Sinds 2009 zijn de overheidsinkomsten uit erfbelasting gedaald vanwege verhoogde
vrijstellingen en lagere en minder progressieve tarieven.
Dit terwijl erfenissen/schenkingen bijdragen aan vermogensongelijkheid, voornamelijk de
zogeheten ‘bedrijfsopvolgingsregeling’ (BOR).
We weten wie we zijn en in een democratie stemmen we ook met die wetenschap.
De Veil Of Ignorance (John Rawls) is een experiment wat inhoudt dat alles wat je weet over wie je
bent, wordt gewist. Dus niet het maximaliseren van je eigen nut.
Rawls: argument voor maximaal inkomensverschil (waarom heffen we belastingen)
- Democratie vereist rechtvaardigheid
- Welk sociaal contract kan dit bereiken?
o gedachtenexperiment: originele
positie/sluier onwetendheid
o Deductie principiële voorwaarden ‘property
owning’ democracy
o (re)distributieve ethiek
- Traditie van Amerikaanse ‘liberals’
o niet neo-liberaal, eerst homo politicus
o niet Marxistisch, aanvaarding markt, eigendom, …
- Twee principes (maximin i.p.v. maximaliseren)
o basisdemocratische instituties & basisrechten
o ‘difference principle’: maximaal inkomensverschil
Thomas Piketty: argument voor vermogensbelasting (waarop heffen we best belastingen?)
- Evolutie in 21ste eeuw naar meer ongelijkheid
- Parallel met begin 20e eeuw, periode voor jaren ‘30
- Probleem: vanaf bepaalde grootte groeit kapitaal sneller dan inflatie, ongeacht individuele
toegevoegde waarde
- Oplossing: extra vermogensbelasting vanaf die limiet zodat kapitaal moet ‘werken’
- Verschilt van vermogenswinstbelasting want gaat niet over inkomen uit vermogen
- Verschilt van erfenis- of schenkbelasting want ‘wacht’ niet op discrete momenten in het leven
Zeer levendig hedendaags debat
Kiezen we voor een collectief model of een neo-liberaal model?
Limitarisme; focus op collectieve maatregelen
Effectief altruïsme; focus op individueel goed doen
Case study: erf- en schenkbelasting
- Erf- en schenkbelasting is historisch de meest aanvaarde manier om vermogen te belasten
- Zowel de erf- als schenkbelasting staan onder druk vanuit neo-liberaal denkkader, maar ook
o.w.v. belastingontwijking bij de grootste vermogens
- Opbrengsten zrelatief klein, meeste belasting geheven op inkomens en toegevoegde waarde
- Interessant om de historisch-filosofische discussie van deze belasting te bekijken
,Intuïties over erf- en schenkbelastingen
Ulititaristisch argument: belastingen moeten productiviteit stimuleren en luiheid afstraffen; in
zoverre erfenissen/schenkingen mensen productiever/luier maken, moet belasting geheven worden.
Geluksegalitaristisch argument: schenk- en erfbelastingen zijn een vorm van brute luck en daarmee
oneerlijk; inperken via belastingen. (in overeenstemming met Rawls).
Partijdigheidsargument: ouders willen het beste voor hun kinderen en het is hun goed recht om ze te
bieden wat binnen hun machte ligt (ook schenkingen en erfenissen).
Sociaal egalitaristisch argument: erfenissen en schenkingen zijn een belangrijke versterker van
vermogensongelijkheid en economische segregatie en moet gemitigeerd worden door belastingen.
Reflectief evenwicht (ook concept Rawls): verschillende (redelijke) morele argumenten
afwegen binnen een finaal voorstel.
Utilitarisme
- Ethische stroming waarbij morele waarde afhangt van de uitkomsten dat het genereert
o Andere ‘normatieve ethiek’: deugd-, plicht en zorgethiek
o Ethische stroming aan oorsprong van (klassiek) liberalisme
- Afweging pijn/lijden versus plezier/geluk
- Nutsmaximalisatie
o Zie homo economicus/effectief altruïsme/neoliberalisme
o Historisch gezien begonnen als progressieve stroming
- De meest ethische handeling is die handeling die het grootste goed/geluk voor de meeste
mensen genereert
- John Stuart Mill versus Jeremy Bentham
Utilitarisme volgens John Stuart Mill
- Geluk (happiness)/het goede bestaat erin dat men diens hogere capaciteiten kan uitoefenen.
- Liberaal denker en tegen paternalisme, maar overheid moet wel mogelijkheden en condities
creëren en barrières weghalen om die capaciteiten te kunnen ontplooien. Bv: Mill betoogt dat
vrouwen in ondergeschikte positie worden gehouden o.a. omdat ze geen privébezit mogen hebben.
- Niet tegen ongelijkheden per se, maar wel ongelijkheden die voortkomen uit ongelijke
kansen. Bv belasting op onverdiend inkomen en erfenissen.
Mill over (im)moraliteit van erfenissen
- Regulering eigendom vanuit overheid moet gericht zijn op bieden van de juiste prikkels.
- Belasting op onverdiend inkomen en niet/minder op verdiend inkomen.
- Productiviteit bevorderen.
o Vooruitzicht om vermogen te kunnen nalaten belangrijke prikkel om vermogen op te bouwen.
o Vooruitzicht op schenking/erfenis heeft tegenovergestelde effect: erfgenamen worden lui.
Mill’s voorstel tot oplossing
1. Progressieve belasting op erfenissen.
2. Een bovengrens aan hoeveel een persoon mag erven; boven deze grens 100% belasting.
, Kernbegrip: onverdiend vermogen
- Zou je kunnen zeggen dat, of je wel of geen erfenis of schenking krijgt, niet gewoon een
kwestie is van toeval, en daarmee onverdiend (je hebt er zelf niks voor gedaan)?
- En is het oneerlijk als mensen op basis van toeval voordelen verkrijgen of benadeeld worden?
- Onverdiend als kwestie van ‘bruut geluk’, moeten we dit egaliseren?
- Naar idee van geluksegalitarisme (Ronald Dworkin, student van Rawls).
Geluksegalitarisme en erf- en schenkbelasting
- Sociaaleconomische factoren, aangeboren talenten en vaak ook ziektes en ongelukken zijn
puur een kwestie van toeval (“luck”).
- Niet al het ongeluk is onrechtvaardig: option luck (gokje wagen bv op beurs) versus brute luck.
- Algemeen: het is onrechtvaardig wanneer materiële ongelijkheden het resultaat zijn van
toeval, waar sommigen simpelweg mee brute luck hebben.
- Hoe zit het met schenkingen of erfenissen? Ook een vorm van brute luck!
Ethisch dilemma: utilitarisme vs. Persoonlijke relaties (bv. In de deugd- of zorgethiek)
- Bernard Williams: “one thought too many”.
o Wie zou je redden van de verdrinkingsdood, je eigen kind of een vreemde
o Blijkbaar een intuïtieve limiet aan utilitaristisch denken.
o Gerelateerd aan de deugdethiek.
- Dworking: over wat we zouden doen achter de sluier van onwetenheid
o Vorm van hypothetische verzekering tegen ‘bad inheritance luck’.
o Progressieve erfbelasting om bv. Onderwijs, gezondheidszorg etc. te financieren.
o Deze basisinstituties verzekeren mensen dan van gelijke kansen op sociale mobiliteit.
Maar… partijdigheidsargument
- Schenking of erfenis ontvangen is wellicht een kwestie van bruut toeval, maar donor (vaak
een ouder) heeft de keuze om zaken na te laten (aan hun kinderen)…
- Is het niet hun goed recht -en zelfs hun plicht- om hun eigen kinderen te bevoordelen?
- De keuzes die ouders maken over opvoeding hebben grote impact op sociaaleconomische
positie kind (rol schenkingen en erfenissen slechts marginaal)
o Aandacht en liefde, verhaaltjes lezen voor het slapengaan, kinderen meenemen naar
museum vs. Winkelcentrum, sociaal en cultureel kapitaal.
- Gebrek aan partijdigheid betekent zelfs dat je een slechte ouder bent…
Daniel Halliday: nog niet genoeg -> sociaal egalitarisme
- Dworkin richt zich nog teveel op individuele ingrepen+effecten van schenkingen/erfenissen.
- Progressieve erfbelasting onvoldoende om economische en sociale stratificatie tegen te gaan.
- Onrechtvaardigheid verankerd via ontstaan van sociale segregatie en significant ongelijke
kansen vanuit verschillende sociale klassen.
- Doel moet zijn om segregatie tegen te gaan.
vrijstellingen en lagere en minder progressieve tarieven.
Dit terwijl erfenissen/schenkingen bijdragen aan vermogensongelijkheid, voornamelijk de
zogeheten ‘bedrijfsopvolgingsregeling’ (BOR).
We weten wie we zijn en in een democratie stemmen we ook met die wetenschap.
De Veil Of Ignorance (John Rawls) is een experiment wat inhoudt dat alles wat je weet over wie je
bent, wordt gewist. Dus niet het maximaliseren van je eigen nut.
Rawls: argument voor maximaal inkomensverschil (waarom heffen we belastingen)
- Democratie vereist rechtvaardigheid
- Welk sociaal contract kan dit bereiken?
o gedachtenexperiment: originele
positie/sluier onwetendheid
o Deductie principiële voorwaarden ‘property
owning’ democracy
o (re)distributieve ethiek
- Traditie van Amerikaanse ‘liberals’
o niet neo-liberaal, eerst homo politicus
o niet Marxistisch, aanvaarding markt, eigendom, …
- Twee principes (maximin i.p.v. maximaliseren)
o basisdemocratische instituties & basisrechten
o ‘difference principle’: maximaal inkomensverschil
Thomas Piketty: argument voor vermogensbelasting (waarop heffen we best belastingen?)
- Evolutie in 21ste eeuw naar meer ongelijkheid
- Parallel met begin 20e eeuw, periode voor jaren ‘30
- Probleem: vanaf bepaalde grootte groeit kapitaal sneller dan inflatie, ongeacht individuele
toegevoegde waarde
- Oplossing: extra vermogensbelasting vanaf die limiet zodat kapitaal moet ‘werken’
- Verschilt van vermogenswinstbelasting want gaat niet over inkomen uit vermogen
- Verschilt van erfenis- of schenkbelasting want ‘wacht’ niet op discrete momenten in het leven
Zeer levendig hedendaags debat
Kiezen we voor een collectief model of een neo-liberaal model?
Limitarisme; focus op collectieve maatregelen
Effectief altruïsme; focus op individueel goed doen
Case study: erf- en schenkbelasting
- Erf- en schenkbelasting is historisch de meest aanvaarde manier om vermogen te belasten
- Zowel de erf- als schenkbelasting staan onder druk vanuit neo-liberaal denkkader, maar ook
o.w.v. belastingontwijking bij de grootste vermogens
- Opbrengsten zrelatief klein, meeste belasting geheven op inkomens en toegevoegde waarde
- Interessant om de historisch-filosofische discussie van deze belasting te bekijken
,Intuïties over erf- en schenkbelastingen
Ulititaristisch argument: belastingen moeten productiviteit stimuleren en luiheid afstraffen; in
zoverre erfenissen/schenkingen mensen productiever/luier maken, moet belasting geheven worden.
Geluksegalitaristisch argument: schenk- en erfbelastingen zijn een vorm van brute luck en daarmee
oneerlijk; inperken via belastingen. (in overeenstemming met Rawls).
Partijdigheidsargument: ouders willen het beste voor hun kinderen en het is hun goed recht om ze te
bieden wat binnen hun machte ligt (ook schenkingen en erfenissen).
Sociaal egalitaristisch argument: erfenissen en schenkingen zijn een belangrijke versterker van
vermogensongelijkheid en economische segregatie en moet gemitigeerd worden door belastingen.
Reflectief evenwicht (ook concept Rawls): verschillende (redelijke) morele argumenten
afwegen binnen een finaal voorstel.
Utilitarisme
- Ethische stroming waarbij morele waarde afhangt van de uitkomsten dat het genereert
o Andere ‘normatieve ethiek’: deugd-, plicht en zorgethiek
o Ethische stroming aan oorsprong van (klassiek) liberalisme
- Afweging pijn/lijden versus plezier/geluk
- Nutsmaximalisatie
o Zie homo economicus/effectief altruïsme/neoliberalisme
o Historisch gezien begonnen als progressieve stroming
- De meest ethische handeling is die handeling die het grootste goed/geluk voor de meeste
mensen genereert
- John Stuart Mill versus Jeremy Bentham
Utilitarisme volgens John Stuart Mill
- Geluk (happiness)/het goede bestaat erin dat men diens hogere capaciteiten kan uitoefenen.
- Liberaal denker en tegen paternalisme, maar overheid moet wel mogelijkheden en condities
creëren en barrières weghalen om die capaciteiten te kunnen ontplooien. Bv: Mill betoogt dat
vrouwen in ondergeschikte positie worden gehouden o.a. omdat ze geen privébezit mogen hebben.
- Niet tegen ongelijkheden per se, maar wel ongelijkheden die voortkomen uit ongelijke
kansen. Bv belasting op onverdiend inkomen en erfenissen.
Mill over (im)moraliteit van erfenissen
- Regulering eigendom vanuit overheid moet gericht zijn op bieden van de juiste prikkels.
- Belasting op onverdiend inkomen en niet/minder op verdiend inkomen.
- Productiviteit bevorderen.
o Vooruitzicht om vermogen te kunnen nalaten belangrijke prikkel om vermogen op te bouwen.
o Vooruitzicht op schenking/erfenis heeft tegenovergestelde effect: erfgenamen worden lui.
Mill’s voorstel tot oplossing
1. Progressieve belasting op erfenissen.
2. Een bovengrens aan hoeveel een persoon mag erven; boven deze grens 100% belasting.
, Kernbegrip: onverdiend vermogen
- Zou je kunnen zeggen dat, of je wel of geen erfenis of schenking krijgt, niet gewoon een
kwestie is van toeval, en daarmee onverdiend (je hebt er zelf niks voor gedaan)?
- En is het oneerlijk als mensen op basis van toeval voordelen verkrijgen of benadeeld worden?
- Onverdiend als kwestie van ‘bruut geluk’, moeten we dit egaliseren?
- Naar idee van geluksegalitarisme (Ronald Dworkin, student van Rawls).
Geluksegalitarisme en erf- en schenkbelasting
- Sociaaleconomische factoren, aangeboren talenten en vaak ook ziektes en ongelukken zijn
puur een kwestie van toeval (“luck”).
- Niet al het ongeluk is onrechtvaardig: option luck (gokje wagen bv op beurs) versus brute luck.
- Algemeen: het is onrechtvaardig wanneer materiële ongelijkheden het resultaat zijn van
toeval, waar sommigen simpelweg mee brute luck hebben.
- Hoe zit het met schenkingen of erfenissen? Ook een vorm van brute luck!
Ethisch dilemma: utilitarisme vs. Persoonlijke relaties (bv. In de deugd- of zorgethiek)
- Bernard Williams: “one thought too many”.
o Wie zou je redden van de verdrinkingsdood, je eigen kind of een vreemde
o Blijkbaar een intuïtieve limiet aan utilitaristisch denken.
o Gerelateerd aan de deugdethiek.
- Dworking: over wat we zouden doen achter de sluier van onwetenheid
o Vorm van hypothetische verzekering tegen ‘bad inheritance luck’.
o Progressieve erfbelasting om bv. Onderwijs, gezondheidszorg etc. te financieren.
o Deze basisinstituties verzekeren mensen dan van gelijke kansen op sociale mobiliteit.
Maar… partijdigheidsargument
- Schenking of erfenis ontvangen is wellicht een kwestie van bruut toeval, maar donor (vaak
een ouder) heeft de keuze om zaken na te laten (aan hun kinderen)…
- Is het niet hun goed recht -en zelfs hun plicht- om hun eigen kinderen te bevoordelen?
- De keuzes die ouders maken over opvoeding hebben grote impact op sociaaleconomische
positie kind (rol schenkingen en erfenissen slechts marginaal)
o Aandacht en liefde, verhaaltjes lezen voor het slapengaan, kinderen meenemen naar
museum vs. Winkelcentrum, sociaal en cultureel kapitaal.
- Gebrek aan partijdigheid betekent zelfs dat je een slechte ouder bent…
Daniel Halliday: nog niet genoeg -> sociaal egalitarisme
- Dworkin richt zich nog teveel op individuele ingrepen+effecten van schenkingen/erfenissen.
- Progressieve erfbelasting onvoldoende om economische en sociale stratificatie tegen te gaan.
- Onrechtvaardigheid verankerd via ontstaan van sociale segregatie en significant ongelijke
kansen vanuit verschillende sociale klassen.
- Doel moet zijn om segregatie tegen te gaan.
