Cultuurgeschiedenis van de Lage Landen I
Van de Kelten tot de Franse Revolutie
Nodig voor te studeren: Geschiedenis van de Nederlanden, Powerpoint, notities, extra opzoekwerk,
syllabus online
Samenvatting van: Powerpoint, notities
Afkortingen legende: LL = Lage Landen
Les 1: 28/9/22 (~introductieles)
Waarom cultuurgeschiedenis?
Belangrijk om de ruimte rondom ons te begrijpen + kaderen
-> vb. eigen omgeving: Hof van Liere (Arnold van Liere)
-> was burgemeester en liet het bouwen tussen 1515-1520
Andere naam: ‘Prinsenhof’ (stadspaleis met tuinen)
WANT in 1521 -> bezoek van keizer Karel V aan de ‘vorstelijke’ woning (toen nog prins)
Stijl: Brabantse gotiek
Albrecht 1Dürer was zeer lovend / zie citaat (bezocht het in 1520)
Na dood van Liere -> Antwerpen bracht hier ‘Engelse natie’ onder – 1455 (1555 denk ik) – 1576
WANT in 1576 -> Spaanse furie
Jezuïeten vestigden er kostschool -> vanaf 1607 plek voor onderwijs / start Jezuïetentraditie
Meer info: https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/5764
-> vb. Schild & Vrienden (Vlaams Belang) komt uit boek van Hendrik Conscience ‘De leeuw van
Vlaanderen’ of ook wel ‘de Slag der Gulden Sporen’ (1838)
-> dit boek heeft sterk bijgedragen tot de Vlaamse bewustwording en groei van de Vlaamse
Beweging
-> vertelt over de Guldensporenslag in 1302 (zie t-shirts)
-> gevecht tussen Vlaanderen en Franse leger (nederlaag FR)
-> conflict kreeg nationalistisch karakter
‘Schild en vriend’ -> sjibbolet tegen de Franse koning / Fransen konden dit moeilijk uitspreken
Conscience:
- 1812 – 1883
- Belgisch schrijver / Vlaams volksschrijver
- De man die zijn volk leerde lezen
- Veel invloed in groei Vlaamse beweging -> later omstreden -> beschuldigd van racisme
o Cfr. Boek van Kevin Absilis: ‘Het slechte geweten van Vlaanderen’
Zie cover ‘Geschiedenis van de Nederlanden’
= ‘De overgave van Breda’ door Diego Velasquez uit 1634 (hangt in het Prado, Madrid)
- Opvallend kenmerk = de hoffelijkheid
- gemaakt in opdracht van Filips IV van Spanje (1605-1665)
o LINK: Tachtigjarige Oorlog
o = strijd in de Nederlanden van 1568 – 1648
o Spaanse Nederlanden tegen Spaanse rijk o.l.v. Filips II (& opvolgers Filips III & IV)
>< Winterlandschap, Pieter Bruegel de Oude (1565)/ de 2 covers hebben versch. sfeer
1
Dürer: Duits kunstschilder, tekenaar, humanist uit de Noordelijke renaissance (1471 – 1528)
,De verschillende hoofdstukken van Geschiedenis van de Nederlanden:
I. Aanvangsperiode (tot de 10de eeuw)
II. De landsheerlijkheden (11de – 13de e)
III. De vorming van een politieke unie (14de – 16de e)
IV. Republiek der Verenigde Nederlanden
V. De Spaanse en Oostenrijkse Nederlanden
Behandeld op verschillende niveaus:
- Politiek en institutioneel
o Bv. politieke grenzen
- Sociaal en economisch
o Bv. voedsel, handel, manier van samenleven, landbouw
- Religieus en cultureel
o Bv. verbeelding, wetenschap, techniek
o In een pre moderne samenleving -> religie speelt belangrijke rol
Echt begin !!!:
DE LAGE LANDEN
Geografische betekenis:
- Laagvlakte in Noord-West Europa waar Schelde, Maas en Rijn naar de Noordzee stromen
- Ongeveer de huidige Benelux en Frans-Vlaanderen van vandaag
- Grenzen zijn zeer veel bevochten
- ‘Vlaanderen’ -> mogelijk afgeleid van Germaanse ‘flaum’ = ‘overstroomd land’
Politieke betekenis: ze vormden geen pol. eenheid, behalve ten tijde van…
- De Bourgondisch-Habsburgse periode (15de e tot 1585)
- Koning Willem I: 1815-1830: Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
o In 1815 werden het noorden en zuiden verenigd -> Willem I riep zich uit als koning
van het VKdN
o In 1830 was de Belgische Revolutie -> naam ‘België’
Gemeensch. culturele kenmerken v/d LL vanaf de 11 de eeuw:
- Eco.: vroege verstedelijking, belang van handel
- Pol.-institutioneel: sterke buffer tussen grootmachten zoals Duitsl. en Fr., vroege
volksinspraak
- Soc. en cultureel: vroege burgerlijke cultuur, sterke lokale en gewestelijke identiteiten, grote
traditie visuele kunsten
I. Een lange aanvangsperiode (t.e.m. de 10de e)
1. Kelten, Romeinen en Germanen (tot ca. 476)
De Kelten:
Andere naam: Galli
In 57 v.Chr. viel Caesar Gallië binnen -> eerste moment dat de Nederlanden in geschreven bron
verschijnt
(uit de aanvangsperiode is er weinig materiaal; houten huisjes vergaan bv. gemakkelijk)
, Verspreiding Kelten -> 400 v.Chr.
-> vanaf 5de e v.Chr. vanuit regio Oostenrijk -> Noorden
Dia 16 -> vb. van een hunebed in Wéris
- ook wel dolmen genoemd =een megalithische grafkamer, die vaak bestaat uit
3 draagstenen (sommige worden ook enkel beschouwd als heiligdom)
mogelijk sporen oude verstedelijkte omgevingen
Geschrift van de Kelten -> zeer beperkt
(Celtic Heyday op het kaartje betekent Keltische hoogtijdagen)
Wat is de Hallstattcultuur?
- Archeologische cultuur – voortgekomen uit lokale urnenveldencultuur -> ontwikkelde zich tot
Keltische stam
- Kenmerkt zich door grote grafheuvels
- In 7de e v.Chr. introduceerde deze cultuur gebruik van ijzer
Dia 17: afbeelding van de Kemmelberg waarop prille verstedelijking te zien in ongv. 2500 j. geleden
Een oppidum = een hoger gelegen plaats (meestal op heuvel of plateau) waarvan de natuurlijke
verdediging is versterkt door de mens
De Kelten leefden op afgebakende heuvels
-> kleine gemeenschappen
-> leefden er van jacht etc.
De toponiemen (plaatsnamen) van deze Keltische oppida hebben vaak suffix ‘-on’ bv. Brighton
Vanaf de 2de e. v.Chr. -> migratie v/d Germanen -> toponiemen Germaanse dorpen -> suffix ‘-heim’/’-
gem’ bv. Petegem
Verstedelijking v/e gemeenschap -> er ontwikkelt zich techniek, cultuur, kerken, hoven, …
Al deze instellingen => producten van cultuur
De Romeinen:
Eén van de belangrijkste Romeinen: Julius Caesar
- 100 – 44 v.Chr.
- Schreef ‘De bello Gallico’ (58 – 50 v.Chr.)
o Deze gaf info, maar was ook sterke propaganda (‘kijk hoe goed we zijn’) + apologie
(daden goedpraten)
o Oorlog tegen o.a de Nerviërs + Eburonen
- Van hem het woord ‘keizer’
- Stichter van het Romeinse keizerrijk
- Is Gallië binnengevallen (meeste stammen in Gallië waren
Kelten) -> rijk overgenomen door Romeinen
Indeling Gallië:
- Belgica – wonen de Belgae
- Aquitania – de Aquitani
- Celtica – de Galli
Verschillen allen in taal, instellingen en wetten
Galliërs worden door de rivier de Garonne v/d Aquitaniërs en
door de Marne & de Seine v/d Belgae gescheiden
Belgae: het dapperst
WANT
- Het verst verwijderd v/d cultuur + beschaving v/d provincia
- Kooplui brengen weinig dingen die leiden tot verwekelijking v/d geest
Van de Kelten tot de Franse Revolutie
Nodig voor te studeren: Geschiedenis van de Nederlanden, Powerpoint, notities, extra opzoekwerk,
syllabus online
Samenvatting van: Powerpoint, notities
Afkortingen legende: LL = Lage Landen
Les 1: 28/9/22 (~introductieles)
Waarom cultuurgeschiedenis?
Belangrijk om de ruimte rondom ons te begrijpen + kaderen
-> vb. eigen omgeving: Hof van Liere (Arnold van Liere)
-> was burgemeester en liet het bouwen tussen 1515-1520
Andere naam: ‘Prinsenhof’ (stadspaleis met tuinen)
WANT in 1521 -> bezoek van keizer Karel V aan de ‘vorstelijke’ woning (toen nog prins)
Stijl: Brabantse gotiek
Albrecht 1Dürer was zeer lovend / zie citaat (bezocht het in 1520)
Na dood van Liere -> Antwerpen bracht hier ‘Engelse natie’ onder – 1455 (1555 denk ik) – 1576
WANT in 1576 -> Spaanse furie
Jezuïeten vestigden er kostschool -> vanaf 1607 plek voor onderwijs / start Jezuïetentraditie
Meer info: https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/5764
-> vb. Schild & Vrienden (Vlaams Belang) komt uit boek van Hendrik Conscience ‘De leeuw van
Vlaanderen’ of ook wel ‘de Slag der Gulden Sporen’ (1838)
-> dit boek heeft sterk bijgedragen tot de Vlaamse bewustwording en groei van de Vlaamse
Beweging
-> vertelt over de Guldensporenslag in 1302 (zie t-shirts)
-> gevecht tussen Vlaanderen en Franse leger (nederlaag FR)
-> conflict kreeg nationalistisch karakter
‘Schild en vriend’ -> sjibbolet tegen de Franse koning / Fransen konden dit moeilijk uitspreken
Conscience:
- 1812 – 1883
- Belgisch schrijver / Vlaams volksschrijver
- De man die zijn volk leerde lezen
- Veel invloed in groei Vlaamse beweging -> later omstreden -> beschuldigd van racisme
o Cfr. Boek van Kevin Absilis: ‘Het slechte geweten van Vlaanderen’
Zie cover ‘Geschiedenis van de Nederlanden’
= ‘De overgave van Breda’ door Diego Velasquez uit 1634 (hangt in het Prado, Madrid)
- Opvallend kenmerk = de hoffelijkheid
- gemaakt in opdracht van Filips IV van Spanje (1605-1665)
o LINK: Tachtigjarige Oorlog
o = strijd in de Nederlanden van 1568 – 1648
o Spaanse Nederlanden tegen Spaanse rijk o.l.v. Filips II (& opvolgers Filips III & IV)
>< Winterlandschap, Pieter Bruegel de Oude (1565)/ de 2 covers hebben versch. sfeer
1
Dürer: Duits kunstschilder, tekenaar, humanist uit de Noordelijke renaissance (1471 – 1528)
,De verschillende hoofdstukken van Geschiedenis van de Nederlanden:
I. Aanvangsperiode (tot de 10de eeuw)
II. De landsheerlijkheden (11de – 13de e)
III. De vorming van een politieke unie (14de – 16de e)
IV. Republiek der Verenigde Nederlanden
V. De Spaanse en Oostenrijkse Nederlanden
Behandeld op verschillende niveaus:
- Politiek en institutioneel
o Bv. politieke grenzen
- Sociaal en economisch
o Bv. voedsel, handel, manier van samenleven, landbouw
- Religieus en cultureel
o Bv. verbeelding, wetenschap, techniek
o In een pre moderne samenleving -> religie speelt belangrijke rol
Echt begin !!!:
DE LAGE LANDEN
Geografische betekenis:
- Laagvlakte in Noord-West Europa waar Schelde, Maas en Rijn naar de Noordzee stromen
- Ongeveer de huidige Benelux en Frans-Vlaanderen van vandaag
- Grenzen zijn zeer veel bevochten
- ‘Vlaanderen’ -> mogelijk afgeleid van Germaanse ‘flaum’ = ‘overstroomd land’
Politieke betekenis: ze vormden geen pol. eenheid, behalve ten tijde van…
- De Bourgondisch-Habsburgse periode (15de e tot 1585)
- Koning Willem I: 1815-1830: Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
o In 1815 werden het noorden en zuiden verenigd -> Willem I riep zich uit als koning
van het VKdN
o In 1830 was de Belgische Revolutie -> naam ‘België’
Gemeensch. culturele kenmerken v/d LL vanaf de 11 de eeuw:
- Eco.: vroege verstedelijking, belang van handel
- Pol.-institutioneel: sterke buffer tussen grootmachten zoals Duitsl. en Fr., vroege
volksinspraak
- Soc. en cultureel: vroege burgerlijke cultuur, sterke lokale en gewestelijke identiteiten, grote
traditie visuele kunsten
I. Een lange aanvangsperiode (t.e.m. de 10de e)
1. Kelten, Romeinen en Germanen (tot ca. 476)
De Kelten:
Andere naam: Galli
In 57 v.Chr. viel Caesar Gallië binnen -> eerste moment dat de Nederlanden in geschreven bron
verschijnt
(uit de aanvangsperiode is er weinig materiaal; houten huisjes vergaan bv. gemakkelijk)
, Verspreiding Kelten -> 400 v.Chr.
-> vanaf 5de e v.Chr. vanuit regio Oostenrijk -> Noorden
Dia 16 -> vb. van een hunebed in Wéris
- ook wel dolmen genoemd =een megalithische grafkamer, die vaak bestaat uit
3 draagstenen (sommige worden ook enkel beschouwd als heiligdom)
mogelijk sporen oude verstedelijkte omgevingen
Geschrift van de Kelten -> zeer beperkt
(Celtic Heyday op het kaartje betekent Keltische hoogtijdagen)
Wat is de Hallstattcultuur?
- Archeologische cultuur – voortgekomen uit lokale urnenveldencultuur -> ontwikkelde zich tot
Keltische stam
- Kenmerkt zich door grote grafheuvels
- In 7de e v.Chr. introduceerde deze cultuur gebruik van ijzer
Dia 17: afbeelding van de Kemmelberg waarop prille verstedelijking te zien in ongv. 2500 j. geleden
Een oppidum = een hoger gelegen plaats (meestal op heuvel of plateau) waarvan de natuurlijke
verdediging is versterkt door de mens
De Kelten leefden op afgebakende heuvels
-> kleine gemeenschappen
-> leefden er van jacht etc.
De toponiemen (plaatsnamen) van deze Keltische oppida hebben vaak suffix ‘-on’ bv. Brighton
Vanaf de 2de e. v.Chr. -> migratie v/d Germanen -> toponiemen Germaanse dorpen -> suffix ‘-heim’/’-
gem’ bv. Petegem
Verstedelijking v/e gemeenschap -> er ontwikkelt zich techniek, cultuur, kerken, hoven, …
Al deze instellingen => producten van cultuur
De Romeinen:
Eén van de belangrijkste Romeinen: Julius Caesar
- 100 – 44 v.Chr.
- Schreef ‘De bello Gallico’ (58 – 50 v.Chr.)
o Deze gaf info, maar was ook sterke propaganda (‘kijk hoe goed we zijn’) + apologie
(daden goedpraten)
o Oorlog tegen o.a de Nerviërs + Eburonen
- Van hem het woord ‘keizer’
- Stichter van het Romeinse keizerrijk
- Is Gallië binnengevallen (meeste stammen in Gallië waren
Kelten) -> rijk overgenomen door Romeinen
Indeling Gallië:
- Belgica – wonen de Belgae
- Aquitania – de Aquitani
- Celtica – de Galli
Verschillen allen in taal, instellingen en wetten
Galliërs worden door de rivier de Garonne v/d Aquitaniërs en
door de Marne & de Seine v/d Belgae gescheiden
Belgae: het dapperst
WANT
- Het verst verwijderd v/d cultuur + beschaving v/d provincia
- Kooplui brengen weinig dingen die leiden tot verwekelijking v/d geest
