progressief; T2DM – insidieus/progressief verloop
Type 2 diabetes
Pathogenese
- Insuline resistentie en relatieve insuline deficiëntie → hyperglycemie
o Verminderde GLUT4-transporter expressie – verminderde glucose opname t.h.v.
spier- en vetcellen
o Progressieve β-cel dysfunctie met verminderde insuline productie en verhoogde
glucagon secretie → verhoogde hepatische glucose output (gluconeogenese en
glycogenolyse) staat in directe relatie met FPG
- Evolutie gedurende jaren (NGT → insuline resistentie → IGT/IFG → T2DM)
o Hyperinsulinemie → hypoinsulinemie
▪ Initiële hepatische en perifere insuline resistentie – compensatoir
verhoogde insuline productie
▪ Progressief dalende β-cel functie tot disfunctie
o Glycemie
▪ Initieel enkel verstoorde PPG t.g.v. verhoogde glucose-load – progressieve
stijging in FPG t.g.v. β-cel dysfunctie
o Proces van jaren – pathogenese/functieverlies al 10 jaar bezig voorgaande diagnose
▪ Pancreasfunctie <50% van normaal bij diagnose
▪ Kunt ingrijpen op stadium van pre-diabetes/verstoorde glucose tolerantie
d.m.v. lifestyle om progressie tot T2DM te voorkomen
▪ Insuline secretie in vroege ziekte al verstoord met een trage/vlakke insuline
respons PP
4
Een metabole stoornis primair gekenmerkt door
- Hyperglycemie t.g.v. een absoluut insulinetekort (T1DM) of relatief insuline-gebrek
met/zonder insuline-resistentie (T2DM)
- Bijkomende problemen in KH, eiwit en vetstofwisseling
- Lange termijn complicaties t.g.v. chronische hyperglycemie (macro- en microvasculair)
Epidemiologie
- Toenemende prevalentie in België stijgend tot 10% van de bevolking met T2DM en 7% voor
prediabetes/GGT – T2DM sterk gerelateerd aan de sedentaire levensstijl (BMI en WHR zijn
onafhankelijke risicofactoren)
- Risico-inschatting – FINDRISC vragenlijst
- Leeftijd Score:
- BMI - 1-6 = 1/100 kan op DM binnen 10 jaar
- WHR - 7-11 = 1/25 – lifestyle
- Bloeddruk - >12 = 1/6 – lifestyle verandering en
- Gemeten hoge glycemie (bv. zwangerschap) doorverwijzen huisarts voor
- Dieet glycemiemeting
- Fysieke activiteit
- Familiale voorgeschiedenis
- Prediabetes/verstoorde glucose tolerantie (IGT) – verhoogd risico op DM, maar
interventie/lifestyle kan het risico dalen met ~60%
o IFG of IGT – 5-6% kans op DM per jaar
o IFG + IGT – 10-13% kans per jaar
o HbA1c >5.7 – 5% kans per jaar
Classificatie
- T1DM (10%)
- T2DM (90%)
- Specifieke types
o Genetische β-cel disfunctie bij kinderen – MODY 2-3 (meest fq.)
▪ R/ dieet, SU of insulin
o T.g.v. andere gerelateerde ziekten
Diabetes due to pancreatic disease Diabetes due to drugs and chemicals
- Chronic or recurrent pancreatitis - Glucocorticoïde
- Haemochromatosis - Diuretics (thiazides)
Diabetes due to other endocrine disease - Atypical antipsychotics
- Cushing ’s syndrome - -blockers (bij pre-diabetici)
- Acromegaly - Anti-retroviral HAART
- Phaeochromocytoma Diabetes due associated with genetic
- Glucagonoma syndromes
- Cystische fibrose
- Zwangerschapsdiabetes – 12% van zwangere vrouwen
o Verdwijnt na bevalling, blijvend verhoogd risico op T2DM
o OGTT op week 24-28 met 75 gram glucose - ≥1 criteria:
▪ Vasten ≥ 92 mg/dl
▪ 1 uur ≥ 180 mg/dl
▪ 2 uur ≥ 153 mg/dl
1
,Diagnose van Diabetes Mellitus
- HbA1c ≥ 6.5% OF
- FPG ≥ 126 mg/dl (7.0 mmol/l) – nuchter voor 8 uur OF
- 2h plasma glucose ≥200 mg/dl (11.1 mmol/l) na OGTT met 75 gr glucose in water OF
- Patiënt met symptomen van hyperglycemie of hyperglycemische crisis – random plasma
glucose ≥200 mg/dl (11.1 mmol/l)
*elke afwijkende glucosespiegel dient gecontroleerd/bevestigd te worden – vooral criteria 1-3
OGTT – orale glucose tolerantie test
- Basale glycemiebepaling – 75 gram glucose in 5 min – glycemiemeting elke 30 minuten
gedurende 2 uur
OGTT nuchter 2 uur na 75g glucosedrank
normaal < 100 mg/dl (5.6 mmol/L) < 140 mg/dl (7.8 mmol/L)
gestoorde nuchtere glycemie
(impaired fasting glucose: IFG) 100-125 mg/dl
gestoorde glucosetolerantie
(impaired glucose tolerance: IGT) 140-199 mg/dl
diabetes mellitus ≥ 126 mg/dl (7.0 mmol/L) ≥ 200 mg/dl (11.1 mmol/L)
Type 1 Diabetes Mellitus
Definitie
- Insuline tekort t.g.v. reductie >75% van de β-cellen
o T-cel gemedieerde auto-immuunreactie tegen de β-cellen met insulitis (macrofagen)
en β-cel antilichamen
o Polygenetische (HLA DR3 en DR4, CTLA-4) en polyfactoriele aandoening
- Klassieke type 1 DM - < 40 jaar
o Sympt.: ernstig en snel progressief, plotse polydipsie, polyurie en vermagering
- LADA (late auto-immuun diabetes of adults) – tragere auto-immuun destructie
- Incidentie < 15 jaar is 14/100 – totaal 55.000 in België
Pathogenese
- Combinatie van genetische voorbeschikking en
omgevingsfactoren → subklinische auto-immuun
destructie (maanden tot jaren) met stijgen van
antistoffen
- 2nd hit met acute stress/chirurgie → symptomatische
T1DM bij β-cel massa <25% en diagnose
- Chronische complicaties – risicomerkers: HbA1c (<7%
houden)
- Cellulaire immuniteit (Insulitis) – Infiltratie van
de eilandjes van Langerhans door T-lymfocyten
en macrofagen
o Variabel verloop van β-cellen
destructie – Diagnose >75% reductie
o Prevalentie van insulitis daalt met de leeftijd
- Humorale immuniteit – β-cel autoantilichamen
o Weerspiegeling AI-destructie (geen rol in pathogenese) – variatie met de leeftijd
o ICA titer daalt met leeftijd – 20% persisterend met risico op andere auto-
immuunziekten (Hashimoto’s thyroïditis, ziekte van Graves, ziekte van Addison,
coeliakie en autoimmune gastritis/pernicieuze anemie)
2
, o Sterk predictief (aantal en type) – risico op T1DM bij screening van familieleden EN
voorspellen wanneer men DM zal ontwikkelen (tijdig ingrijpen om progressie te
voorkomen)
- Erfelijke factoren – associatie met bepaalde HLA allelen (HLA DR3, DR4, DQ2 en DQ8
disequilibrium)
o Familiale clustering – kind van patiënt heeft 2-5% kans
o Verschillende incidentie naar etniciteit
o HLA-systeem: RR 14 bij HLA-associatie – 50% kans
o Transfert van de ziekte d.m.v. milt of beenmergcellen
o Dierexperimenteel onderzoek (NOD muis, BB rat, …)
- Omgevingsfactoren
o Piekincidentie 8-15 jaar – M>V
o Noord-Zuid gradiënt – e.v. seizoensgebonden
o Omgevingsfactoren:
▪ Virussen (CMV, bof, rubella, EBV)
▪ Dieet (koemelk, nitrosamine/BBQ)
▪ Borstvoeding (beschermend)
▪ Levensstijl (stress, toxines)
Symptomen
- Meestal acuut begin
o Gewichtsverlies
o Polyfagie, polyurie, polydipsie, Nycturie
o Vermoeidheid
o GI-bezwaren
o Tekenen van keto-acidose
o Infecties (genitaal)
o Voetulcera/slechte helende wenden
- Pathogenese van symptomen – katabolisme door insulinetekort
3
, Verschillen tussen T1 en T2 DM
Insuline deficiëntie → C-peptiden negatief (pro-insuline → splitsing insuline en c-peptide)
T1DM – acuut/snel progressief; T2DM – insidieus/progressief verloop
Type 2 diabetes
Pathogenese
- Insuline resistentie en relatieve insuline deficiëntie → hyperglycemie
o Verminderde GLUT4-transporter expressie – verminderde glucose opname t.h.v.
spier- en vetcellen
o Progressieve β-cel dysfunctie met verminderde insuline productie en verhoogde
glucagon secretie → verhoogde hepatische glucose output (gluconeogenese en
glycogenolyse) staat in directe relatie met FPG
- Evolutie gedurende jaren (NGT → insuline resistentie → IGT/IFG → T2DM)
o Hyperinsulinemie → hypoinsulinemie
▪ Initiële hepatische en perifere insuline resistentie – compensatoir
verhoogde insuline productie
▪ Progressief dalende β-cel functie tot disfunctie
o Glycemie
▪ Initieel enkel verstoorde PPG t.g.v. verhoogde glucose-load – progressieve
stijging in FPG t.g.v. β-cel dysfunctie
o Proces van jaren – pathogenese/functieverlies al 10 jaar bezig voorgaande diagnose
▪ Pancreasfunctie <50% van normaal bij diagnose
▪ Kunt ingrijpen op stadium van pre-diabetes/verstoorde glucose tolerantie
d.m.v. lifestyle om progressie tot T2DM te voorkomen
▪ Insuline secretie in vroege ziekte al verstoord met een trage/vlakke insuline
respons PP
4
