Samenvatting tijdvakkenboek

Samenvatting tijdvakkenboekje
Geschiedenis

Prehistorie tot 3000 v.Chr.
Tijdvak 1: Jagers en boeren, tot 3000 v.Chr.

Belangrijke kenmerken:
 Levenswijze van jager-verzamelaars.
 Ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen.
 Ontstaan van eerste stedelijke gemeenschappen.

De wereld
Prehistorie (voor geschiedenis): Periode uit geschiedenis waarvan er geen geschreven bronnen zijn.
Historie (Geschiedenis): Tijd vanaf de uitvinding van het schrift.

Primaire bron: bron van ooggetuige  Gemaakt door mensen die direct bij een kwestie betrokken
zijn geweest.
Secundaire bron: bron via tussenpersoon  Gemaakt door mensen die niet direct bij een kwestie
betrokken zijn.

Eerste mensen (jagers, verzamelaars):
 Groep van 20 tot 30 personen als nomaden.
 Middelen van bestaan  Jagen, vissen voedsel verzamelen.
 Gebruikte werktuigen van natuurlijke materialen  vooral steen  Ook genoemd Steentijd
of Stenentijdperk.
 Weinig bezit
 Sociale verschillen in samenleving bleven klein.

Landbouw: ongeveer 10.000 v.Chr. uitgevonden in Midden-Oosten (Mesopotamië)  Leven op vaste
plaatsen.
Landbouwsamenleving: Meeste mensen leefden van akkerbouw en veeteelt  vanuit Midden-
Oosten verspreidde landbouw zich over groot deel van wereld.
Landbouwrevolutie: Overgang van jagen/verzamelen naar landbouw  overgang heeft op veel
plaatsen honderden jaren geduurd  Langzame verandering.
Revolutie: Grote ingrijpende verandering.

Na landbouw revolutie:
 Leven werd ingewikkelder.
 Sociale verschillen in samenleving werden groter  meer verschil tussen rijk en arm.
 Bestuurders kregen meer macht.
 Rijke machtige mensen kregen meer aanzien.

Eerst: landbouw samenleving in kleine boeren dorpen in houten huizen
Later: Enkele dorpen groeide uit tot een stedelijk gemeenschap met stenen huizen en stadsmuren.
Voorbeeld: Cultuur van oude Egypte.
Waarom: Vruchtbare Nijldal leverde oogst veel op  boeren hadden landbouwoverschot 
Produceerden meer dan nodig  Niet iedereen werken in landbouw  door goede landbouw



1

,opbrengst gingen meer mensen zich bezig houden met ambachten, handel, bestuur, kunst, techniek,
Enz.  Ontstaan van lanbouwstedelijke samenleving.
Landbouwstedelijke samenleving: Samenleving waarvan meerderheid op land woont/werkt en klein
deel in steden woont en leeft van ambacht.

Vanaf 3100 v.Chr. heel Egypte bestuurd door zelfde farao.

Nederland
± 5000 v.Chr. eerste landbouwsamenleving in Nederland in Zuid-Limburg  Duizend jaar later
landbouw gevestigd in Oost- en- Zuid-Nederland  Noorden en westen (moerasachtig kustgebied)
voor jagen, vissen en voedsel verzamelen.

± 3000 v.Chr. Verwerkte boeren in Drenthe grote stenen in Hunebedden  diende als begraafplaats.
Indrukwekkend
monument voor bewaren herinneringen aan voorouders.

Grafgiften: Voorwerp dat wordt meegeven aan een persoon in het graf  hieruit konden opmaken
dat mensen geloofden in het hiernamaals.

Deze mensen kenden Geen schrift.




2

, Oudheid 3000 v.Chr – 500 n.Chr.
Tijdvak 2: Grieken en Romeinen, 3000 v.Chr – 500 n.Chr.

Belangrijke kenmerken:
 Burgerschap en wetenschappelijk denken in de Griekse stadstaat.
 Verspreiding van Grieks-Romeinse cultuur en ontmoeting en confrontatie met Keltische en
Germaanse culturen.
 Christendom in het Romeinse rijk: Van verboden tot enig toegestane godsdienst.

De wereld
Vanaf 336 v.Chr: Verovering van groot deel van Midden-Oosten door koning Alexander de Grote,
met Macedonisch-Grieks leger  Versloeg de Perzen en veroverde een rijk van Griekenland en
Egypte tot de Indus (rivier in Azië)  Ontstaan van Grieks-oosterse mengcultuur, beheerst door
Griekse taal, kunst en wetenschap
Hellenisme: Grieks-oosterse mengcultuur.

323 v.Chr: Dood van Alexander de Grote  zijn rijk viel uit een in kleinere rijken.

Europa
Vanaf 750 v.Chr: Leefden Grieks sprekende volken in een landbouw stedelijke samenleving in
Griekenland en aan westkust van klein Azië  meeste mensen leefden van landbouw
 Minderheid van bevolking leefde in steden
Polis: Kleine staat met een eigen bestuur (elk stad was tegelijk een polis).

± tussen 750 en 550 v.Chr: Door bevolkingsgroei stichtte Grieken vanuit hun stadsstaten (poleis)
koloniën rondom Middellandse zee en Zwarte zee.

Grieksleefgebied: Verschillende bestuursvormen

Verschillende bestuursvormen:
 Monarchie: Regeerde een koning.
 Tiran: alleenheerser die op onwettige manier de macht had.
 Aristocratie: Klein groep aanzienlijke mensen hadden de macht (de beste mensen).
 Directe democratie (ontstaan in Athene): elke vrije man boven de 18 jaar die in een
stadstaat geboren waren konden mee beslissen in de volksvergadering.  Om alleen
heerschappij te voorkomen voerde Atheners het Schervengericht in.
Schervengericht: stemprocedure doormiddel van namen schrijven op scherf van persoon die
verbannen moest worden uit stad (10 jaar lang).

6e eeuw v.Chr.: Ontstonden er wetenschappers (ontdekkers van nieuwe kennis), bijv: arts
Hippocrates en geschiedschrijver Herodotus. En filosofen (zochten naar wijsheid door vragen te
stellen en antwoorden te zoeken), bijv: Socrates, Plato en Aristoteles.

Ontwikkeling in Italië  Stadstaat Rome  ± 500 v.Chr. Rome werd een republiek (staat zonder
vorst).
Rome veroverde vaste land van Italië, daarna hele Middellandse-Zeegebied  Na periode van
burgeroorlogen greep in 1e eeuw voor Chr. Julius Caesar de macht  Toen hij Dictator
(alleenheerser) was geworden werd hij vermoord door een groep senatoren


3