INTERVENTION MAPPING
DIABETES TYPE 2
19 augustus 2019
0
, 1. SAMENVATTING
De prevalentie van diabetes mellitus type 2 neemt per jaar toe. Volgens Volksgezondheidenzorg
(2019) heeft ongeveer 6% van de bevolking in Nederland deze ziekte. De kwaliteit van leven kan
worden verminderd bij zorgvragers met diabetes type 2, hierdoor zijn passende interventies bij deze
ziekte noodzakelijk. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat voorlichting en preventie
ervoor kunnen zorgen dat symptomen van diabetes type 2 kunnen worden uitgesteld of voorkomen.
Met behulp van Intervention Mapping kunnen er nieuwe interventies worden ontwikkeld en
geïmplementeerd met als doel om gezondheidsbevorderend gedrag te bevorderen of aan te leren
(Sassen, 2018).
De methode Intervention Mapping bestaat uit verschillende stappen en dienen voor een goed
eindresultaat allemaal doorlopen te worden. Met behulp van literatuur wordt in stap 1 inzicht
gecreëerd in het gezondheidsprobleem. Door de oorzaken, de risicogroepen, risicogedragingen en de
invloeden op elkaar te analyseren wordt ontdekt of gezondheidsbevordering een bijdragen aan het
gezondheidsprobleem kan leveren. Cijfermatig worden de indicatoren weergegeven, waaronder
prevalentie, levensverwachting, mortaliteit en ervaren van gezondheid. Dit samen geeft de ernst van
het gezondheidsprobleem weer en het belang van preventieve maatregelen (Sassen, 2018).
In stap 2 worden de gedragsdoelen gedefinieerd en de interventies om deze doelen te halen
bepaald. De verzamelde informatie laat zien welke factoren invloed hebben op het
gezondheidsprobleem en welk gezondheidsgedrag een negatief effect laat zien. Er zijn twee
gedragingen vastgesteld die positief van invloed kunnen zijn bij diabetes type 2. Het gaat hierbij om
het aanpassen van het voedingspatroon en de lichaamsbeweging. De twee einddoelen zijn
uitgesplitst in verschillende gedrags- en veranderdoelen, zodat de haalbaarheid wordt verhoogd. De
gedragsdoelen worden in de volgende fase van Intervention Mapping beschreven aan de hand van
methoden en theorieën die van toepassing kunnen zijn voor het behandelen van het doel (Sassen,
2018).
Om gedragsverandering in gang te zetten wordt er in stap 3 gezocht naar, bij de doelgroep, passende
methoden en strategieën. De gedragingen vanuit het TPB-model zijn gebruikt om de geschikte
theorieën en methoden toe te kunnen passen (Sassen, 2018).
Met behulp van de resultaten van stap 3 zijn in stap 4 de interventies ontworpen om de
gedragsdeterminanten, de intentie en het gezondheidsgedrag te veranderen. De ontwikkelde
interventies richten zich op het bevorderen van het zelfmanagement en het verbeteren van kwaliteit
van leven. Hiernaast wordt het contact met de zorgvrager beschreven en het zelfmanagement
strategieën door de verpleegkundige toegepast (Sassen, 2018).
De laatste fase van Intervention Mapping wordt ingevuld door het ontwikkelen van een
implementatie- en evaluatieplan. Het implementatieplan is een weergave van het proces voor het in
de praktijk brengen van de gezondheidsdeskundige interventie. Daarbij zal het evaluatieplan een
bijdrage leveren aan het bekritiseren van de behaalde resultaten. Bij de evaluatie worden de doelen
afgezet tegen de effecten van de gezondheidskundige interventie (Sassen, 2018).
INTERVENTION MAPPING 1
, INHOUDSOPGAVE
1. Samenvatting..................................................................................................... 1
2. Inleiding.............................................................................................................. 4
2.1 Begrippenlijst................................................................................................ 5
3. Stap 1: Needs assessment.................................................................................6
3.1 Gezondheidsprobleem................................................................................... 6
3.2 Gedragsanalyse............................................................................................. 8
3.3 Omgevingsanalyse........................................................................................ 9
3.4 Gezondheidsdeterminanten........................................................................11
3.4.1 Voeding................................................................................................................................11
3.4.2 Beweging.............................................................................................................................14
3.5 Conclusie..................................................................................................... 16
4. Stap 2: Gedrags- en veranderdoelen................................................................17
4.1 Gedragsdeterminant voeding......................................................................17
4.2 Gedragsdeterminant beweging...................................................................17
5. Stap 3: Methoden en theorieën........................................................................22
5.1 Methoden en theorieën bij gedragsdoelen gericht op voeding...................23
5.2 Methoden en theorieën bij gedragsdoelen gericht op beweging.................24
6. Stap 4: Gezondheidsdeskundige interventie....................................................27
6.1 Model van gedragsverandering...................................................................27
6.2. zelfmanagement....................................................................................... 27
6.3. Contact leggen met de zorgvrager........................................................................................27
6.4.Verandering van attitudes.....................................................................................................28
6.5.Verandering van subjectieve normen en sociale iinvloed......................................................29
6.6. verandering van waargenomen gedragscontrole en eigeneffectiviteit.................................30
6.7. gedragsverandering..............................................................................................................31
6.8. gedragsbehoud.....................................................................................................................32
6.9. Etische afweging....................................................................................... 33
7. Stap 5: Implementatieplan............................................................................... 35
7.1 Fase 1: Oriëntatie........................................................................................ 35
7.2 Fase 2: Inzicht............................................................................................. 36
7.3 Fase 3: Acceptatie....................................................................................... 36
7.4 Fase 4: Verandering.................................................................................... 37
7.5 Fase 5: Behoud van verandering.................................................................37
8. Stap 6: Evaluatieplan....................................................................................... 39
8.1 Voeding....................................................................................................... 40
INTERVENTION MAPPING 2
, 8.2 Beweging.................................................................................................... 41
9. Bronnenlijst...................................................................................................... 42
10. Bijalge 1 - Resultatentabel.............................................................................46
11. Bijlage 2 - Interviews...................................................................................... 50
11.1 Interview................................................................................................... 50
1.2 Bijlage 3 – Samenwerkingsdossier..................................................................54
12.1 Samenwerkingsovereenkomst..................................................................54
12.2 Peerassesment 1....................................................................................... 57
12.3 Peerassesment 2....................................................................................... 58
12.4 Peerassesment 3....................................................................................... 59
12.5 Peerassesment 4....................................................................................... 60
12.6 Reflectie op peerassesment......................................................................61
INTERVENTION MAPPING 3
DIABETES TYPE 2
19 augustus 2019
0
, 1. SAMENVATTING
De prevalentie van diabetes mellitus type 2 neemt per jaar toe. Volgens Volksgezondheidenzorg
(2019) heeft ongeveer 6% van de bevolking in Nederland deze ziekte. De kwaliteit van leven kan
worden verminderd bij zorgvragers met diabetes type 2, hierdoor zijn passende interventies bij deze
ziekte noodzakelijk. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat voorlichting en preventie
ervoor kunnen zorgen dat symptomen van diabetes type 2 kunnen worden uitgesteld of voorkomen.
Met behulp van Intervention Mapping kunnen er nieuwe interventies worden ontwikkeld en
geïmplementeerd met als doel om gezondheidsbevorderend gedrag te bevorderen of aan te leren
(Sassen, 2018).
De methode Intervention Mapping bestaat uit verschillende stappen en dienen voor een goed
eindresultaat allemaal doorlopen te worden. Met behulp van literatuur wordt in stap 1 inzicht
gecreëerd in het gezondheidsprobleem. Door de oorzaken, de risicogroepen, risicogedragingen en de
invloeden op elkaar te analyseren wordt ontdekt of gezondheidsbevordering een bijdragen aan het
gezondheidsprobleem kan leveren. Cijfermatig worden de indicatoren weergegeven, waaronder
prevalentie, levensverwachting, mortaliteit en ervaren van gezondheid. Dit samen geeft de ernst van
het gezondheidsprobleem weer en het belang van preventieve maatregelen (Sassen, 2018).
In stap 2 worden de gedragsdoelen gedefinieerd en de interventies om deze doelen te halen
bepaald. De verzamelde informatie laat zien welke factoren invloed hebben op het
gezondheidsprobleem en welk gezondheidsgedrag een negatief effect laat zien. Er zijn twee
gedragingen vastgesteld die positief van invloed kunnen zijn bij diabetes type 2. Het gaat hierbij om
het aanpassen van het voedingspatroon en de lichaamsbeweging. De twee einddoelen zijn
uitgesplitst in verschillende gedrags- en veranderdoelen, zodat de haalbaarheid wordt verhoogd. De
gedragsdoelen worden in de volgende fase van Intervention Mapping beschreven aan de hand van
methoden en theorieën die van toepassing kunnen zijn voor het behandelen van het doel (Sassen,
2018).
Om gedragsverandering in gang te zetten wordt er in stap 3 gezocht naar, bij de doelgroep, passende
methoden en strategieën. De gedragingen vanuit het TPB-model zijn gebruikt om de geschikte
theorieën en methoden toe te kunnen passen (Sassen, 2018).
Met behulp van de resultaten van stap 3 zijn in stap 4 de interventies ontworpen om de
gedragsdeterminanten, de intentie en het gezondheidsgedrag te veranderen. De ontwikkelde
interventies richten zich op het bevorderen van het zelfmanagement en het verbeteren van kwaliteit
van leven. Hiernaast wordt het contact met de zorgvrager beschreven en het zelfmanagement
strategieën door de verpleegkundige toegepast (Sassen, 2018).
De laatste fase van Intervention Mapping wordt ingevuld door het ontwikkelen van een
implementatie- en evaluatieplan. Het implementatieplan is een weergave van het proces voor het in
de praktijk brengen van de gezondheidsdeskundige interventie. Daarbij zal het evaluatieplan een
bijdrage leveren aan het bekritiseren van de behaalde resultaten. Bij de evaluatie worden de doelen
afgezet tegen de effecten van de gezondheidskundige interventie (Sassen, 2018).
INTERVENTION MAPPING 1
, INHOUDSOPGAVE
1. Samenvatting..................................................................................................... 1
2. Inleiding.............................................................................................................. 4
2.1 Begrippenlijst................................................................................................ 5
3. Stap 1: Needs assessment.................................................................................6
3.1 Gezondheidsprobleem................................................................................... 6
3.2 Gedragsanalyse............................................................................................. 8
3.3 Omgevingsanalyse........................................................................................ 9
3.4 Gezondheidsdeterminanten........................................................................11
3.4.1 Voeding................................................................................................................................11
3.4.2 Beweging.............................................................................................................................14
3.5 Conclusie..................................................................................................... 16
4. Stap 2: Gedrags- en veranderdoelen................................................................17
4.1 Gedragsdeterminant voeding......................................................................17
4.2 Gedragsdeterminant beweging...................................................................17
5. Stap 3: Methoden en theorieën........................................................................22
5.1 Methoden en theorieën bij gedragsdoelen gericht op voeding...................23
5.2 Methoden en theorieën bij gedragsdoelen gericht op beweging.................24
6. Stap 4: Gezondheidsdeskundige interventie....................................................27
6.1 Model van gedragsverandering...................................................................27
6.2. zelfmanagement....................................................................................... 27
6.3. Contact leggen met de zorgvrager........................................................................................27
6.4.Verandering van attitudes.....................................................................................................28
6.5.Verandering van subjectieve normen en sociale iinvloed......................................................29
6.6. verandering van waargenomen gedragscontrole en eigeneffectiviteit.................................30
6.7. gedragsverandering..............................................................................................................31
6.8. gedragsbehoud.....................................................................................................................32
6.9. Etische afweging....................................................................................... 33
7. Stap 5: Implementatieplan............................................................................... 35
7.1 Fase 1: Oriëntatie........................................................................................ 35
7.2 Fase 2: Inzicht............................................................................................. 36
7.3 Fase 3: Acceptatie....................................................................................... 36
7.4 Fase 4: Verandering.................................................................................... 37
7.5 Fase 5: Behoud van verandering.................................................................37
8. Stap 6: Evaluatieplan....................................................................................... 39
8.1 Voeding....................................................................................................... 40
INTERVENTION MAPPING 2
, 8.2 Beweging.................................................................................................... 41
9. Bronnenlijst...................................................................................................... 42
10. Bijalge 1 - Resultatentabel.............................................................................46
11. Bijlage 2 - Interviews...................................................................................... 50
11.1 Interview................................................................................................... 50
1.2 Bijlage 3 – Samenwerkingsdossier..................................................................54
12.1 Samenwerkingsovereenkomst..................................................................54
12.2 Peerassesment 1....................................................................................... 57
12.3 Peerassesment 2....................................................................................... 58
12.4 Peerassesment 3....................................................................................... 59
12.5 Peerassesment 4....................................................................................... 60
12.6 Reflectie op peerassesment......................................................................61
INTERVENTION MAPPING 3
