INHOUDSOPGAVE
Pijn ................................................................................................................................................................. 2
Opioïde analgetica .............................................................................................................................................. 2
Lokale anesthetica ............................................................................................................................................. 11
Farmacotherapie van kankerpijn....................................................................................................................... 13
Farmacotherapie van neuropatische pijn .......................................................................................................... 13
Epilepsie ....................................................................................................................................................... 15
Inleiding ............................................................................................................................................................. 15
Werkingsmechanisme van anti-E ...................................................................................................................... 16
Anti-E die werken via blokkering van Na kanalen ............................................................................................. 17
Anti-E die werken via GABA ............................................................................................................................... 21
Anti-E die werken via T-type Ca kanalen ........................................................................................................... 24
Andere anti-E ..................................................................................................................................................... 25
Depressie ...................................................................................................................................................... 26
Definitie ............................................................................................................................................................. 26
De neurobiologische oorzaak van depressie...................................................................................................... 26
TCA .................................................................................................................................................................... 27
SNRI’s................................................................................................................................................................. 29
NA en dopamine reuptake inhibitoren .............................................................................................................. 29
SSRI’s ................................................................................................................................................................. 30
MAO-I ................................................................................................................................................................ 31
Antidepressiva direct werkend op neuro R ........................................................................................................ 32
1
, PIJN
Soorten pijn:
- Acute pijn: waarschuwingsfunctie
- Chronische pijn
o > 3 mnd
o Doet lichamelijk en psychisch lijden °
o Vergt een multidisciplinaire en multimodale aanpak
- Nociceptieve pijn
o Somatische pijn à klassieke pijnstillers (nsaid’s)
o Viscerale pijn à indien ° dr spasmen: spasmolytica (= anticholinergica à relaxatie SMC)
- Neuropatische pijn: zenuwpijn of pathologische pijn (pijn die ° dr schade aan een zenuw, ruggenmerg
of de hersenen) , is chronisch
- Dysfuntionele pijn: chronic widespread pain
Niet opioïde analgetica: NSAID’s à perifere analgetica
Opioïden à centrale analgetica
Lokale anesthetica à inhibitie vd transmissie van perifeer nr centraal
Atypische analgetica: (hebben een specifieke pijnstilling vr iets)
- Migraine
- Jicht
- Angor pectoris
- Neuropatische pijn
- ...
OPIOÏDE ANALGETICA
Werkt centraal
Sedatief
STRUCTUUR EN INDELING OPIOÏDEN
Opium sap > plant papaver somniferum
bezit morfine, codeïne, papaverine...
Morfine type effecten:
- Analgesie
Opioïden = stoffen met morfine-type effecten, die tegengewerkt worden dr naloxon - Sedatie
- Euforie
- Obstipatie
2
,Namen die hier opgenoemd staan: kennen
Indeling chemisch:
Natuurlijke opioïden Bv. morfine en codeïne
Semisynthetische derivaten Bv. heroïne
Lijkt heel erg op de natuurlijke opioïden: 2 acetyl’s ipv 2 OH’s à heroïne is
dus lipofieler en gaat dus sneller over membranen knn passeren en sneller
knn inwerken op de hersenen
Vol synthetisch Bv. fenylpiperidines, methadon en anologen, benzomorfan en analogen
Indeling farmacologisch:
Zuiver opioïde agonist = moleculen die een goede affiniteit hebben vr de R à maximaal effect
wordt verkregen
Bv. morfine en codeïne
Partieel agonist = molecules die even goed binden met de R als de full agonist, maaar nooit
hetzelfde maximale effect wordt verkregen
Bv. buprenorfine
Gemengd agonist-antagonist Bv. pentazocine
Antagonist = moleculen die geen effect hebben, enkel verhinderen dat de agonist kan
binden met de R
Bv. naloxon, naltrexon en methylnaltrexon
3
, WERKINGSMECHANISME
sOpioïden binden op de opioïd R à plaats:
- Thv ruggenmerg / spinaal
- Thv de hersenen
- Thv GI stelsel à op deze manier ° obstipatie; opl = preventief laxativum geven (kunstfout om
langdurig gebruik van opioïden geen laxativum te geven)
Pijntransmissie nr centraal wordt geïnhibeerd:
Opioïd bindt op opioïd R
Presynaptisch: Ca kanalen sluiten postsynaptisch: K kanalen openen
NT vrijstelling ↓ Hyperpolarisatie postsynapt cel
AP doorgave zo niet meer mogelijk
En de dalende pijninhiberende banen worden geactiveerd:
- Serotonerg: stelt serotonine vrij en dat ↑ bij opioïd gebruik
- Adrenerg: stelt NA vrij en dat ↑ bij opioïd gebruik
à zorgen vr pijndemping
Bij langdurig opioïdgebruik: internalisatie vd opioïd R à ° tolerantie aan opioïden
FARMACOKINETIEK
- Groot first pass metabolisme
o Het meeste deel wordt al afgebroken id lever vooraleer het kan opgenomen worden
o Daarom vaak opioïden parenteraal
o Daarom ook IV heroïne ipv per os
o Uitz: tramdol, oxycodon en methadon à lager first pass effect en dus hogere biologische
beschikbaarheid
- Korte t1/2 (3 à 6u)
o Dus frequente toediening is vereist vr een ctu pijnstilling bv. via een TTS
o Uitz: methadon en buprenorfine (> 12u) à daarom ook klinisch gebruikt als
substitutietherapie bij ontwennende pt: dr lange t1/2 à relatief stabiele plasmaspiegels en
geen acute piek, geen acute roes en geen dervingsverschijnselen
- Morfine-6-glucuronide: het enige fase 2 conjugaat dat krachtiger effect heeft dan het
moedermolecule (morfine)
4
Pijn ................................................................................................................................................................. 2
Opioïde analgetica .............................................................................................................................................. 2
Lokale anesthetica ............................................................................................................................................. 11
Farmacotherapie van kankerpijn....................................................................................................................... 13
Farmacotherapie van neuropatische pijn .......................................................................................................... 13
Epilepsie ....................................................................................................................................................... 15
Inleiding ............................................................................................................................................................. 15
Werkingsmechanisme van anti-E ...................................................................................................................... 16
Anti-E die werken via blokkering van Na kanalen ............................................................................................. 17
Anti-E die werken via GABA ............................................................................................................................... 21
Anti-E die werken via T-type Ca kanalen ........................................................................................................... 24
Andere anti-E ..................................................................................................................................................... 25
Depressie ...................................................................................................................................................... 26
Definitie ............................................................................................................................................................. 26
De neurobiologische oorzaak van depressie...................................................................................................... 26
TCA .................................................................................................................................................................... 27
SNRI’s................................................................................................................................................................. 29
NA en dopamine reuptake inhibitoren .............................................................................................................. 29
SSRI’s ................................................................................................................................................................. 30
MAO-I ................................................................................................................................................................ 31
Antidepressiva direct werkend op neuro R ........................................................................................................ 32
1
, PIJN
Soorten pijn:
- Acute pijn: waarschuwingsfunctie
- Chronische pijn
o > 3 mnd
o Doet lichamelijk en psychisch lijden °
o Vergt een multidisciplinaire en multimodale aanpak
- Nociceptieve pijn
o Somatische pijn à klassieke pijnstillers (nsaid’s)
o Viscerale pijn à indien ° dr spasmen: spasmolytica (= anticholinergica à relaxatie SMC)
- Neuropatische pijn: zenuwpijn of pathologische pijn (pijn die ° dr schade aan een zenuw, ruggenmerg
of de hersenen) , is chronisch
- Dysfuntionele pijn: chronic widespread pain
Niet opioïde analgetica: NSAID’s à perifere analgetica
Opioïden à centrale analgetica
Lokale anesthetica à inhibitie vd transmissie van perifeer nr centraal
Atypische analgetica: (hebben een specifieke pijnstilling vr iets)
- Migraine
- Jicht
- Angor pectoris
- Neuropatische pijn
- ...
OPIOÏDE ANALGETICA
Werkt centraal
Sedatief
STRUCTUUR EN INDELING OPIOÏDEN
Opium sap > plant papaver somniferum
bezit morfine, codeïne, papaverine...
Morfine type effecten:
- Analgesie
Opioïden = stoffen met morfine-type effecten, die tegengewerkt worden dr naloxon - Sedatie
- Euforie
- Obstipatie
2
,Namen die hier opgenoemd staan: kennen
Indeling chemisch:
Natuurlijke opioïden Bv. morfine en codeïne
Semisynthetische derivaten Bv. heroïne
Lijkt heel erg op de natuurlijke opioïden: 2 acetyl’s ipv 2 OH’s à heroïne is
dus lipofieler en gaat dus sneller over membranen knn passeren en sneller
knn inwerken op de hersenen
Vol synthetisch Bv. fenylpiperidines, methadon en anologen, benzomorfan en analogen
Indeling farmacologisch:
Zuiver opioïde agonist = moleculen die een goede affiniteit hebben vr de R à maximaal effect
wordt verkregen
Bv. morfine en codeïne
Partieel agonist = molecules die even goed binden met de R als de full agonist, maaar nooit
hetzelfde maximale effect wordt verkregen
Bv. buprenorfine
Gemengd agonist-antagonist Bv. pentazocine
Antagonist = moleculen die geen effect hebben, enkel verhinderen dat de agonist kan
binden met de R
Bv. naloxon, naltrexon en methylnaltrexon
3
, WERKINGSMECHANISME
sOpioïden binden op de opioïd R à plaats:
- Thv ruggenmerg / spinaal
- Thv de hersenen
- Thv GI stelsel à op deze manier ° obstipatie; opl = preventief laxativum geven (kunstfout om
langdurig gebruik van opioïden geen laxativum te geven)
Pijntransmissie nr centraal wordt geïnhibeerd:
Opioïd bindt op opioïd R
Presynaptisch: Ca kanalen sluiten postsynaptisch: K kanalen openen
NT vrijstelling ↓ Hyperpolarisatie postsynapt cel
AP doorgave zo niet meer mogelijk
En de dalende pijninhiberende banen worden geactiveerd:
- Serotonerg: stelt serotonine vrij en dat ↑ bij opioïd gebruik
- Adrenerg: stelt NA vrij en dat ↑ bij opioïd gebruik
à zorgen vr pijndemping
Bij langdurig opioïdgebruik: internalisatie vd opioïd R à ° tolerantie aan opioïden
FARMACOKINETIEK
- Groot first pass metabolisme
o Het meeste deel wordt al afgebroken id lever vooraleer het kan opgenomen worden
o Daarom vaak opioïden parenteraal
o Daarom ook IV heroïne ipv per os
o Uitz: tramdol, oxycodon en methadon à lager first pass effect en dus hogere biologische
beschikbaarheid
- Korte t1/2 (3 à 6u)
o Dus frequente toediening is vereist vr een ctu pijnstilling bv. via een TTS
o Uitz: methadon en buprenorfine (> 12u) à daarom ook klinisch gebruikt als
substitutietherapie bij ontwennende pt: dr lange t1/2 à relatief stabiele plasmaspiegels en
geen acute piek, geen acute roes en geen dervingsverschijnselen
- Morfine-6-glucuronide: het enige fase 2 conjugaat dat krachtiger effect heeft dan het
moedermolecule (morfine)
4
