Stappenplannen en arresten
Week 1
Opzet (doleus delict)
1. Is een expliciete verwoording van opzetvereiste nodig?
a. Volgt het reeds uit het misdrijf? Bijv dwingen of mishandelen.
2. Waarop heeft het opzet betrekking?
a. Welke bestanddelen staan na het woord opzet?
o Of ‘oogmerk’
o Of ‘wetende dat’
b. Welke bestanddelen zijn geobjectiveerd?
o Omdat ze voor het woord opzet komen?
o Omdat het een door gevolg gekwalificeerd delict is?
3. Is er opzet op de strafbaarheid? Hoe kleurt de delictsomschrijving het opzet in?
a. Hoofdregel: boos opzet (opzet gericht op overtreden van de wet) hoeft niet te worden
bewezen.
b. Sprake van de uitzonderingen?
o In de delictsomschrijving staat: opzettelijk … wederrechtelijk: opzet gericht op
wederrechtelijkheid
o Boos opzet in delictsomschrijving: bijv. wederrechtelijk dwingen uit…
4. Van welke vorm van opzet is sprake?
a. Is er sprake van vol opzet?
o Willens en wetens handelen?
o Discussie hieromtrent: We vergelijken verdachte met de normale mens. Kan dit altijd?
- Sprake van een normaal intelligentievermogen?
- Geen sprake van een stoornis? HR: ernstige stoornis slechts bij hoge
uitzondering.
- Opzetbegrip heeft weinig psychische diepgang
- In de praktijk accent op weten ipv bewustzijn
b. Is er sprake van opzet met zekerheidsbewustzijn (noodzakelijkheidsbewustzijn)?
o Handelen met het oog op primair gevolg?
o Weten van het strafbare gevolg?
o Strafbare gevolg zo noodzakelijkerwijs uit primaire handeling?
c. Is er sprake van voorwaardelijk opzet?
o Bewust aanvaarden?
- Kijken naar aard van de gedragingen in de gegeven omstandigheden.
- Kans bewust op de koop toegenomen? Kans aanvaard? wil staat centraal
- Wetenschap dat het gevolg intreedt?
o Aanmerkelijke kans?
- Kans die naar algemene ervaringsregels aanmerkelijk is te achten?
- HR Coronaspuger
Angst moet reëel zijn; gezien het wereld epidemie is, veel
onzekerheden omtrent het virus
Verdachte heeft bewust de aanmerkelijke kans aanvaard dat bij
verbalisanten in redelijkheid die vrees kon ontstaan van het oplopen
van het virus
5. Van welke vorm van opzet moet sprake zijn?
a. ‘Oogmerk’?
o Algemeen: voorwaardelijk opzet niet voldoende. Minstens noodzakelijkheidsbewustzijn.
o Delictsgebonden: bijv. bij terroristisch oogmerk een bijzonder opzetvereiste.
b. ‘Wetende dat’?
o Algemeen: voorwaardelijk opzet voldoende.
o Uitzonderingen: deelnemen aan criminele organisatie, art. 140 Sr, ‘oogmerk’ plegen
misdrijven -> noodzakelijkheidsbewustzijn.
c. Voorbedachte raad? Niet beperkt tot een vorm van opzet. Ook voorwaardelijk opzet kan
hiermee samengaan.
Schuld (culpoos delict)
1. Sprake van culpa? (aanmerkelijke onvoorzichtigheid?)
a. Aanmerkelijk onachtzaam/ onvoorzichtig handelen? kijken naar uiterlijke handelingen
b. Verwijtbaarheid dader? (normatief aspect; normatieve beoordeling)
1
,Stappenplannen en arresten
o Wat moet je beoordelen?
- Mocht van dader anders worden verwacht?
- Had de dader anders kunnen handelen?
o Wat moet je hierbij betrekken?
- Wederrechtelijkheid? (bijv. noodtoestand)
- Geoorloofd risico? (bijv. sport- en spel)
- Garantenstellung? (Verpleegster-arrest)
c. Voorzienbaarheid?
o Misplaatst vertrouwen op goede afloop? -> bewuste schuld
o Misplaatste onoplettendheid, niet-nadenken? Wist de verdachte niet van de
mogelijkheid dat het gevolg kon intreden maar gezien de omstandigheden had hij
hier wel aan moeten denken? -> onbewuste schuld
o Mengvorm van onverschilligheid?
o Welbewust en lichtzinnig onaanvaardbare risico’s aannemen? -> roekeloosheid
- Buitengewoon onvoorzichtig gedrag?
- Waardoor een zeer ernstig gevaar in het leven is geroepen?
- Waarvan de verdachte op de hoogte was of op de hoogte van had moeten zijn?
2. Van welk soort culpa is sprake?
a. Culpoos gevolgsdelict? (bijv. 307 Sr)
b. Culpa op een bijkomende omstandigheid? (bijv. art. 417bis Sr schuldheling)
3. Strafuitsluitingsgrond? alle strafuitsluitingsgronden bij de culpoze delicten zijn bewijsverweren
omdat culpa wederrechtelijkheid en verwijtbaarheid omvat.
Poging
1. Hoofdregel in beginsel ieder misdrijf, tenzij. Uitzondering misdrijf?
a. Wettelijke uitzondering? Bijv. art. 300 lid 5 Sr;
b. Poging minder goed denkbaar?
o Eenvoudige mishandeling, art. 300
o Delicten die poging weerspiegelen, art. 92, 93 en 133
o Bijkomende voorwaarde van strafbaarheid, art. 292 lid 2
o Omissiedelicten. Poging is problematisch bij delicten die bestaan uit een ‘’niet doen’’
o Culpoze misdrijven: hoe kan men een voornemen tot het plegen van een misdrijf
hebben, terwijl de culpa uitgaat van het niet hebben van enig opzet?
o Formeel omschreven delicten
o Omissiedelict? Geen harde hoofdregel
o Poging tot poging? Niet mogelijk
2. Sprake van een voornemen?
a. voorwaardelijk opzet is voldoende indien de opzetvariant in de delictsomschrijving dat
toelaat.
b. Discussie: hoe beoordeeld je aanmerkelijke kans wanneer de poging achter geringer blijkt
dan gedacht?
3. Begin van uitvoering?
a. (HR Uitzendbureau cito) poging of voorbereidingshandelingen?
o Gedragingen naar hun uiterlijke verschijningsvorm
o In voldoende concrete mate
o Gericht op de voltooiing van het misdrijf
o Beoordeling van feiten en omstandigheden van het concrete geval
o Moet een concrete gevaarzetting zijn
o Bij de beoordeling moet de delictsomschrijving worden betrokken
b. (HR Helikopterzaak)
o Beoordeling feiten hangt nauw samen met de delictsomschrijving; wanneer is het
delict voltooid?
o Sterk planmatig karakter?
o Feitelijk uitvoering gegeven aan de taken volgens het plan?
o Hoe dicht lagen de gedragingen tegen voltooiing van het misdrijf? (in tijd of plaats)
(gevaarzetting)
o Hoe concreet waren de gedragingen gericht op voltooiing van het misdrijf?
o of de verdachte er aan zijn kant alles aan heeft gedaan om het misdrijf te laten
voltooien
c. Nadere vuistregels Van Nab
2
, Stappenplannen en arresten
o Moet sprake zijn van feit met meerdere gedragingsbestanddelen
o Moet meer dan één bestanddeel vervult zijn
o Voltooide poging is geen noodzakelijke voorwaarde voor BVU
o Op één gedraging na voltooide poging is ook BVU
o Voltooide voorbereiding is ondergrens poging
d. Theorieën over begin van uitvoering
e. subjectieve theorie: sprake van begin van uitvoering indien een gevaarlijke wil uit de
gedragingen blijkt;
f. objectieve theorie: sprake van een begin van uitvoering indien er een objectieve
gevaarlijkheid uit de gedragingen blijkt.
4. Van wat voor soort poging is sprake?
a. Object of middel
o Object absoluut ondeugdelijk. (schieten op iemand die al dood is) -> niet strafbaar
o Middel absoluut ondeugdelijk. (poedersuiker in iemand zijn drinken doen (?)) -> niet
strafbaar
o Object relatief ondeugdelijk. (je hand steken in een lege winkelkassa)
o Middel relatief ondeugdelijk (iemand gif in iemand zijn koffie gooit, maar een te kleine
hoeveelheid waardoor het doden niet is gelukt)
b. Verwant hieraan
o Mangel Am Tatbestand? Kan delictsomschrijving onmogelijk vervullen
o Putatief delict? Dwaling omtrent strafbaarstelling
5. Poging tot deelneming?
a. Poging tot medeplegen?
b. Poging tot medeplichtigheid?
c. Poging om een ander te bewegen?
o Poging tot uitlokking
o Poging tot doen plegen
o Poging tot leidinggeven
o Poging tot medeplegen
Voorbereiding
1. Beperkingen in strafbaarheid?
a. misdrijf van 8 jaar of meer?
b. Alleen doleuze delicten -> voorwaardelijk opzet is voldoende (De Hullu vindt vol opzet
beter; juist hier is de verkeerde intentie zo belangrijk)
c. Geen poging tot voorbereiding?
d. Geen voorbereiding tot voorbereiding?
e. Niet zowel poging als voorbereiding?
2. Opzet?
a. Voorwaardelijk opzet volstaat
b. Volgens De Hullu oogmerk beter want het is toekomstgericht
3. Voorbereiding?
a. Zijn er voorbereidingshandelingen en voorbereidingsmiddelen?
o HR Samir A;
Concreetheidsvereiste? Contouren van het plegen van het misdrijf zijn
voldoende;
voorwerpen moeten afzonderlijk, dan wel gezamenlijk naar hun uiterlijke
verschijningsvorm ten tijde van het handelen dienstig zijn voor het misdadige
doel dat de dader voor ogen had.
Voorwerp bestemd tot begaan misdrijf? Gaat om intentie van de dader met die
middelen.
Discussie: schiet dit niet te ver door? HR wees op meer dan de intentie: ook de
uiterlijke verschijningsvorm en gebruik. De Hullu: je moet de bestemming ook
bewijzen.
4. Sprake van zelfstandige misdrijven die de voorbereiding betreffen?
a. Seksueel corrumperen 16-minner, art. 251 Sr
b. Hulp bij (voorbereiding) terroristisch misdrijf, art. 134a Sr
c. Opzettelijke bevordering geweld tegen personen/goederen, art. 141a Sr
d. Financieren van terrorisme, art. 421 Sr
3
Week 1
Opzet (doleus delict)
1. Is een expliciete verwoording van opzetvereiste nodig?
a. Volgt het reeds uit het misdrijf? Bijv dwingen of mishandelen.
2. Waarop heeft het opzet betrekking?
a. Welke bestanddelen staan na het woord opzet?
o Of ‘oogmerk’
o Of ‘wetende dat’
b. Welke bestanddelen zijn geobjectiveerd?
o Omdat ze voor het woord opzet komen?
o Omdat het een door gevolg gekwalificeerd delict is?
3. Is er opzet op de strafbaarheid? Hoe kleurt de delictsomschrijving het opzet in?
a. Hoofdregel: boos opzet (opzet gericht op overtreden van de wet) hoeft niet te worden
bewezen.
b. Sprake van de uitzonderingen?
o In de delictsomschrijving staat: opzettelijk … wederrechtelijk: opzet gericht op
wederrechtelijkheid
o Boos opzet in delictsomschrijving: bijv. wederrechtelijk dwingen uit…
4. Van welke vorm van opzet is sprake?
a. Is er sprake van vol opzet?
o Willens en wetens handelen?
o Discussie hieromtrent: We vergelijken verdachte met de normale mens. Kan dit altijd?
- Sprake van een normaal intelligentievermogen?
- Geen sprake van een stoornis? HR: ernstige stoornis slechts bij hoge
uitzondering.
- Opzetbegrip heeft weinig psychische diepgang
- In de praktijk accent op weten ipv bewustzijn
b. Is er sprake van opzet met zekerheidsbewustzijn (noodzakelijkheidsbewustzijn)?
o Handelen met het oog op primair gevolg?
o Weten van het strafbare gevolg?
o Strafbare gevolg zo noodzakelijkerwijs uit primaire handeling?
c. Is er sprake van voorwaardelijk opzet?
o Bewust aanvaarden?
- Kijken naar aard van de gedragingen in de gegeven omstandigheden.
- Kans bewust op de koop toegenomen? Kans aanvaard? wil staat centraal
- Wetenschap dat het gevolg intreedt?
o Aanmerkelijke kans?
- Kans die naar algemene ervaringsregels aanmerkelijk is te achten?
- HR Coronaspuger
Angst moet reëel zijn; gezien het wereld epidemie is, veel
onzekerheden omtrent het virus
Verdachte heeft bewust de aanmerkelijke kans aanvaard dat bij
verbalisanten in redelijkheid die vrees kon ontstaan van het oplopen
van het virus
5. Van welke vorm van opzet moet sprake zijn?
a. ‘Oogmerk’?
o Algemeen: voorwaardelijk opzet niet voldoende. Minstens noodzakelijkheidsbewustzijn.
o Delictsgebonden: bijv. bij terroristisch oogmerk een bijzonder opzetvereiste.
b. ‘Wetende dat’?
o Algemeen: voorwaardelijk opzet voldoende.
o Uitzonderingen: deelnemen aan criminele organisatie, art. 140 Sr, ‘oogmerk’ plegen
misdrijven -> noodzakelijkheidsbewustzijn.
c. Voorbedachte raad? Niet beperkt tot een vorm van opzet. Ook voorwaardelijk opzet kan
hiermee samengaan.
Schuld (culpoos delict)
1. Sprake van culpa? (aanmerkelijke onvoorzichtigheid?)
a. Aanmerkelijk onachtzaam/ onvoorzichtig handelen? kijken naar uiterlijke handelingen
b. Verwijtbaarheid dader? (normatief aspect; normatieve beoordeling)
1
,Stappenplannen en arresten
o Wat moet je beoordelen?
- Mocht van dader anders worden verwacht?
- Had de dader anders kunnen handelen?
o Wat moet je hierbij betrekken?
- Wederrechtelijkheid? (bijv. noodtoestand)
- Geoorloofd risico? (bijv. sport- en spel)
- Garantenstellung? (Verpleegster-arrest)
c. Voorzienbaarheid?
o Misplaatst vertrouwen op goede afloop? -> bewuste schuld
o Misplaatste onoplettendheid, niet-nadenken? Wist de verdachte niet van de
mogelijkheid dat het gevolg kon intreden maar gezien de omstandigheden had hij
hier wel aan moeten denken? -> onbewuste schuld
o Mengvorm van onverschilligheid?
o Welbewust en lichtzinnig onaanvaardbare risico’s aannemen? -> roekeloosheid
- Buitengewoon onvoorzichtig gedrag?
- Waardoor een zeer ernstig gevaar in het leven is geroepen?
- Waarvan de verdachte op de hoogte was of op de hoogte van had moeten zijn?
2. Van welk soort culpa is sprake?
a. Culpoos gevolgsdelict? (bijv. 307 Sr)
b. Culpa op een bijkomende omstandigheid? (bijv. art. 417bis Sr schuldheling)
3. Strafuitsluitingsgrond? alle strafuitsluitingsgronden bij de culpoze delicten zijn bewijsverweren
omdat culpa wederrechtelijkheid en verwijtbaarheid omvat.
Poging
1. Hoofdregel in beginsel ieder misdrijf, tenzij. Uitzondering misdrijf?
a. Wettelijke uitzondering? Bijv. art. 300 lid 5 Sr;
b. Poging minder goed denkbaar?
o Eenvoudige mishandeling, art. 300
o Delicten die poging weerspiegelen, art. 92, 93 en 133
o Bijkomende voorwaarde van strafbaarheid, art. 292 lid 2
o Omissiedelicten. Poging is problematisch bij delicten die bestaan uit een ‘’niet doen’’
o Culpoze misdrijven: hoe kan men een voornemen tot het plegen van een misdrijf
hebben, terwijl de culpa uitgaat van het niet hebben van enig opzet?
o Formeel omschreven delicten
o Omissiedelict? Geen harde hoofdregel
o Poging tot poging? Niet mogelijk
2. Sprake van een voornemen?
a. voorwaardelijk opzet is voldoende indien de opzetvariant in de delictsomschrijving dat
toelaat.
b. Discussie: hoe beoordeeld je aanmerkelijke kans wanneer de poging achter geringer blijkt
dan gedacht?
3. Begin van uitvoering?
a. (HR Uitzendbureau cito) poging of voorbereidingshandelingen?
o Gedragingen naar hun uiterlijke verschijningsvorm
o In voldoende concrete mate
o Gericht op de voltooiing van het misdrijf
o Beoordeling van feiten en omstandigheden van het concrete geval
o Moet een concrete gevaarzetting zijn
o Bij de beoordeling moet de delictsomschrijving worden betrokken
b. (HR Helikopterzaak)
o Beoordeling feiten hangt nauw samen met de delictsomschrijving; wanneer is het
delict voltooid?
o Sterk planmatig karakter?
o Feitelijk uitvoering gegeven aan de taken volgens het plan?
o Hoe dicht lagen de gedragingen tegen voltooiing van het misdrijf? (in tijd of plaats)
(gevaarzetting)
o Hoe concreet waren de gedragingen gericht op voltooiing van het misdrijf?
o of de verdachte er aan zijn kant alles aan heeft gedaan om het misdrijf te laten
voltooien
c. Nadere vuistregels Van Nab
2
, Stappenplannen en arresten
o Moet sprake zijn van feit met meerdere gedragingsbestanddelen
o Moet meer dan één bestanddeel vervult zijn
o Voltooide poging is geen noodzakelijke voorwaarde voor BVU
o Op één gedraging na voltooide poging is ook BVU
o Voltooide voorbereiding is ondergrens poging
d. Theorieën over begin van uitvoering
e. subjectieve theorie: sprake van begin van uitvoering indien een gevaarlijke wil uit de
gedragingen blijkt;
f. objectieve theorie: sprake van een begin van uitvoering indien er een objectieve
gevaarlijkheid uit de gedragingen blijkt.
4. Van wat voor soort poging is sprake?
a. Object of middel
o Object absoluut ondeugdelijk. (schieten op iemand die al dood is) -> niet strafbaar
o Middel absoluut ondeugdelijk. (poedersuiker in iemand zijn drinken doen (?)) -> niet
strafbaar
o Object relatief ondeugdelijk. (je hand steken in een lege winkelkassa)
o Middel relatief ondeugdelijk (iemand gif in iemand zijn koffie gooit, maar een te kleine
hoeveelheid waardoor het doden niet is gelukt)
b. Verwant hieraan
o Mangel Am Tatbestand? Kan delictsomschrijving onmogelijk vervullen
o Putatief delict? Dwaling omtrent strafbaarstelling
5. Poging tot deelneming?
a. Poging tot medeplegen?
b. Poging tot medeplichtigheid?
c. Poging om een ander te bewegen?
o Poging tot uitlokking
o Poging tot doen plegen
o Poging tot leidinggeven
o Poging tot medeplegen
Voorbereiding
1. Beperkingen in strafbaarheid?
a. misdrijf van 8 jaar of meer?
b. Alleen doleuze delicten -> voorwaardelijk opzet is voldoende (De Hullu vindt vol opzet
beter; juist hier is de verkeerde intentie zo belangrijk)
c. Geen poging tot voorbereiding?
d. Geen voorbereiding tot voorbereiding?
e. Niet zowel poging als voorbereiding?
2. Opzet?
a. Voorwaardelijk opzet volstaat
b. Volgens De Hullu oogmerk beter want het is toekomstgericht
3. Voorbereiding?
a. Zijn er voorbereidingshandelingen en voorbereidingsmiddelen?
o HR Samir A;
Concreetheidsvereiste? Contouren van het plegen van het misdrijf zijn
voldoende;
voorwerpen moeten afzonderlijk, dan wel gezamenlijk naar hun uiterlijke
verschijningsvorm ten tijde van het handelen dienstig zijn voor het misdadige
doel dat de dader voor ogen had.
Voorwerp bestemd tot begaan misdrijf? Gaat om intentie van de dader met die
middelen.
Discussie: schiet dit niet te ver door? HR wees op meer dan de intentie: ook de
uiterlijke verschijningsvorm en gebruik. De Hullu: je moet de bestemming ook
bewijzen.
4. Sprake van zelfstandige misdrijven die de voorbereiding betreffen?
a. Seksueel corrumperen 16-minner, art. 251 Sr
b. Hulp bij (voorbereiding) terroristisch misdrijf, art. 134a Sr
c. Opzettelijke bevordering geweld tegen personen/goederen, art. 141a Sr
d. Financieren van terrorisme, art. 421 Sr
3
