Infectieziekten 1
Introductie
Geschiedenis
Eind 20e eeuw tot 2019: griep(‘je’), ziekenhuisinfecties,..
à het idee dat infectieziekten controleerbaar zijn
à in de laatste 70 jaar zijn de rijkere landen het gevaar van ifectieziekten vergeten
à terug aan herinnerd door corona
Controle infectieziektes is een recente ontwikkeling
Eerste helft 20e eeuw:
- In Belgie en west Europa: Buiktyfus,Malaria, Mazelen, .. à nu voornamelijk in ontwikkelingslanden
- ijzeren long tijdens de polio uitbraak 1950s: motor die voor onderdruk zorgt --> long opengezet --> kinderen
moesten daar sochtends of savonds in liggen
in 2015
- Bill gates (zet zich samen met zijn vrouw in voor infectieziekten) zegt in een ted talk dat er een volgende
epidemie komt en dat we er niet klaar voor zijn
In 2023
- Globalepandemievan COVID-19
- meer dan 6,500,000 gerapporteerde doden
- meer dan 650,000,000 bevestigde gevallen
- ‘lockdown’, ‘quarantaine’, ...
De evolutie van infectieziekten hangt samen met de evolutie van de mensen:
1) bij het nomadisch bestaan veel minder infecties
2) bij het ontstaan van de eerste dorpen (10 000BP): mensen gingen dichter bij elkaar leven , dichter bij de
dieren leven , andere eetgewoontes (zelf planten, ..) ontwikkelen en afval produceren à opkomt van
infectieziekten
3) bij het ontstaan van de eerste steden (5 000 BP):
o de eerste uitbraken van de griep, de mazelen, kinderziektes, … bij de romeinen
o endemies van bepaalde ziekten zijn veel meer voorkomend
o ontstaan van de eerste epidemies
4) bij de industrialistatie:
o Meer zuiver drinkwater, zaken gepasteuriseerd, … à infecties komen terug iets minder voor
o Maar mensen leven nog dichter bij elkaar dus als het fout gaat vaak opeens heel heftig
5) Vandaag: “global village”
o We begrijpen de ziektes veel beter en weten wat we moeten doen: eten koken, steriel werken,
invriezen,..
o Maar heel de wereld is verbonden à snellere verspreidingen in risico op pandemieën
o Terugkerende ziektes: bacteriën worden antibioticaresistent, populatie wordt ouder, ..
Infectieziekten hebben soms een grote inpact op het verloop van de geschiedenis gehad bv de pest
à grote impact veel doden, ..
à maar ook religieus en sociaal want mensen begrepen het niet
,Micro-organismen
Boom van het leven:
Virussen staan er niet bij omdat we niet weten of het een levend organisme is of niet
Groote schaal
àParasieten vaak nog met het blote oog zichtbaar
à Fungi, eencellige parasieten en bacteriën te zien met
een lichtmicroscoop
à Virussen enkel nog te zien met een
elektronenmicroscoop
Kenmerken van de verschillende microrganismen
Kenmerk Virussen Bacterien Fungi Parasieten Parasieten
(protozoën) (wormen)
Nucleïnezuur DNA óf RNA DNA en RNA DNA en RNA DNA en RNA DNA en RNA
(niet allebei
want gebruiken
gastcel)
genoom 5–200 800–6.000 10.000–60.000 10.000–80.000 100.000– 400.000
(kilobasen)
uni- geen cellen unicellulair, unicellulair, unicellulair, multicellulair,
/multicellulair prokaryoot eukaryoot eukaryoot eukaryoot
kernmembraan? nee nee ja ja ja
ribosomen? nee ja, 70 S ja, 80 S ja, 80 S ja, 80 S
(structureel
verschil met 80s)
wand om nee ja, ja, chitine nee nee
cytoplasmame peptidoglycaan
membraan?
replicatie alleen in in en buiten in en buiten in en buiten buiten gastheercel,
gastheercel gastheercel, gastheercel, gastheercel, geslachtelijke
binaire deling binaire deling binaire deling voortplanting,
(gwn groeien en en/of seksuele en/of seksuele eieren als embryo
delen) cyclus cyclus
,En de toekomst?
- Nieuwe infectieziekten
- Toenemende resistentie
- Beperkte beschikbaarheid nieuwe antibiotica
- Nieuwe diagnostische tools
- Nieuwe vaccins
Nieuwe infectieziekten
Emerging van infectieziekten: de afgelopen 40 jaar 30 nieuwe ontdekt
Re-emerging van infectieziekten: waren er vroeger al en komen nu terug of op een andere plaats voor
- Ebola nu veel in Ghana
- Door klimaatopwarming malariamug nu ook in zuid -Europa
- Pest terug opgedoken in Madagaskar
- Nieuwe tak van salmonellavirus lijkt op buiktyfus met mortaliteit van 20%
Infectieziekten zijn wereldwijd een belangrijke doodsoorzaak
1) Respiratoire infecties: Longontstekingen
2) HIV/AIDS
3) Diarroeha: uitdroging
4) TBC: ook in de long
5) Kinderziekten: als je hier geboren bent wordt je ervoor gevaccineerd (alleen polio verplicht) maar niet
iedereen heeft toegang tot vaccins dus nog een belangrijke doodsoorzaak
6) Malaria
7) Andere SOA’s dan HIV
8) Meningitis: hersenvliesontsteking
9) Hepatitis B en C
10) ….
Bv salmonella en corona staan er nog niet tussen (te recent)
à IN 2003 was er al een kleine uitbraak van SARS in China maar toen kunnen indijken
Hoe komt men aan ‘nieuwe’ infectieziekten
- Nieuwe pathogenen bv COVID-19, Zika (groot risico voor ongeboren kinderen in latijns amerika), HIV, ..
- Identificatie van oorzakelijke pathogenen bij gekende infectieziekten
o Legionella pneumophila en pneumonie à bacterien die ernstige longziekte veroorzaken, door
droplets (douche, dampen, wellness, ..) à boiler boven de 60° zetten
o Bartonella henselae en kattenkrabziekte: ziekte al gekent maar de veroorzaker nog niet
- ‘Oude’ ziektes erkend als infectieziekte, bv. Helicobacter pylori (ulcus)
- ‘Oude’ pathogenen in nieuwe gebieden, bv. West Nile-like virus in USA
Toenemende resistentie
Bv corona zien we al seen pandemie met een grote inpact
à maar resistentie van bacterien is een veel trager ontwikkeld ernistig probleem
à Nu ongeveer 700 000 sterfgevallen door resistentie
à maar als de ontwikkeling ervan zo doorgaat dan gaan we het merendeel van de mensen niet meer kunnen
behandelen en zouderen er in 2050 ongeveer 2 miljoen sterftegevallen zijn
Lang bestaande bacteriën met recente resistentie:
MSRA Methicilline-resistente Staphylococcus aureus
VSRA Vancomycine-resistente S. aureus
VRE Vancomycine-resistente enterokokken
PRSP Penicilline-resistente S. pneumoniae
ESLB Extended-spectrum Beta-Lactamases
CPE Carbapenemase Producerende Enterobacteriaceae
à Schrijfwijze: hoofdletter voor speciesnaam en kleine letter voor genusnaam
, Evolutie antibiotica-resistentie S. aureus
Elke keer als we een antibioticum hebben
à enkele jaren later resistentie tegen
à uiteindelijk bacterien die tegen alle types resistent worden
Wat zijn antibiotica
Antibiotica = een al dan niet synthetisch of door andere organisme gemaakte chemische stof
à kunnen bacterien targetten maar geen eukaryoten
à bacterien hebben een andere structuur: we kunnen specifiek hun ribosoimen targetten zonder eigen ribosomen
plat te leggen, ..
à Resistentie via verschillende manieren: target veranderen, antibiotica aanvallen, …
Bv pennceline: gemaakt door fungi
Bv carbapenem: gebruikt bij ESBL infecties, werden gehouden als laatste redmiddel maar nu ook resistentie
Kan op 2 manieren resistend worden
- Mutatie in genoom: fout die positief is en wordt doorgegeven van moeder op dochtercel
- Kunnen ook horizontaal doorgeven waardoor bacterien de goede genomen kunnen gaan verzamelen à veel
bij gram negatieven: “Gram-Negative Bacteria Are Highly Sexually Promiscuous Organisms”
Resistentie verspreid zich net zoals bacterien
- Door te reizen: Reistentie in zuid azie heel hoog à als je naar daar reist kans heel groot dat je terug komt
met hogere resistentie
- Je krijgt het van familieleden, vrienden, huidieren, eten, ..
WHO (wereld gezondheidorganistatie
à Waarschuwen voor het probleem -> fundamentele dreiging voor onze gezondheid --> nog maar de 5de keer zon
waarshuwing: ook voor ebola, hiv, ..
à lijst van de meest urgente bacterien waarvoor nieuwe antibiotica nodig zijn want anders binnenkort gaan we ze
niet meer kunnen behandelen (vooral de gram negatieven)
Introductie
Geschiedenis
Eind 20e eeuw tot 2019: griep(‘je’), ziekenhuisinfecties,..
à het idee dat infectieziekten controleerbaar zijn
à in de laatste 70 jaar zijn de rijkere landen het gevaar van ifectieziekten vergeten
à terug aan herinnerd door corona
Controle infectieziektes is een recente ontwikkeling
Eerste helft 20e eeuw:
- In Belgie en west Europa: Buiktyfus,Malaria, Mazelen, .. à nu voornamelijk in ontwikkelingslanden
- ijzeren long tijdens de polio uitbraak 1950s: motor die voor onderdruk zorgt --> long opengezet --> kinderen
moesten daar sochtends of savonds in liggen
in 2015
- Bill gates (zet zich samen met zijn vrouw in voor infectieziekten) zegt in een ted talk dat er een volgende
epidemie komt en dat we er niet klaar voor zijn
In 2023
- Globalepandemievan COVID-19
- meer dan 6,500,000 gerapporteerde doden
- meer dan 650,000,000 bevestigde gevallen
- ‘lockdown’, ‘quarantaine’, ...
De evolutie van infectieziekten hangt samen met de evolutie van de mensen:
1) bij het nomadisch bestaan veel minder infecties
2) bij het ontstaan van de eerste dorpen (10 000BP): mensen gingen dichter bij elkaar leven , dichter bij de
dieren leven , andere eetgewoontes (zelf planten, ..) ontwikkelen en afval produceren à opkomt van
infectieziekten
3) bij het ontstaan van de eerste steden (5 000 BP):
o de eerste uitbraken van de griep, de mazelen, kinderziektes, … bij de romeinen
o endemies van bepaalde ziekten zijn veel meer voorkomend
o ontstaan van de eerste epidemies
4) bij de industrialistatie:
o Meer zuiver drinkwater, zaken gepasteuriseerd, … à infecties komen terug iets minder voor
o Maar mensen leven nog dichter bij elkaar dus als het fout gaat vaak opeens heel heftig
5) Vandaag: “global village”
o We begrijpen de ziektes veel beter en weten wat we moeten doen: eten koken, steriel werken,
invriezen,..
o Maar heel de wereld is verbonden à snellere verspreidingen in risico op pandemieën
o Terugkerende ziektes: bacteriën worden antibioticaresistent, populatie wordt ouder, ..
Infectieziekten hebben soms een grote inpact op het verloop van de geschiedenis gehad bv de pest
à grote impact veel doden, ..
à maar ook religieus en sociaal want mensen begrepen het niet
,Micro-organismen
Boom van het leven:
Virussen staan er niet bij omdat we niet weten of het een levend organisme is of niet
Groote schaal
àParasieten vaak nog met het blote oog zichtbaar
à Fungi, eencellige parasieten en bacteriën te zien met
een lichtmicroscoop
à Virussen enkel nog te zien met een
elektronenmicroscoop
Kenmerken van de verschillende microrganismen
Kenmerk Virussen Bacterien Fungi Parasieten Parasieten
(protozoën) (wormen)
Nucleïnezuur DNA óf RNA DNA en RNA DNA en RNA DNA en RNA DNA en RNA
(niet allebei
want gebruiken
gastcel)
genoom 5–200 800–6.000 10.000–60.000 10.000–80.000 100.000– 400.000
(kilobasen)
uni- geen cellen unicellulair, unicellulair, unicellulair, multicellulair,
/multicellulair prokaryoot eukaryoot eukaryoot eukaryoot
kernmembraan? nee nee ja ja ja
ribosomen? nee ja, 70 S ja, 80 S ja, 80 S ja, 80 S
(structureel
verschil met 80s)
wand om nee ja, ja, chitine nee nee
cytoplasmame peptidoglycaan
membraan?
replicatie alleen in in en buiten in en buiten in en buiten buiten gastheercel,
gastheercel gastheercel, gastheercel, gastheercel, geslachtelijke
binaire deling binaire deling binaire deling voortplanting,
(gwn groeien en en/of seksuele en/of seksuele eieren als embryo
delen) cyclus cyclus
,En de toekomst?
- Nieuwe infectieziekten
- Toenemende resistentie
- Beperkte beschikbaarheid nieuwe antibiotica
- Nieuwe diagnostische tools
- Nieuwe vaccins
Nieuwe infectieziekten
Emerging van infectieziekten: de afgelopen 40 jaar 30 nieuwe ontdekt
Re-emerging van infectieziekten: waren er vroeger al en komen nu terug of op een andere plaats voor
- Ebola nu veel in Ghana
- Door klimaatopwarming malariamug nu ook in zuid -Europa
- Pest terug opgedoken in Madagaskar
- Nieuwe tak van salmonellavirus lijkt op buiktyfus met mortaliteit van 20%
Infectieziekten zijn wereldwijd een belangrijke doodsoorzaak
1) Respiratoire infecties: Longontstekingen
2) HIV/AIDS
3) Diarroeha: uitdroging
4) TBC: ook in de long
5) Kinderziekten: als je hier geboren bent wordt je ervoor gevaccineerd (alleen polio verplicht) maar niet
iedereen heeft toegang tot vaccins dus nog een belangrijke doodsoorzaak
6) Malaria
7) Andere SOA’s dan HIV
8) Meningitis: hersenvliesontsteking
9) Hepatitis B en C
10) ….
Bv salmonella en corona staan er nog niet tussen (te recent)
à IN 2003 was er al een kleine uitbraak van SARS in China maar toen kunnen indijken
Hoe komt men aan ‘nieuwe’ infectieziekten
- Nieuwe pathogenen bv COVID-19, Zika (groot risico voor ongeboren kinderen in latijns amerika), HIV, ..
- Identificatie van oorzakelijke pathogenen bij gekende infectieziekten
o Legionella pneumophila en pneumonie à bacterien die ernstige longziekte veroorzaken, door
droplets (douche, dampen, wellness, ..) à boiler boven de 60° zetten
o Bartonella henselae en kattenkrabziekte: ziekte al gekent maar de veroorzaker nog niet
- ‘Oude’ ziektes erkend als infectieziekte, bv. Helicobacter pylori (ulcus)
- ‘Oude’ pathogenen in nieuwe gebieden, bv. West Nile-like virus in USA
Toenemende resistentie
Bv corona zien we al seen pandemie met een grote inpact
à maar resistentie van bacterien is een veel trager ontwikkeld ernistig probleem
à Nu ongeveer 700 000 sterfgevallen door resistentie
à maar als de ontwikkeling ervan zo doorgaat dan gaan we het merendeel van de mensen niet meer kunnen
behandelen en zouderen er in 2050 ongeveer 2 miljoen sterftegevallen zijn
Lang bestaande bacteriën met recente resistentie:
MSRA Methicilline-resistente Staphylococcus aureus
VSRA Vancomycine-resistente S. aureus
VRE Vancomycine-resistente enterokokken
PRSP Penicilline-resistente S. pneumoniae
ESLB Extended-spectrum Beta-Lactamases
CPE Carbapenemase Producerende Enterobacteriaceae
à Schrijfwijze: hoofdletter voor speciesnaam en kleine letter voor genusnaam
, Evolutie antibiotica-resistentie S. aureus
Elke keer als we een antibioticum hebben
à enkele jaren later resistentie tegen
à uiteindelijk bacterien die tegen alle types resistent worden
Wat zijn antibiotica
Antibiotica = een al dan niet synthetisch of door andere organisme gemaakte chemische stof
à kunnen bacterien targetten maar geen eukaryoten
à bacterien hebben een andere structuur: we kunnen specifiek hun ribosoimen targetten zonder eigen ribosomen
plat te leggen, ..
à Resistentie via verschillende manieren: target veranderen, antibiotica aanvallen, …
Bv pennceline: gemaakt door fungi
Bv carbapenem: gebruikt bij ESBL infecties, werden gehouden als laatste redmiddel maar nu ook resistentie
Kan op 2 manieren resistend worden
- Mutatie in genoom: fout die positief is en wordt doorgegeven van moeder op dochtercel
- Kunnen ook horizontaal doorgeven waardoor bacterien de goede genomen kunnen gaan verzamelen à veel
bij gram negatieven: “Gram-Negative Bacteria Are Highly Sexually Promiscuous Organisms”
Resistentie verspreid zich net zoals bacterien
- Door te reizen: Reistentie in zuid azie heel hoog à als je naar daar reist kans heel groot dat je terug komt
met hogere resistentie
- Je krijgt het van familieleden, vrienden, huidieren, eten, ..
WHO (wereld gezondheidorganistatie
à Waarschuwen voor het probleem -> fundamentele dreiging voor onze gezondheid --> nog maar de 5de keer zon
waarshuwing: ook voor ebola, hiv, ..
à lijst van de meest urgente bacterien waarvoor nieuwe antibiotica nodig zijn want anders binnenkort gaan we ze
niet meer kunnen behandelen (vooral de gram negatieven)
