PSYCHOLOGIE
Schooljaar 2020-2021
Zoë Verdoodt
,Om te beginnen
1. What’s in a name ?
Henry Roediger : psychologie als de wetenschappelijk studie van de mentale processen en van het
gedrag
Phil Zimbardo : de empirische studie van het gedrag en de mentale processen
De meest invloedrijke psycholoog volgens de psychologen zelf : B.F. Skinner, vader van behaviorisme
Mythes en misvattingen over de psychologie :
• Niet uitsluitend diagnose en therapie van mentale stoornissen en problemen bij patiënten: ook
positieve psychologie, waarbij cliënten worden geholpen om van normaal naar nog beter
functioneren/welzijn te evolueren (bv. sportpsychologie)
• Slechts een kleine minderheid beoefent (nog) psychoanalyse (cfr. Freud)
• Is geen psychiatrie (psychologen zijn geen gespecialiseerde artsen die geneesmiddelen mogen
voorschrijven). Bij een psychiater komen voornamelijk mensen met zware mentale problemen.
Psychologie : psyche + logos = zielkunde / geestkunde is de wetenschappelijke studie van het gedrag
en van de mentale processen( individuen )( dus extern en intern )( breed veld met vele specialismen )
APA = American psychological association
Verschillende disciplines in de wetenschappelijke psychologie :
Beeld over psychologie :
Wordt als wetenschappelijke discipline (en beroep) vaak verkeerd ingeschat: zowel overschatting :
mensen denken dat we meer kunnen dan het echt is(‘Jij kunt zien wat ik denk, hé?’), onderschatting :
“nutteloos” zeggen mensen (‘Oude wijn in nieuwe zakken’, ‘Dat weet toch iedereen’)
,Correcter ‘perspectief’:
Via wetenschappelijke methoden inzichten verwerven over het gedrag en de mentale processen die
soms, maar niet altijd, het gezond-verstand tegenspreken. Zo kunnen psychologen illusies
doorprikken en de mensheid handvaten geven om ‘beter’ te leven. Zie ook de truc van prof. em.
Guido Peeters: zeg als psycholoog op feestjes dat je iets anders hebt gevonden dan je echt hebt
gevonden, dan vinden amateur-psychologen dat vaak ook heel logisch.
De fundamentele attributiefout :
• De neiging van (westerse) mensen om het gedrag van anderen vooral aan interne factoren toe te
schrijven (zoals persoonlijkheidskenmerken), en minder aan externe factoren (zoals de omgeving)
• “Zij/hij beweegt niet genoeg, dan zal zij/hij wel lui zijn”
Psychologie vs. pseudowetenschap
• Psychologie betwijfelt ongefundeerde beweringen van pseudowetenschappen (bv. astrologie,
handlezen, homeopathie…).
• Pseudowetenschappen: Elke benadering om fenomenen uit de werkelijkheid te verklaren die geen
beroep doet op de wetenschappelijke methode
• Wetenschappelijke methode: Kennis komt voort uit systematische empirische observaties die
publiek verifieerbaar zijn, met als basishouding nieuwsgierigheid, scepsis en falsificeerbaarheid
2. Belang van kritisch denken
Keith Stanovich : psychologie als wetenschappelijke discipline, wellicht meer dan eender welke
andere wetenschappelijke discipline, kritisch denken vereist. Die kritische grondhouding is vereist om
de wetenschappelijke psychologie te onderscheiden van andere kennis ( of vermeende kennis ) zoals
parapsychologie, de zelfhulpliteratuur en de receptenkennis, aangereikt in vele boeken met een
grote oplage, die zelden op gecontroleerd wetenschappelijk onderzoek is gebaseerd.
3. Freud en psychologie
Freud : geneesheer
psychoanalyse : Freuds methode van onderzoek, het afleiden van wetmatigheden uit klinische
gevalstudies, is niet representatief voor de gangbare psychologische onderzoeksmethoden
Freudprobleem : associatie van psychologie met de psychoanalyse
4. Een beknopt historisch overzicht
Wilhelm Wundt & co in 1879 in Leipzig: Het ‘eerste’ psychologisch laboratorium als officiële start van
de psychologie als zelfstandige wetenschap. Start psychologie afzonderlijk van de geneeskunde.
Wetenschappelijke psychologie ontstaan uit filosofie en de fysiologie / neurologie.
Tweevoudig karakter psychologische kennis illustreert dit : geesteswetenschappelijke onderzoeks-
methoden ( waarbij verklaring centraal staat ) en positief-wetenschappelijke onderzoeksmethoden
( waarbij predictie centraal staat ).
, Filosofische traditie psychologie geassocieerd met de studie van de geest of psyche.
Twee historische strekkingen onderscheiden :
- rationalisme : ratio als enig toelaatbare criterium voor geldige kennis beschouwde en dat veelal
een dualistische visie aanhield, waarin lichaam en geest gescheiden identiteiten
waren. Geest principieel niet objectief bestudeerbaar.
- empirisme en associationisme : geldige kennis enkel verkregen via onbevooroordeelde
zintuigelijke kennis
Associatisme legde de weg open voor wetenschappelijke psychologie, gebaseerd op systematisch
onderzoek.
Fysiologie / neurologie => ontmaskering van de mythe van het descartiaanse bewustzijn als niet-
materiële substantie zo mee het geschikte klimaat verzorgd voor het begin van de wetenschappelijke
psychologie
Onderwerp wetenschappelijke psychologie veranderd over de jaren :
eerste experimenteel psychologen : bewustzijn = het principale object van de psychologie
anderen : bestuderen van het onbewuste
Na WO II : psychologie = gedragswetenschap, die enkel objectief waarneembaar gedrag mocht
bestuderen
Behaviorisme : psychologie gereduceerd tot het achterhalen van verbanden tussen stimulus en
reactie, en waarbij de studie van mentale processen als onwetenschappelijk werd
beschouwd. Voornamelijk bestuderen van diergedrag, menselijk gedrag verschilt niet
met het gedrag van dieren.
Opkomen computer : informatieverwerkingsmogelijkheden van mensen staat centraal
cognitieve psychologie : studie van de manier waarop wij informatie
verwerken
5. Methodologische eisen voor wetenschappelijk onderzoek
Drie belangrijke kenmerken van de wetenschappelijke methode :
1. Systematisch empirisme:
- systematisch waarnemen van de werkelijkheid
- vertrekt van sensorische ervaringen en systematische (dus niet anekdotische) observaties als
onderzoeksgegevens
- vertrouwt niet op gezagsargumenten
2. Publiek verifieerbare kennis:
- eis van repliceerbaarheid: zelfde procedure → zelfde resultaten
- clarity first!
- peer review : voordat wetenschapper zijn bevindingen kan publiceren, wordt zijn publicatie
beoordeeld door een aantal collega’s die werkzaam zijn in hetzelfde onderzoeksdomein.
3. Toetsbare hypothesen/theorieën:
- Popper: de stelling ‘zwarte zwanen bestaan niet’ kan je niet falsificeren, wel kan de observatie van
één zwarte zwaan de stelling ‘alle zwanen zijn wit’ ontkrachten
- falsifieerbaar : principieel mogelijk om aan te tonen dat de uitspraak foutief is.
kan door de jaren heel verschillen door nieuwe technieken, …
Schooljaar 2020-2021
Zoë Verdoodt
,Om te beginnen
1. What’s in a name ?
Henry Roediger : psychologie als de wetenschappelijk studie van de mentale processen en van het
gedrag
Phil Zimbardo : de empirische studie van het gedrag en de mentale processen
De meest invloedrijke psycholoog volgens de psychologen zelf : B.F. Skinner, vader van behaviorisme
Mythes en misvattingen over de psychologie :
• Niet uitsluitend diagnose en therapie van mentale stoornissen en problemen bij patiënten: ook
positieve psychologie, waarbij cliënten worden geholpen om van normaal naar nog beter
functioneren/welzijn te evolueren (bv. sportpsychologie)
• Slechts een kleine minderheid beoefent (nog) psychoanalyse (cfr. Freud)
• Is geen psychiatrie (psychologen zijn geen gespecialiseerde artsen die geneesmiddelen mogen
voorschrijven). Bij een psychiater komen voornamelijk mensen met zware mentale problemen.
Psychologie : psyche + logos = zielkunde / geestkunde is de wetenschappelijke studie van het gedrag
en van de mentale processen( individuen )( dus extern en intern )( breed veld met vele specialismen )
APA = American psychological association
Verschillende disciplines in de wetenschappelijke psychologie :
Beeld over psychologie :
Wordt als wetenschappelijke discipline (en beroep) vaak verkeerd ingeschat: zowel overschatting :
mensen denken dat we meer kunnen dan het echt is(‘Jij kunt zien wat ik denk, hé?’), onderschatting :
“nutteloos” zeggen mensen (‘Oude wijn in nieuwe zakken’, ‘Dat weet toch iedereen’)
,Correcter ‘perspectief’:
Via wetenschappelijke methoden inzichten verwerven over het gedrag en de mentale processen die
soms, maar niet altijd, het gezond-verstand tegenspreken. Zo kunnen psychologen illusies
doorprikken en de mensheid handvaten geven om ‘beter’ te leven. Zie ook de truc van prof. em.
Guido Peeters: zeg als psycholoog op feestjes dat je iets anders hebt gevonden dan je echt hebt
gevonden, dan vinden amateur-psychologen dat vaak ook heel logisch.
De fundamentele attributiefout :
• De neiging van (westerse) mensen om het gedrag van anderen vooral aan interne factoren toe te
schrijven (zoals persoonlijkheidskenmerken), en minder aan externe factoren (zoals de omgeving)
• “Zij/hij beweegt niet genoeg, dan zal zij/hij wel lui zijn”
Psychologie vs. pseudowetenschap
• Psychologie betwijfelt ongefundeerde beweringen van pseudowetenschappen (bv. astrologie,
handlezen, homeopathie…).
• Pseudowetenschappen: Elke benadering om fenomenen uit de werkelijkheid te verklaren die geen
beroep doet op de wetenschappelijke methode
• Wetenschappelijke methode: Kennis komt voort uit systematische empirische observaties die
publiek verifieerbaar zijn, met als basishouding nieuwsgierigheid, scepsis en falsificeerbaarheid
2. Belang van kritisch denken
Keith Stanovich : psychologie als wetenschappelijke discipline, wellicht meer dan eender welke
andere wetenschappelijke discipline, kritisch denken vereist. Die kritische grondhouding is vereist om
de wetenschappelijke psychologie te onderscheiden van andere kennis ( of vermeende kennis ) zoals
parapsychologie, de zelfhulpliteratuur en de receptenkennis, aangereikt in vele boeken met een
grote oplage, die zelden op gecontroleerd wetenschappelijk onderzoek is gebaseerd.
3. Freud en psychologie
Freud : geneesheer
psychoanalyse : Freuds methode van onderzoek, het afleiden van wetmatigheden uit klinische
gevalstudies, is niet representatief voor de gangbare psychologische onderzoeksmethoden
Freudprobleem : associatie van psychologie met de psychoanalyse
4. Een beknopt historisch overzicht
Wilhelm Wundt & co in 1879 in Leipzig: Het ‘eerste’ psychologisch laboratorium als officiële start van
de psychologie als zelfstandige wetenschap. Start psychologie afzonderlijk van de geneeskunde.
Wetenschappelijke psychologie ontstaan uit filosofie en de fysiologie / neurologie.
Tweevoudig karakter psychologische kennis illustreert dit : geesteswetenschappelijke onderzoeks-
methoden ( waarbij verklaring centraal staat ) en positief-wetenschappelijke onderzoeksmethoden
( waarbij predictie centraal staat ).
, Filosofische traditie psychologie geassocieerd met de studie van de geest of psyche.
Twee historische strekkingen onderscheiden :
- rationalisme : ratio als enig toelaatbare criterium voor geldige kennis beschouwde en dat veelal
een dualistische visie aanhield, waarin lichaam en geest gescheiden identiteiten
waren. Geest principieel niet objectief bestudeerbaar.
- empirisme en associationisme : geldige kennis enkel verkregen via onbevooroordeelde
zintuigelijke kennis
Associatisme legde de weg open voor wetenschappelijke psychologie, gebaseerd op systematisch
onderzoek.
Fysiologie / neurologie => ontmaskering van de mythe van het descartiaanse bewustzijn als niet-
materiële substantie zo mee het geschikte klimaat verzorgd voor het begin van de wetenschappelijke
psychologie
Onderwerp wetenschappelijke psychologie veranderd over de jaren :
eerste experimenteel psychologen : bewustzijn = het principale object van de psychologie
anderen : bestuderen van het onbewuste
Na WO II : psychologie = gedragswetenschap, die enkel objectief waarneembaar gedrag mocht
bestuderen
Behaviorisme : psychologie gereduceerd tot het achterhalen van verbanden tussen stimulus en
reactie, en waarbij de studie van mentale processen als onwetenschappelijk werd
beschouwd. Voornamelijk bestuderen van diergedrag, menselijk gedrag verschilt niet
met het gedrag van dieren.
Opkomen computer : informatieverwerkingsmogelijkheden van mensen staat centraal
cognitieve psychologie : studie van de manier waarop wij informatie
verwerken
5. Methodologische eisen voor wetenschappelijk onderzoek
Drie belangrijke kenmerken van de wetenschappelijke methode :
1. Systematisch empirisme:
- systematisch waarnemen van de werkelijkheid
- vertrekt van sensorische ervaringen en systematische (dus niet anekdotische) observaties als
onderzoeksgegevens
- vertrouwt niet op gezagsargumenten
2. Publiek verifieerbare kennis:
- eis van repliceerbaarheid: zelfde procedure → zelfde resultaten
- clarity first!
- peer review : voordat wetenschapper zijn bevindingen kan publiceren, wordt zijn publicatie
beoordeeld door een aantal collega’s die werkzaam zijn in hetzelfde onderzoeksdomein.
3. Toetsbare hypothesen/theorieën:
- Popper: de stelling ‘zwarte zwanen bestaan niet’ kan je niet falsificeren, wel kan de observatie van
één zwarte zwaan de stelling ‘alle zwanen zijn wit’ ontkrachten
- falsifieerbaar : principieel mogelijk om aan te tonen dat de uitspraak foutief is.
kan door de jaren heel verschillen door nieuwe technieken, …
