Table of Contents
HF 1: Het immuunsysteem ............................................................................................. 5
Cellen en organen ................................................................................................................7
De cellen .........................................................................................................................7
Hoe verschillende cellen in het bloed herkennen? ........................................................... 11
De organen .................................................................................................................... 12
Secundair lymfoïde organen/entiteiten ............................................................................ 12
HF 3: De B-cel.............................................................................................................. 15
De B-cel receptor (BCR) ..................................................................................................... 15
Recombinatie v gensegmenten........................................................................................... 19
B cel ontwikkeling .............................................................................................................. 24
HF4: Het complementsysteem ..................................................................................... 27
Het complement systeem .................................................................................................. 27
Wat activeert het complement systeem? ............................................................................ 27
Regeling van het complement systeem ............................................................................... 29
Overzicht regulator eiwitten v/h complement systeem ..................................................... 31
De functie(s) van het complement systeem......................................................................... 31
Lysis van vrussen (envelope) en bacterie (celmembraan Gram-) ....................................... 31
Opsonizatie.................................................................................................................... 32
Inductie van inflammatie en chemotaxis door anaphylatoxines ........................................ 32
HF 5: Het aangeboren IS: de barrières, de herkenning en vernietiging van indringers ......... 33
Anatomische barrières tegen infectie .................................................................................. 33
Vraag: Hoe herkent het aangeboren IS iets als lichaamsvreemd? ......................................... 34
Stap 1: iets als ‘vreemd herkennen .................................................................................. 34
Stap 2A: effector mechanismen door het AIS om de vreemde indringer uit te schakelen .... 38
Regulering van de aangeboren inflammatoire respons ..................................................... 45
Stap 2B: Het aangeboren immuunsysteem activeert het adaptief immuunsysteem ........... 46
HF 6: De T-cel miv MHC receptoren ............................................................................... 47
De T-cel receptor (TCR) ...................................................................................................... 47
Vraag 1: Wat bepaalt die specificiteit van het adaptief immuunsysteem?.............................. 48
T-cel receptor genen en expressie....................................................................................... 48
TCR coreceptoren en accesoire peptiden ........................................................................... 48
MHC-complex ................................................................................................................... 49
MHC klasse I .................................................................................................................. 49
MHC klasse II ................................................................................................................. 50
1
, Overlap v peptide-binding groove .................................................................................... 50
Biding antigen ................................................................................................................ 50
Organisatie en overerving van MHC (ex!) ............................................................................. 51
MHC klasse I moleculen presenteren intracellulaire antigen peptiden .................................. 52
Endogene antigen processing pathways .............................................................................. 52
De exogene pathway v antigen processing + presentatie in APC ........................................... 54
Presentatie van niet-peptide antigenen ............................................................................... 55
Ontwikkeling v T cellen in de thymus ................................................................................... 56
HF 7: T-cel en B-cel activatie......................................................................................... 60
T cel activatie..................................................................................................................... 60
T-cel activatie: 3 signaal hypothese ................................................................................. 60
T-cel activatie: superantigenen ....................................................................................... 63
T-cel differentiatie .............................................................................................................. 64
Subsets van helper T cellen ............................................................................................ 64
Th cel plasticiteit ............................................................................................................ 68
De 4 belangrijkste memory T cel subsets en hun functie ...................................................... 68
T-cel geheugen ............................................................................................................... 68
B-cel activatie.................................................................................................................... 69
B cel ontwikkeling........................................................................................................... 69
Clonale selectie hypothese ................................................................................................ 70
B-cel activatie: T-independente en T-dependente B-cel respons .......................................... 70
T-independente B cel respons ......................................................................................... 70
T-dependente B cel respons: B2 (folliculaire) B-cel .......................................................... 71
Samenvatting ................................................................................................................. 73
T-dependente immuunrespons: migratie van B cel doorheen de lymfeknoop........................ 73
Het germinaal centrum: somatische hypermutatie en klasse switch recombinatie ............... 74
Down-regulatie van B cel activatie ...................................................................................... 76
B-cel geheugen .................................................................................................................. 76
HF 8: De adaptieve immuunrespons in tijd en ruimte ...................................................... 77
Homeostasis: gedrag van immuuncellen voor ze in contact komen met een Ag .................... 77
Immuunrespons bij contact met Ag .................................................................................... 79
De aangeboren immuunrespons ..................................................................................... 79
Eerste contact Ag-lymfocyten (CD4 T cellen, CD8 T cellen, B cellen) ................................ 81
Effector en geheugen immuunrespons ............................................................................ 82
Enkele voorbeelden ........................................................................................................... 83
HF 9: effectorfuncties .................................................................................................. 84
2
, Antistof-gemedieerde immuniteit ....................................................................................... 84
Cel gemedieerde immuniteit .............................................................................................. 88
HF 10: Barrière immuniteit............................................................................................ 91
Barrière immuniteit: begrippen en algemene principes ........................................................ 91
Intestinale immuniteit ........................................................................................................ 93
Andere barrière immuniteit ................................................................................................. 98
HF 11: Infectieziekten en vaccinatie .............................................................................. 99
Belang v barrière immuniteit en het innate immuunsysteem ................................................ 99
Virale infecties ................................................................................................................. 100
Bacteriële infecties .......................................................................................................... 103
Parasitaire infecties.......................................................................................................... 103
Schimmelinfecties ........................................................................................................... 104
Emerging en reemerging infecties ..................................................................................... 105
Vaccinatie ....................................................................................................................... 106
HF 12: Allergie ........................................................................................................... 109
Hypersensitiviteitsreacties: voordelig of schadelijk? .......................................................... 109
Type 1: IgE gemedieerd → allergieën ............................................................................... 110
Type 2: IgM of IgG gemedieerd → antistof gemedieerd ........................................................ 115
Type 3: immuuncomplexen .............................................................................................. 116
Type 4: celgemedieerd → delayed-type hypersensitivity (DTH) ............................................ 116
HF 13: Tolerantie, auto-immuniteit, transplantatie ....................................................... 119
Tolerantie ........................................................................................................................ 119
Inductie en handhaving v tolerantie ............................................................................... 119
Auto-immuniteit............................................................................................................... 121
Orgaanspecifieke auto-immuniteit ................................................................................ 121
Wat veroorzaakt auto-immuniteit? ................................................................................ 122
Behandeling ................................................................................................................. 122
Transplantatie en rejectie ................................................................................................. 124
Transplantatie immunologie ......................................................................................... 124
HF 14: Immuundeficiënties ........................................................................................ 126
Primaire immuundeficiëntie ............................................................................................. 126
CID .............................................................................................................................. 128
Behandeling ................................................................................................................. 131
Secundaire immuundeficiënties ....................................................................................... 132
HIV .............................................................................................................................. 132
HF 15: Kanker en het immuunsysteem ........................................................................ 135
3
, Terminologie .................................................................................................................... 135
Maligne transformatie van cellen ...................................................................................... 135
Tumor antigenen .............................................................................................................. 137
Immuunrespons tov kanker .............................................................................................. 138
Factoren die immuunrespons tov kanker beïnvloeden ....................................................... 139
Kanker immuuntherapie ................................................................................................... 140
4
HF 1: Het immuunsysteem ............................................................................................. 5
Cellen en organen ................................................................................................................7
De cellen .........................................................................................................................7
Hoe verschillende cellen in het bloed herkennen? ........................................................... 11
De organen .................................................................................................................... 12
Secundair lymfoïde organen/entiteiten ............................................................................ 12
HF 3: De B-cel.............................................................................................................. 15
De B-cel receptor (BCR) ..................................................................................................... 15
Recombinatie v gensegmenten........................................................................................... 19
B cel ontwikkeling .............................................................................................................. 24
HF4: Het complementsysteem ..................................................................................... 27
Het complement systeem .................................................................................................. 27
Wat activeert het complement systeem? ............................................................................ 27
Regeling van het complement systeem ............................................................................... 29
Overzicht regulator eiwitten v/h complement systeem ..................................................... 31
De functie(s) van het complement systeem......................................................................... 31
Lysis van vrussen (envelope) en bacterie (celmembraan Gram-) ....................................... 31
Opsonizatie.................................................................................................................... 32
Inductie van inflammatie en chemotaxis door anaphylatoxines ........................................ 32
HF 5: Het aangeboren IS: de barrières, de herkenning en vernietiging van indringers ......... 33
Anatomische barrières tegen infectie .................................................................................. 33
Vraag: Hoe herkent het aangeboren IS iets als lichaamsvreemd? ......................................... 34
Stap 1: iets als ‘vreemd herkennen .................................................................................. 34
Stap 2A: effector mechanismen door het AIS om de vreemde indringer uit te schakelen .... 38
Regulering van de aangeboren inflammatoire respons ..................................................... 45
Stap 2B: Het aangeboren immuunsysteem activeert het adaptief immuunsysteem ........... 46
HF 6: De T-cel miv MHC receptoren ............................................................................... 47
De T-cel receptor (TCR) ...................................................................................................... 47
Vraag 1: Wat bepaalt die specificiteit van het adaptief immuunsysteem?.............................. 48
T-cel receptor genen en expressie....................................................................................... 48
TCR coreceptoren en accesoire peptiden ........................................................................... 48
MHC-complex ................................................................................................................... 49
MHC klasse I .................................................................................................................. 49
MHC klasse II ................................................................................................................. 50
1
, Overlap v peptide-binding groove .................................................................................... 50
Biding antigen ................................................................................................................ 50
Organisatie en overerving van MHC (ex!) ............................................................................. 51
MHC klasse I moleculen presenteren intracellulaire antigen peptiden .................................. 52
Endogene antigen processing pathways .............................................................................. 52
De exogene pathway v antigen processing + presentatie in APC ........................................... 54
Presentatie van niet-peptide antigenen ............................................................................... 55
Ontwikkeling v T cellen in de thymus ................................................................................... 56
HF 7: T-cel en B-cel activatie......................................................................................... 60
T cel activatie..................................................................................................................... 60
T-cel activatie: 3 signaal hypothese ................................................................................. 60
T-cel activatie: superantigenen ....................................................................................... 63
T-cel differentiatie .............................................................................................................. 64
Subsets van helper T cellen ............................................................................................ 64
Th cel plasticiteit ............................................................................................................ 68
De 4 belangrijkste memory T cel subsets en hun functie ...................................................... 68
T-cel geheugen ............................................................................................................... 68
B-cel activatie.................................................................................................................... 69
B cel ontwikkeling........................................................................................................... 69
Clonale selectie hypothese ................................................................................................ 70
B-cel activatie: T-independente en T-dependente B-cel respons .......................................... 70
T-independente B cel respons ......................................................................................... 70
T-dependente B cel respons: B2 (folliculaire) B-cel .......................................................... 71
Samenvatting ................................................................................................................. 73
T-dependente immuunrespons: migratie van B cel doorheen de lymfeknoop........................ 73
Het germinaal centrum: somatische hypermutatie en klasse switch recombinatie ............... 74
Down-regulatie van B cel activatie ...................................................................................... 76
B-cel geheugen .................................................................................................................. 76
HF 8: De adaptieve immuunrespons in tijd en ruimte ...................................................... 77
Homeostasis: gedrag van immuuncellen voor ze in contact komen met een Ag .................... 77
Immuunrespons bij contact met Ag .................................................................................... 79
De aangeboren immuunrespons ..................................................................................... 79
Eerste contact Ag-lymfocyten (CD4 T cellen, CD8 T cellen, B cellen) ................................ 81
Effector en geheugen immuunrespons ............................................................................ 82
Enkele voorbeelden ........................................................................................................... 83
HF 9: effectorfuncties .................................................................................................. 84
2
, Antistof-gemedieerde immuniteit ....................................................................................... 84
Cel gemedieerde immuniteit .............................................................................................. 88
HF 10: Barrière immuniteit............................................................................................ 91
Barrière immuniteit: begrippen en algemene principes ........................................................ 91
Intestinale immuniteit ........................................................................................................ 93
Andere barrière immuniteit ................................................................................................. 98
HF 11: Infectieziekten en vaccinatie .............................................................................. 99
Belang v barrière immuniteit en het innate immuunsysteem ................................................ 99
Virale infecties ................................................................................................................. 100
Bacteriële infecties .......................................................................................................... 103
Parasitaire infecties.......................................................................................................... 103
Schimmelinfecties ........................................................................................................... 104
Emerging en reemerging infecties ..................................................................................... 105
Vaccinatie ....................................................................................................................... 106
HF 12: Allergie ........................................................................................................... 109
Hypersensitiviteitsreacties: voordelig of schadelijk? .......................................................... 109
Type 1: IgE gemedieerd → allergieën ............................................................................... 110
Type 2: IgM of IgG gemedieerd → antistof gemedieerd ........................................................ 115
Type 3: immuuncomplexen .............................................................................................. 116
Type 4: celgemedieerd → delayed-type hypersensitivity (DTH) ............................................ 116
HF 13: Tolerantie, auto-immuniteit, transplantatie ....................................................... 119
Tolerantie ........................................................................................................................ 119
Inductie en handhaving v tolerantie ............................................................................... 119
Auto-immuniteit............................................................................................................... 121
Orgaanspecifieke auto-immuniteit ................................................................................ 121
Wat veroorzaakt auto-immuniteit? ................................................................................ 122
Behandeling ................................................................................................................. 122
Transplantatie en rejectie ................................................................................................. 124
Transplantatie immunologie ......................................................................................... 124
HF 14: Immuundeficiënties ........................................................................................ 126
Primaire immuundeficiëntie ............................................................................................. 126
CID .............................................................................................................................. 128
Behandeling ................................................................................................................. 131
Secundaire immuundeficiënties ....................................................................................... 132
HIV .............................................................................................................................. 132
HF 15: Kanker en het immuunsysteem ........................................................................ 135
3
, Terminologie .................................................................................................................... 135
Maligne transformatie van cellen ...................................................................................... 135
Tumor antigenen .............................................................................................................. 137
Immuunrespons tov kanker .............................................................................................. 138
Factoren die immuunrespons tov kanker beïnvloeden ....................................................... 139
Kanker immuuntherapie ................................................................................................... 140
4