INLEIDING TOT DE
ZIEKTELEER
Schooljaar 2020-2021
Zoë Verdoodt
, 1. Ziekte versus gezondheid
1.leven we dan niet gezonder dan vroeger ?
- toename van levensverwachting (47 in 1900 tot > 80 jaar heden)
- toename van chronische ziekten en klachten
• 80% van 65+ lijdt aan minstens één chronische ziekte
• 50% van 65+ hebben 2 of meer chronische ziekten
• 70% sterven tgv chronische ziekte
• impact op gezondheidsbudget
cf. ‘Pareto principe’ in de gezondheidszorg >40% uitgaves gezondheidszorg te wijten aan
chronische ziekte
- persoonlijke keuzes beïnvloeden levensverwachting ‘the lifestyle epidemic’
• 40% van kankergevallen zijn vermijdbaar
• >50% van CV pathologie of diabetes zijn vermijdbaar
• 15% uitgaves gezondheidszorg te wijten aan obesitas
2.leg uit : het begrip gezondheid kan op verschillende manieren benaderd worden.
- biomedische dimensie: alle zieken zijn een afwijking van de normale biologische functies,
kenmerkend waren voor de menselijke soort en dus onafhankelijk van de individuele kenmerken
van de zieke mens, door pathogeen. Gezond is vrij van ziekte en normaal lichamelijk functioneren.
Ziekte is een objectief fenomeen: oorzakelijk agens typische symptomen aanwijsbare
diagnose. Onafhankelijk vastgesteld door artsen. Fysiologische dysfunctie en gezondheid als
negatieve conditie.
voordeel : eenvoudig principe (zieke = gezonde persoon plus pathogeen), monocausale
verklaringswijze van ziekte, groot belang van de fysiologie en pathofysiologie
probleem : niet altijd typische aanwijsbare oorzaak: multicausaal, klachten/afwijking niet
uniform, indolent aanwezig, variabel verloop in tijd; monopolie van artsen vs. rol van
patiënt & paramedici ?; fysiologische dysfunctie soms moeilijk te “meten”; chronische
‘niet-te-genezen’ aandoeningen
bv. Kanker hartslagaderbreuk lijkt plotse ziekte : proces van atherosclerose sleept al jaren aan
- biologische dimensie : de overleving van het individu wordt bepaald door de mate waarin het
organisme in staat is zijn interne milieu binnen nauwe grenzen constant te houden (=homeostase)
( universeel en meetbaar ) bv. Temperatuur
- psychologische benadering : gezond zijn is het in staat zijn om door jezelf gestelde doelen in je
leven te behalen en hiermee aan belangrijke geestelijke behoeften te voldoen
mensen met enkel lichamelijke gebreken zijn hier gezond
- de sociale benadering : het maatschappelijk functioneren staat centraal. Een persoon is gezond als
hij de sociale rollen doe de samenleving hem toebedeelt, ten uitvoer brengt.
- Holistische benadering van gezondheid volgens WHO : humane benadering ↔ medische
gezondheid als breed begrip
gezondheid als voorwaarde voor optimaal
functioneren
globale visie
aantal streefdoelen en aanknopingspunten
,3. “een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en sociaal welbevinden en niet louter de
afwezigheid van ziekte of een lichamelijk gebrek.” Wat is het probleem met deze definitie van
gezondheid ?
Dit is de multifactoriële definitie van de WHO
- te ruim om bruikbaar te zijn en vaak onmogelijk en zelfs utopisch om aan al deze voorwaarden te
voldoen
- Geeft onvoldoende grondslag om gezonden van ongezonden van elkaar te onderscheiden
- gezondheid is een dynamisch gegeven
- welbevinden is een subjectieve toestand
Wel omschrijven als : vermogen zich aan te passen (en eigen regie te voeren) in het licht van de
fysische, emotionele en sociale uitdagingen in het leven (Illich, Huber)
- te veel nadruk op individueel gedrag (eerder omschrijving van ‘burgerschap’, ‘welzijn’),
(aanpassingsvaardig) gedrag alleen niet voldoende voor gezondheid
-geen aandacht voor lichamelijk (somatisch/psychisch) functioneren (‘vitaliteit’), als basisvoorwaarde
4. wat is de huidige visie op gezondheid en wat is het belang ervan met betrekking tot
revalidatieleer ?
Gezondheid is de individuele eigenschap om lichamelijk, geestelijk en sociaal, naar eigen vermogen
en beleven, adequaat te functioneren in de samenleving. Het mede door eigen inspanning en naar
welbevinden kunnen behouden & ontwikkelen van de gezien de levensfase noodzakelijke
lichamelijke, psychische en sociale functies.
consensus :
- fysieke, psychische en sociale omstandigheden zowel objectief als subjectief (beleving)
- maximaal haalbare gezondheid op basis van eigen capaciteiten
- veronderstelt eigen actieve inbreng (evenwicht en continuüm )
- rekening houden met levensloop
individuele perceptie van levenskwaliteit
5. wat is de definitie van ziekte en ziektebeeld ?
FR: ‘maladie’ (male habitus)
ENG: ‘disease’, ‘disorder’, maar ook ‘condition’
ziekte, aandoening, dysfunctie, ‘een pathologie’, een kwaal (schadelijke afwijking van organisme)
ziekte ≠ afwezigheid van gezondheid
biomedisch model : ziekte is een afwijking van de normale biologische functies
biopsychosociaal model : ziekte is het onvermogen om zijn geestelijke behoeften te realiseren en zich
aan te passen aan en te gedragen naar de heersende waarden en normen
algemeen : verstoring van "normale" vitale functioneren van het gehele individu
Ziektebeeld :
- symptomen = ziekteklachten of ziektetekens
- medische of klinisch ziektebeeld = klinische symptomatologie typerend voor bepaalde ziekte
- ziektebegrip/concept = opvattingen & denkbeelden over ziekte en ziek zijn
- classificatie disabiliteit: • gebrek of stoornis
• beperking in activiteit
• handicap of participatieprobleem of participatierestrictie
- revalidatie
, 6. wat zijn de kenmerken van het ziekteproces ?
De etiologie is de oorzaak die de ziekte veroorzaakt( monofactorieel of multifactorieel ). De oorzaak
kan endogeen ( genetische veranderingen ) of exogeen ( omvatten micro-organismen en fysische en
chemische agentia).
De pathogenese is de manier waarop de oorzaak de ziekte tot stand brengt. Er spelen 3 factoren een
belangrijke rol : de schadelijke invloed, het terrein( de vatbaarheid van een persoon voor het krijgen
van een ziekte), en de gevoeligheid.
pathofysiologie zijn de functionele veranderingen die optreden in organisme door ziekte of letsel
symptomatologie is de subjectiviteit van de klachten en de objectiveerbare ziekte
Een ziekte kan idiopathisch en iatrogeen zijn.
Een klinische uiting van de ziekte kan een symptoom zijn of een ziekteteken. Ziekteketens kunnen
aspecifiek zijn, bij uiteenlopende ziekten voorkomen of pathognomonisch zijn. Een syndroom is een
geheel van symptomen en/of ziektetekenen die vaak samen voorkomen, maar niet noodzakelijk bij
één ziekte horen. Een ziekte kan een wisselend verloop hebben in de functie van de tijd. Een
natuurlijke verloop is het verloop van een ziekte zonder dat er een behandeling gebeurt. Het kan
acuut of chronisch zijn met al of niet latente periode ( periode tussen het begin van de ziekte en het
optreden van symptomen ), een incubatieperiode ( periode tussen de expositie aan het etiologische
agens en het optreden van symptomen ) of een prodromale periode ( periode waarin prodromen, de
eerste, vaak aspecifieke tekenen van ziekte).De prognose is het uiteindelijke resultaat van de ziekte
en de termijn waarop die optreedt. Dit omvat genezing, genezing met sequellen, evolutie naar een
chronische aandoening of dood. Remissie periode waarin de symptomen (tijdelijk) zijn verdwenen
7. waarom maken we een onderscheid tussen ziek zijn en ziektegedrag ?
- Ziek zijn kan beschouwd worden als de subjectieve ervaring van klachten en symptomen door de
patiënt, de beleving van ziek te zijn, het ziektegevoel vb. pijn, moeheid ( illness )
- ziektegedrag omvat de sociale rol die iemand vervult die zich ziek voelt of een ziekte heeft, de
manier waarop de persoon met de klachten omgaat ( sickness )
- aandoening is een ziekte die objectiveerbaar is ( disease )
8. wat is de sociale impact van ziekte ?
Ziekterol is stigmatiserend, maar ziek zijn is ook een socioculturele ervaring.
4 kenmerken : - tijdelijk ontslagen van sociale plichten
- niet verantwoordelijk gesteld
- verplicht om technisch competente hulp te zoeken
- tijdelijke en onwenselijke toestand
Bovenstaand 4 kenmerken gaan niet op voor mensen met een chronische ziekte: niet ontslagen aan
sociale plichten, moeten doorgaan met hun normale leven
problematisch : gebrek aan reciprociteit over relatie arts-patiënt, ongeldige assumptie dat deze
relatie complementair en functioneel zou zijn.
ZIEKTELEER
Schooljaar 2020-2021
Zoë Verdoodt
, 1. Ziekte versus gezondheid
1.leven we dan niet gezonder dan vroeger ?
- toename van levensverwachting (47 in 1900 tot > 80 jaar heden)
- toename van chronische ziekten en klachten
• 80% van 65+ lijdt aan minstens één chronische ziekte
• 50% van 65+ hebben 2 of meer chronische ziekten
• 70% sterven tgv chronische ziekte
• impact op gezondheidsbudget
cf. ‘Pareto principe’ in de gezondheidszorg >40% uitgaves gezondheidszorg te wijten aan
chronische ziekte
- persoonlijke keuzes beïnvloeden levensverwachting ‘the lifestyle epidemic’
• 40% van kankergevallen zijn vermijdbaar
• >50% van CV pathologie of diabetes zijn vermijdbaar
• 15% uitgaves gezondheidszorg te wijten aan obesitas
2.leg uit : het begrip gezondheid kan op verschillende manieren benaderd worden.
- biomedische dimensie: alle zieken zijn een afwijking van de normale biologische functies,
kenmerkend waren voor de menselijke soort en dus onafhankelijk van de individuele kenmerken
van de zieke mens, door pathogeen. Gezond is vrij van ziekte en normaal lichamelijk functioneren.
Ziekte is een objectief fenomeen: oorzakelijk agens typische symptomen aanwijsbare
diagnose. Onafhankelijk vastgesteld door artsen. Fysiologische dysfunctie en gezondheid als
negatieve conditie.
voordeel : eenvoudig principe (zieke = gezonde persoon plus pathogeen), monocausale
verklaringswijze van ziekte, groot belang van de fysiologie en pathofysiologie
probleem : niet altijd typische aanwijsbare oorzaak: multicausaal, klachten/afwijking niet
uniform, indolent aanwezig, variabel verloop in tijd; monopolie van artsen vs. rol van
patiënt & paramedici ?; fysiologische dysfunctie soms moeilijk te “meten”; chronische
‘niet-te-genezen’ aandoeningen
bv. Kanker hartslagaderbreuk lijkt plotse ziekte : proces van atherosclerose sleept al jaren aan
- biologische dimensie : de overleving van het individu wordt bepaald door de mate waarin het
organisme in staat is zijn interne milieu binnen nauwe grenzen constant te houden (=homeostase)
( universeel en meetbaar ) bv. Temperatuur
- psychologische benadering : gezond zijn is het in staat zijn om door jezelf gestelde doelen in je
leven te behalen en hiermee aan belangrijke geestelijke behoeften te voldoen
mensen met enkel lichamelijke gebreken zijn hier gezond
- de sociale benadering : het maatschappelijk functioneren staat centraal. Een persoon is gezond als
hij de sociale rollen doe de samenleving hem toebedeelt, ten uitvoer brengt.
- Holistische benadering van gezondheid volgens WHO : humane benadering ↔ medische
gezondheid als breed begrip
gezondheid als voorwaarde voor optimaal
functioneren
globale visie
aantal streefdoelen en aanknopingspunten
,3. “een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en sociaal welbevinden en niet louter de
afwezigheid van ziekte of een lichamelijk gebrek.” Wat is het probleem met deze definitie van
gezondheid ?
Dit is de multifactoriële definitie van de WHO
- te ruim om bruikbaar te zijn en vaak onmogelijk en zelfs utopisch om aan al deze voorwaarden te
voldoen
- Geeft onvoldoende grondslag om gezonden van ongezonden van elkaar te onderscheiden
- gezondheid is een dynamisch gegeven
- welbevinden is een subjectieve toestand
Wel omschrijven als : vermogen zich aan te passen (en eigen regie te voeren) in het licht van de
fysische, emotionele en sociale uitdagingen in het leven (Illich, Huber)
- te veel nadruk op individueel gedrag (eerder omschrijving van ‘burgerschap’, ‘welzijn’),
(aanpassingsvaardig) gedrag alleen niet voldoende voor gezondheid
-geen aandacht voor lichamelijk (somatisch/psychisch) functioneren (‘vitaliteit’), als basisvoorwaarde
4. wat is de huidige visie op gezondheid en wat is het belang ervan met betrekking tot
revalidatieleer ?
Gezondheid is de individuele eigenschap om lichamelijk, geestelijk en sociaal, naar eigen vermogen
en beleven, adequaat te functioneren in de samenleving. Het mede door eigen inspanning en naar
welbevinden kunnen behouden & ontwikkelen van de gezien de levensfase noodzakelijke
lichamelijke, psychische en sociale functies.
consensus :
- fysieke, psychische en sociale omstandigheden zowel objectief als subjectief (beleving)
- maximaal haalbare gezondheid op basis van eigen capaciteiten
- veronderstelt eigen actieve inbreng (evenwicht en continuüm )
- rekening houden met levensloop
individuele perceptie van levenskwaliteit
5. wat is de definitie van ziekte en ziektebeeld ?
FR: ‘maladie’ (male habitus)
ENG: ‘disease’, ‘disorder’, maar ook ‘condition’
ziekte, aandoening, dysfunctie, ‘een pathologie’, een kwaal (schadelijke afwijking van organisme)
ziekte ≠ afwezigheid van gezondheid
biomedisch model : ziekte is een afwijking van de normale biologische functies
biopsychosociaal model : ziekte is het onvermogen om zijn geestelijke behoeften te realiseren en zich
aan te passen aan en te gedragen naar de heersende waarden en normen
algemeen : verstoring van "normale" vitale functioneren van het gehele individu
Ziektebeeld :
- symptomen = ziekteklachten of ziektetekens
- medische of klinisch ziektebeeld = klinische symptomatologie typerend voor bepaalde ziekte
- ziektebegrip/concept = opvattingen & denkbeelden over ziekte en ziek zijn
- classificatie disabiliteit: • gebrek of stoornis
• beperking in activiteit
• handicap of participatieprobleem of participatierestrictie
- revalidatie
, 6. wat zijn de kenmerken van het ziekteproces ?
De etiologie is de oorzaak die de ziekte veroorzaakt( monofactorieel of multifactorieel ). De oorzaak
kan endogeen ( genetische veranderingen ) of exogeen ( omvatten micro-organismen en fysische en
chemische agentia).
De pathogenese is de manier waarop de oorzaak de ziekte tot stand brengt. Er spelen 3 factoren een
belangrijke rol : de schadelijke invloed, het terrein( de vatbaarheid van een persoon voor het krijgen
van een ziekte), en de gevoeligheid.
pathofysiologie zijn de functionele veranderingen die optreden in organisme door ziekte of letsel
symptomatologie is de subjectiviteit van de klachten en de objectiveerbare ziekte
Een ziekte kan idiopathisch en iatrogeen zijn.
Een klinische uiting van de ziekte kan een symptoom zijn of een ziekteteken. Ziekteketens kunnen
aspecifiek zijn, bij uiteenlopende ziekten voorkomen of pathognomonisch zijn. Een syndroom is een
geheel van symptomen en/of ziektetekenen die vaak samen voorkomen, maar niet noodzakelijk bij
één ziekte horen. Een ziekte kan een wisselend verloop hebben in de functie van de tijd. Een
natuurlijke verloop is het verloop van een ziekte zonder dat er een behandeling gebeurt. Het kan
acuut of chronisch zijn met al of niet latente periode ( periode tussen het begin van de ziekte en het
optreden van symptomen ), een incubatieperiode ( periode tussen de expositie aan het etiologische
agens en het optreden van symptomen ) of een prodromale periode ( periode waarin prodromen, de
eerste, vaak aspecifieke tekenen van ziekte).De prognose is het uiteindelijke resultaat van de ziekte
en de termijn waarop die optreedt. Dit omvat genezing, genezing met sequellen, evolutie naar een
chronische aandoening of dood. Remissie periode waarin de symptomen (tijdelijk) zijn verdwenen
7. waarom maken we een onderscheid tussen ziek zijn en ziektegedrag ?
- Ziek zijn kan beschouwd worden als de subjectieve ervaring van klachten en symptomen door de
patiënt, de beleving van ziek te zijn, het ziektegevoel vb. pijn, moeheid ( illness )
- ziektegedrag omvat de sociale rol die iemand vervult die zich ziek voelt of een ziekte heeft, de
manier waarop de persoon met de klachten omgaat ( sickness )
- aandoening is een ziekte die objectiveerbaar is ( disease )
8. wat is de sociale impact van ziekte ?
Ziekterol is stigmatiserend, maar ziek zijn is ook een socioculturele ervaring.
4 kenmerken : - tijdelijk ontslagen van sociale plichten
- niet verantwoordelijk gesteld
- verplicht om technisch competente hulp te zoeken
- tijdelijke en onwenselijke toestand
Bovenstaand 4 kenmerken gaan niet op voor mensen met een chronische ziekte: niet ontslagen aan
sociale plichten, moeten doorgaan met hun normale leven
problematisch : gebrek aan reciprociteit over relatie arts-patiënt, ongeldige assumptie dat deze
relatie complementair en functioneel zou zijn.
