Hoofdstuk 1: Fundamentele elementen van bestuursrecht
1 Algemeen
▪ Afbakening van het bestuursrecht
₋ Bestuursrecht wijkt af van andere rechtstakken
₋ Het is eigen aan bestuursrecht dat het vaak verandert
▪ Algemene beginselen van behoorlijk bestuur
₋ Het algemeen belang primeert boven het private belang
2 Afbakening van het bestuursrecht
▪ Het bestuursrecht is nationaal recht en valt onder het publiekrecht
▪ Begrip bestuursrecht
₋ Het bestuursrecht organiseert het openbaar bestuur
₋ Het algemeen belang primeert steeds
Bij alles wat men doet moet men dit steeds verantwoorden vanuit het algemeen belang
₋ Regelt diens taakvervulling binnen de krijtlijnen van grondwettelijk recht/het staat
₋ Bestuur moet steeds optreden in het algemeen belang
Veranderde beleidsopvattingen overheden
Veranderende verwachtingen van de bevolking
▪ Het openbaar bestuur bestaat uit
₋ Bestuurlijke overheden uit de Grondwet
₋ Bestuurlijke diensten opgericht of erkend door deze overheden
2.1 Bestuurlijke overheden uit Grondwet
▪ België wordt bestuurd door 3 machten:
₋ Wetgevende macht
₋ Uitvoerende macht
₋ Rechterlijke macht
▪ Uitvoerende macht houdt zich bezig met het bestuur
₋ Federale regering
₋ Regionale uitvoerende macht
₋ Uitvoerende macht van de provincies en van de gemeentes
Provincies: Bestendige deputatie en provinciegouverneurs
Gemeentes: college van burgemeester en schepenen van burgemeester
1
,2.1.1 Bestuurlijke diensten opgericht of erkend door deze overheden
▪ OCMW ’s
₋ Het aanvragen van leefloon, sociale huurwoning,…
▪ Bpost
₋ Erkend door federale overheid
▪ Openbaar vervoer
₋ NMBS en De Lijn
▪ FOD: Federale Overheidsdienst
₋ FOD Financiën, FOD Justitie,…
▪ RIZIV: Rijksinstituut voor Ziekte-en Invaliditeitsverzekering
2.1.2 Het algemeen belang
▪ Om algemeen belang te realiseren, treden overheden op verschillende wijzen op, door nemen van:
₋ Bestuurlijke beslissingen
₋ Beslissingen van wetgevende aard
₋ Beslissingen van jurisdictionele aard
▪ Bestuurlijke beslissingen
₋ Concrete beslissingen nemen in een concreet dossier
₋ Voorbeeld: Iemand vraagt een bouwvergunning aan die kan aanvaardt of geweigerd worden
₋ Voorbeeld: Het vast benoemen van een docent
₋ Voorbeeld: Het besluit tot onteigening
▪ Beslissingen van wetgevende aard
₋ Algemeen geldende reglementen, waarin een aantal regels worden opgesomd
₋ Voorbeeld: Gemeentelijk politiereglement is een voorbeeld van wetgevende aard.
₋ Voorbeeld: Gemeente maakt kenbaar wat er allemaal sanctioneerbaar is met GAS-boetes
▪ Beslissingen van juridisctionele aard = rechtsprekende aard
₋ Beslissingen van de administratieve rechtbanken
₋ Voorbeeld: Beroepsinstituut van boekhouders en fiscalisten
2.2 Oefening
▪ Weigering vrijstelling student KU Leuven
₋ KU Leuven is een bestuurlijke dienst
₋ KU Leuven is opgesteld door overheid
₋ Dit is wel degelijk iets dat valt onder het bestuursrecht
₋ Bestuurlijke beslissing van een bestuursdienst en deze beslissing is bindend voor de student
▪ Vaststelling politiereglement door de gemeenteraad
₋ Beslissing van wetgevende aard van de gemeenteraad en de gemeenteraad is een bestuur dat
door de grondwet erkend is
₋ Dit is wel degelijk iets dat valt onder het bestuursrecht
2
,▪ Raad voor betwistingen inzake studievoortgangsbeslissingen
₋ Deze raad is een soort van administratieve beslissing
₋ Beslissingen van juridisctionele aard = rechtsprekende aard
₋ Dit is wel degelijk iets dat valt onder het bestuursrecht
▪ Bekrachtiging wet door koning
₋ Dit valt onder de wetgevende macht
₋ Dit valt onder het staatsrecht
₋ Dit valt niet onder het bestuursrecht
▪ Bpost
₋ Bpost is een bestuurlijke dienst opgericht door federale overheid
₋ Niet persé te kennen door welke overheid het opgericht werd
▪ Arrest Hof van Cassatie
₋ Het Hof van Cassatie behoort tot de rechterlijke macht
₋ Dit valt niet onder de uitvoerende macht, dus niet onder het bestuursrecht
₋ Alle vonnissen en arresten van klassieke rechtbanken vallen niet onder het bestuursrecht
▪ OCMW
₋ Bpost is een bestuurlijke dienst en is opgericht door de overheid
₋ Dit is wel degelijk iets dat valt onder het bestuursrecht
▪ Inroepen alarmbelprocedure
₋ Dit valt onder het staatsrecht
₋ Dit valt dus niet onder het bestuursrecht
▪ OVAM
₋ Dit is een bestuurlijke dienst die werd opgericht door de overheid
₋ Dit is wel degelijk iets dat valt onder het bestuursrecht
▪ Afleveren stedenbouwkundige vergunning
₋ Dit is wel degelijk iets dat valt onder het bestuursrecht
₋ Eens er een beslissing wordt genomen is dit een bestuurlijke beslissing
2.3 Administratief recht
▪ Administratief recht is een uitzonderingsrecht
₋ Vaak gaat het algemeen belang in strijd zijn met het privébelang
₋ Voorbeeld: onteigening
₋ Voorbeeld: betoging organiseren, dit kan verboden worden als gemeente de betoging afkeurt
₋ Voorbeeld: belastingreglement wordt opgelegd per gemeente
▪ Het bestuur moet de beslissingen éénzijdig kunnen nemen
₋ Het bestuur gaat niet in discussie gaan met burgers om hun mening te vragen
₋ Het algemeen belang staat tegenover het privébelang van het individu
₋ Het algemeen belang zorgt er voor dat er eenzijdige beslissingen genomen kunnen worden
3
,2.3.1 Administratief recht is een uitzonderingsrecht
▪ Administratief recht is een uitzonderingsrecht
₋ Eigen (ruimere) rechten ( = “voorrechten”)
₋ Eigen (zwaardere) plichten
₋ Eigen terminologie
2.3.2 Uitvoerbare beslissingen
▪ Uitvoerbare beslissingen betekent dat bestuurlijke overheid kan beslissingen nemen, zelfs zonder
toestemming van de betrokkenen
₋ Voorbeeldsituatie: Studentenorganisatie (organisatoren van betoging) vraagt burgemeester
toelating om te betogen in de gemeente. De burgemeester weigert toelating te verlenen.
₋ Uitvoerbare beslissingen hebben éénzijdig karakter en zijn administratieve rechtshandelingen
₋ Ander woord voor administratieve beslissing is een éénzijdige administratieve rechtshandeling
Uitvoerbare
beslissingen
Administratieve
Eenzijdig
rechtshandeling
2.3.2.1 Administratieve rechtshandeling
▪ Rechtsgevolgen die het bestuur bewust gewild heeft
₋ Voorbeeld: Het aanpassen van belastingtarieven. Men weet perfect op voorhand wat de
gevolgen hiervan zullen zijn en deze willen ze ook bewust stellen.
2.3.2.2 Materiële handelingen
▪ Zonder gewilde rechtsgevolgen
₋ Handelingen die vaak een gevolg zijn, maar die men niet bewust gewild heeft
₋ Voorbeeld: Burgemeester weigert dat betoging doorgaat. Studentorganisatie gaat ondanks het
verbod toch gaan betogen. De politie moet uitrukken om de betogers uit elkaar te gaan halen.
Indien er dan gewonden vallen, dan zijn dit gevolgen die men niet bewust gewild heeft.
2.3.2.3 Eenzijdige rechtshandelingen
▪ Rechtsgevolgen zonder akkoord van de betrokkene
₋ Iets wordt eenzijdig opgelegd
₋ Er wordt geen akkoord gevraagd van de persoon in kwestie
▪ Aanvechtbaar bij Raad van State
2.3.2.4 Meerzijdige rechtshandeling
▪ Met akkoord van de betrokkene = overeenkomsten
₋ Een contract is steeds een meerzijdige rechtshandeling
₋ Voorbeeld: Stad Gent wil nieuw sportcomplex. Contract wordt afgesloten tussen stad en
aannemer tot het bouwen van sportcomplex.
4
, 2.3.2.5 Voorrechten
▪ Voorrechten verbonden aan uitvoerbare beslissingen
₋ Eenzijdig
Geeft iemand rechten/legt iemand plichten op zonder akkoord
Voorrechten komen éénzijdig tot stand
Voorbeeld: Een ambtenaar krijgt heel wat vakantiedagen. Het nadeel is dat een ambtenaar
niet zomaar buiten het seizoen vakantiedagen kan aanvragen.
₋ Vermoeden van wettigheid
Weerlegbaar vermoeden in overeenstemming te zijn met het recht
Men gaat ervan uit dat de beslissingen die genomen worden dat die in overeenstemming
zijn met de wet
Het is steeds een weerlegbaar vermoeden. Het tegenbewijs kan steeds worden geleverd.
Het leveren van dit tegenbewijs ligt wel bij de rechtzoekende.
₋ Uitvoerbaarheid
Aanspraken geput uit beslissing kunnen meteen gerealiseerd worden zonder voorafgaande
erkenning door rechtbank
De administratieve overheid of dienst kan haar beslissing automatisch realiseren
Voorbeeld: Een ambtenaar bij federale overheidsdienst wordt verdacht van diefstal. Men
gaat schorsing opleggen. De schorsing kan onmiddellijk uitgevoerd worden. Het principe is
dat administratieve maatregelen onmiddellijk uitvoer zijn. Indien achteraf blijkt dat er geen
sprake was van diefstal, dan kan de ambtenaar wel een schadevergoeding verkrijgen.
2.4 Indeling van uitvoerbare beslissingen
▪ Reglementaire <-> individuele beslissingen
▪ Rechtverlenende <-> niet-rechtverlenende beslissingen
▪ Discretionaire <-> gebonden beslissingen
2.4.1 Reglementaire vs. individuele beslissingen
▪ Reglementaire beslissingen = algemene draagwijdte
₋ Toepasbaar op onbepaalbaar aantal personen
₋ Rechtsregels in formele en materiële zin
₋ Voorbeeld: Een koninklijk besluit met betrekking tot het statuut van het rijkspersoneel. Het
koninklijk besluit is van toepassing op alle federale ambtenaren.
▪ Individuele beslissingen = individuele draagwijdte = beschikking
₋ Toepasbaar op bepaald aantal personen
₋ Rechtsregels in formele zin, maar niet in materiële zin
₋ Voorbeeld: Een koninklijk besluit waarin één iemand tot federaal ambtenaar wordt benoemd.
▪ Voorbeeld betoog studentenorganisatie
₋ Weigering door burgemeester om toelating voor betoog te weigeren heeft enkel betrekking
op de specifieke studentenorganisatie. Dit is een voorbeeld van individuele bestuursbeslissing.
2.4.1.1 Belang onderscheid
▪ Wijze bekendmaking
▪ Motivering
▪ Advies afdeling wetgeving raad van state
5
1 Algemeen
▪ Afbakening van het bestuursrecht
₋ Bestuursrecht wijkt af van andere rechtstakken
₋ Het is eigen aan bestuursrecht dat het vaak verandert
▪ Algemene beginselen van behoorlijk bestuur
₋ Het algemeen belang primeert boven het private belang
2 Afbakening van het bestuursrecht
▪ Het bestuursrecht is nationaal recht en valt onder het publiekrecht
▪ Begrip bestuursrecht
₋ Het bestuursrecht organiseert het openbaar bestuur
₋ Het algemeen belang primeert steeds
Bij alles wat men doet moet men dit steeds verantwoorden vanuit het algemeen belang
₋ Regelt diens taakvervulling binnen de krijtlijnen van grondwettelijk recht/het staat
₋ Bestuur moet steeds optreden in het algemeen belang
Veranderde beleidsopvattingen overheden
Veranderende verwachtingen van de bevolking
▪ Het openbaar bestuur bestaat uit
₋ Bestuurlijke overheden uit de Grondwet
₋ Bestuurlijke diensten opgericht of erkend door deze overheden
2.1 Bestuurlijke overheden uit Grondwet
▪ België wordt bestuurd door 3 machten:
₋ Wetgevende macht
₋ Uitvoerende macht
₋ Rechterlijke macht
▪ Uitvoerende macht houdt zich bezig met het bestuur
₋ Federale regering
₋ Regionale uitvoerende macht
₋ Uitvoerende macht van de provincies en van de gemeentes
Provincies: Bestendige deputatie en provinciegouverneurs
Gemeentes: college van burgemeester en schepenen van burgemeester
1
,2.1.1 Bestuurlijke diensten opgericht of erkend door deze overheden
▪ OCMW ’s
₋ Het aanvragen van leefloon, sociale huurwoning,…
▪ Bpost
₋ Erkend door federale overheid
▪ Openbaar vervoer
₋ NMBS en De Lijn
▪ FOD: Federale Overheidsdienst
₋ FOD Financiën, FOD Justitie,…
▪ RIZIV: Rijksinstituut voor Ziekte-en Invaliditeitsverzekering
2.1.2 Het algemeen belang
▪ Om algemeen belang te realiseren, treden overheden op verschillende wijzen op, door nemen van:
₋ Bestuurlijke beslissingen
₋ Beslissingen van wetgevende aard
₋ Beslissingen van jurisdictionele aard
▪ Bestuurlijke beslissingen
₋ Concrete beslissingen nemen in een concreet dossier
₋ Voorbeeld: Iemand vraagt een bouwvergunning aan die kan aanvaardt of geweigerd worden
₋ Voorbeeld: Het vast benoemen van een docent
₋ Voorbeeld: Het besluit tot onteigening
▪ Beslissingen van wetgevende aard
₋ Algemeen geldende reglementen, waarin een aantal regels worden opgesomd
₋ Voorbeeld: Gemeentelijk politiereglement is een voorbeeld van wetgevende aard.
₋ Voorbeeld: Gemeente maakt kenbaar wat er allemaal sanctioneerbaar is met GAS-boetes
▪ Beslissingen van juridisctionele aard = rechtsprekende aard
₋ Beslissingen van de administratieve rechtbanken
₋ Voorbeeld: Beroepsinstituut van boekhouders en fiscalisten
2.2 Oefening
▪ Weigering vrijstelling student KU Leuven
₋ KU Leuven is een bestuurlijke dienst
₋ KU Leuven is opgesteld door overheid
₋ Dit is wel degelijk iets dat valt onder het bestuursrecht
₋ Bestuurlijke beslissing van een bestuursdienst en deze beslissing is bindend voor de student
▪ Vaststelling politiereglement door de gemeenteraad
₋ Beslissing van wetgevende aard van de gemeenteraad en de gemeenteraad is een bestuur dat
door de grondwet erkend is
₋ Dit is wel degelijk iets dat valt onder het bestuursrecht
2
,▪ Raad voor betwistingen inzake studievoortgangsbeslissingen
₋ Deze raad is een soort van administratieve beslissing
₋ Beslissingen van juridisctionele aard = rechtsprekende aard
₋ Dit is wel degelijk iets dat valt onder het bestuursrecht
▪ Bekrachtiging wet door koning
₋ Dit valt onder de wetgevende macht
₋ Dit valt onder het staatsrecht
₋ Dit valt niet onder het bestuursrecht
▪ Bpost
₋ Bpost is een bestuurlijke dienst opgericht door federale overheid
₋ Niet persé te kennen door welke overheid het opgericht werd
▪ Arrest Hof van Cassatie
₋ Het Hof van Cassatie behoort tot de rechterlijke macht
₋ Dit valt niet onder de uitvoerende macht, dus niet onder het bestuursrecht
₋ Alle vonnissen en arresten van klassieke rechtbanken vallen niet onder het bestuursrecht
▪ OCMW
₋ Bpost is een bestuurlijke dienst en is opgericht door de overheid
₋ Dit is wel degelijk iets dat valt onder het bestuursrecht
▪ Inroepen alarmbelprocedure
₋ Dit valt onder het staatsrecht
₋ Dit valt dus niet onder het bestuursrecht
▪ OVAM
₋ Dit is een bestuurlijke dienst die werd opgericht door de overheid
₋ Dit is wel degelijk iets dat valt onder het bestuursrecht
▪ Afleveren stedenbouwkundige vergunning
₋ Dit is wel degelijk iets dat valt onder het bestuursrecht
₋ Eens er een beslissing wordt genomen is dit een bestuurlijke beslissing
2.3 Administratief recht
▪ Administratief recht is een uitzonderingsrecht
₋ Vaak gaat het algemeen belang in strijd zijn met het privébelang
₋ Voorbeeld: onteigening
₋ Voorbeeld: betoging organiseren, dit kan verboden worden als gemeente de betoging afkeurt
₋ Voorbeeld: belastingreglement wordt opgelegd per gemeente
▪ Het bestuur moet de beslissingen éénzijdig kunnen nemen
₋ Het bestuur gaat niet in discussie gaan met burgers om hun mening te vragen
₋ Het algemeen belang staat tegenover het privébelang van het individu
₋ Het algemeen belang zorgt er voor dat er eenzijdige beslissingen genomen kunnen worden
3
,2.3.1 Administratief recht is een uitzonderingsrecht
▪ Administratief recht is een uitzonderingsrecht
₋ Eigen (ruimere) rechten ( = “voorrechten”)
₋ Eigen (zwaardere) plichten
₋ Eigen terminologie
2.3.2 Uitvoerbare beslissingen
▪ Uitvoerbare beslissingen betekent dat bestuurlijke overheid kan beslissingen nemen, zelfs zonder
toestemming van de betrokkenen
₋ Voorbeeldsituatie: Studentenorganisatie (organisatoren van betoging) vraagt burgemeester
toelating om te betogen in de gemeente. De burgemeester weigert toelating te verlenen.
₋ Uitvoerbare beslissingen hebben éénzijdig karakter en zijn administratieve rechtshandelingen
₋ Ander woord voor administratieve beslissing is een éénzijdige administratieve rechtshandeling
Uitvoerbare
beslissingen
Administratieve
Eenzijdig
rechtshandeling
2.3.2.1 Administratieve rechtshandeling
▪ Rechtsgevolgen die het bestuur bewust gewild heeft
₋ Voorbeeld: Het aanpassen van belastingtarieven. Men weet perfect op voorhand wat de
gevolgen hiervan zullen zijn en deze willen ze ook bewust stellen.
2.3.2.2 Materiële handelingen
▪ Zonder gewilde rechtsgevolgen
₋ Handelingen die vaak een gevolg zijn, maar die men niet bewust gewild heeft
₋ Voorbeeld: Burgemeester weigert dat betoging doorgaat. Studentorganisatie gaat ondanks het
verbod toch gaan betogen. De politie moet uitrukken om de betogers uit elkaar te gaan halen.
Indien er dan gewonden vallen, dan zijn dit gevolgen die men niet bewust gewild heeft.
2.3.2.3 Eenzijdige rechtshandelingen
▪ Rechtsgevolgen zonder akkoord van de betrokkene
₋ Iets wordt eenzijdig opgelegd
₋ Er wordt geen akkoord gevraagd van de persoon in kwestie
▪ Aanvechtbaar bij Raad van State
2.3.2.4 Meerzijdige rechtshandeling
▪ Met akkoord van de betrokkene = overeenkomsten
₋ Een contract is steeds een meerzijdige rechtshandeling
₋ Voorbeeld: Stad Gent wil nieuw sportcomplex. Contract wordt afgesloten tussen stad en
aannemer tot het bouwen van sportcomplex.
4
, 2.3.2.5 Voorrechten
▪ Voorrechten verbonden aan uitvoerbare beslissingen
₋ Eenzijdig
Geeft iemand rechten/legt iemand plichten op zonder akkoord
Voorrechten komen éénzijdig tot stand
Voorbeeld: Een ambtenaar krijgt heel wat vakantiedagen. Het nadeel is dat een ambtenaar
niet zomaar buiten het seizoen vakantiedagen kan aanvragen.
₋ Vermoeden van wettigheid
Weerlegbaar vermoeden in overeenstemming te zijn met het recht
Men gaat ervan uit dat de beslissingen die genomen worden dat die in overeenstemming
zijn met de wet
Het is steeds een weerlegbaar vermoeden. Het tegenbewijs kan steeds worden geleverd.
Het leveren van dit tegenbewijs ligt wel bij de rechtzoekende.
₋ Uitvoerbaarheid
Aanspraken geput uit beslissing kunnen meteen gerealiseerd worden zonder voorafgaande
erkenning door rechtbank
De administratieve overheid of dienst kan haar beslissing automatisch realiseren
Voorbeeld: Een ambtenaar bij federale overheidsdienst wordt verdacht van diefstal. Men
gaat schorsing opleggen. De schorsing kan onmiddellijk uitgevoerd worden. Het principe is
dat administratieve maatregelen onmiddellijk uitvoer zijn. Indien achteraf blijkt dat er geen
sprake was van diefstal, dan kan de ambtenaar wel een schadevergoeding verkrijgen.
2.4 Indeling van uitvoerbare beslissingen
▪ Reglementaire <-> individuele beslissingen
▪ Rechtverlenende <-> niet-rechtverlenende beslissingen
▪ Discretionaire <-> gebonden beslissingen
2.4.1 Reglementaire vs. individuele beslissingen
▪ Reglementaire beslissingen = algemene draagwijdte
₋ Toepasbaar op onbepaalbaar aantal personen
₋ Rechtsregels in formele en materiële zin
₋ Voorbeeld: Een koninklijk besluit met betrekking tot het statuut van het rijkspersoneel. Het
koninklijk besluit is van toepassing op alle federale ambtenaren.
▪ Individuele beslissingen = individuele draagwijdte = beschikking
₋ Toepasbaar op bepaald aantal personen
₋ Rechtsregels in formele zin, maar niet in materiële zin
₋ Voorbeeld: Een koninklijk besluit waarin één iemand tot federaal ambtenaar wordt benoemd.
▪ Voorbeeld betoog studentenorganisatie
₋ Weigering door burgemeester om toelating voor betoog te weigeren heeft enkel betrekking
op de specifieke studentenorganisatie. Dit is een voorbeeld van individuele bestuursbeslissing.
2.4.1.1 Belang onderscheid
▪ Wijze bekendmaking
▪ Motivering
▪ Advies afdeling wetgeving raad van state
5
