2e
bachelor
Humane
wetenschappen 2
PSYCHOPATHOLOGIE – EMILY BOVEN
FEBE VERHEYDEN
2E BACHELOR REVALIDATIEWETENSCHAPPEN EN KINESITHERAPIE
ACADEMIEJAAR 2023-2024
,LES 1 – DEFINIËRING &
VERKLARINGSMODELLEN
1 geestelijke gezondheid
1.1 Gezondheidsenquête 2018
1 op 3 (15 jaar & ouder) heeft psychisch onwelbevinden
o 25-54 jaar → minst gunstig (actiefste doelgroep)
o 65-74 jaar → meest gunstig
Psychisch onwelbevinden laatste 10 jaar toegenomen
Kinderen (2-18 jaar) → 30% heeft vermoedelijk psychopathologie (18% enkelvoudig, 12%
comorbiteit) enkelvoudig = zij voldoen aan criteria 1 diagnose, comorbiteit = meerdere PP
Mentale gezondheid sinds start COVID
Hogere niveaus van stoornissen, vnl, angst & depressie (vooral jongeren)
Zorgwekkende cijfers wat betreft ZM-gedachten en -pogingen, beperkte sociale
ondersteuning en lage levenstevredenheid
Op sommige momenten verbeteringen → bv. tijdens zomer voelen jongeren zich beter
1.2 Psychopathologie
‘The study of mental disorders’
Psyche – pathos – logos = wetenschap/studie vh geestelijk of psychisch lijden
‘Abnormal psychology’ → stigma (= iets dat afbreuk doet aan iemands reputatie) !!
Klinische psychologie = tak vd psychologie verantwoordelijk voor begrip & behandeling
Van psychopathologie
Psychiatrie = discipline geneeskunde (arts), diagnose & (medische) behandeling van
psychopathologie, medicatie & opvolging hiervan, diagnose stellen in medisch centrum
Klinische psychologie = discipline psychologie, masteropleiding afstudeerrichting psychologie
Psychopathologie (PP) = deelgebied psychiatrie & klinische psychologie
Psychotherapie = geen apart gezondheidsberoep, maar behandelvorm, inwerken mentale aspect
1.3 Psychotherapie
Voorwaarden vanaf 2017-2018
Erkenning als arts, klinisch psycholoog of klinisch orthopedagoog
Bijkomende (postgraduaat) opleiding (4 jaar)
Professionele stage gelopen hebben in psychotherapie
Titel ‘psychotherapeut’ blijft echter geen beschermende titel !
1
,Titel ‘psycholoog’ is wel een beschermende titel → masteropleiding + postgraduaat psychotherapie
1.3.1 Relevanti e voor kinesitherapie
Biopsychosociaal model = naast biologische zijde ook psychologische & sociale factoren mee
bepalend bij ziekte en genezingsproces
Psychopathologie binnen kine-praktijk
o Geen behandeling op psychologisch vlak, wel gepaste doorverwijzing kunnen
uitvoeren, herkennen wat er gaande is & waarom patiënt reageert op deze manier
Kinesitherapie binnen geestelijke gezondheidszorg
o Vb. multidisciplinaire behandeling ASS, grove/fijne motoriek = taak kine
Belang psychologie bij medische aandoeningen/ MSK-klachten/ …
o Mensen bij psycholoog hebben vaak ook lichamelijke klachten
o Vb. verwerking, coping, cormobiditeit
Multidisciplinair werken
Artikel ‘Barriers to somatic health care of persons with severe mental illness in Belgium: A qualitative
study of patiënts and healthcare professionals perspectives’
Veel stigma/vooroordelen aanwezig bij zorgverleners binnen psychiatrie (psychiaters)
Geen training/te weinig kennis van PP → veel meer stigma aanwezig → negatief effect op
behandeling lichamelijke klachten patiënt
Examenvraag: wat is het beste moment op in therapie te gaan ?
Ø Als je meer over jezelf wil weten, of vastloopt in bepaalde patronen
Belangrijk = stigma doorbreken !!
Stigma = vooroordelen die je het over mensen met psychische aandoeningen
Prevalentie mensen met psychische aandoening vs mensen die behandeling zoeken
In therapie gaan vergt durf en moed
We kijken verschillend naar lichamelijke ziektes vs psychische aandoeningen
Iemand die zich kwetsbaar durft opstellen & durft te reflecteren over zichzelf is altijd te
bewonderen → public stigma, self-stigma, institutional stigma
2
,2 Historische visies
2.1 Demonologie (middeleeuwen)
Afwijkend gedrag = ‘bezetten’ / demonen / kwade geesten
‘Behandeling’ → uitdrijving / (fysieke straffen) (gevolg = distress → spanning stijgt)
Nog steeds veel voorkomende verklaring voor psychopathologie in verschillende culturen
o Vb. hekserij / voodoo
‘Skull drill’
→ je bent bezeten als je afwijkend gedrag vertoonde,
demonen zitten in je hoofd, dus boring in schedel om
kwade geesten eruit te krijgen
2.2 Medisch model (19 e eeuw)
= voorganger van biopsychosociaal model
Idee van ziekte → geestesziek, mental illness
Biologische oorzaak als verklaring voor psychopathologieën
Invloeden
o Meer inzicht in biologische zaken van fysieke aandoeningen
Descartes = scheiding tussen lichaam & geest, lichaam onderzoeken
o Gedrag typisch voor psychopathologie als gevolg van medische aandoeningen
Vb. syfilis die leidt tot gegeneraliseerde parese
Symptomen = spierverzwakking, dementie, …
Somatogene hypothese → hypothese dat oorzaken of verklaringen van psychologische
problemen terug te vinden zijn in fysieke of biologische defecten, negeert psychische
factoren, emotionele processen, cognitieve factoren die belangrijk zijn
Bedoeling = biologische oorzaak PP onderzoeken & behandelen met medicatie/operatie
Voordelen
Introductie wetenschappelijk denken
Opkomst psychiatrie (medicatie of operatie)
Nadelen
Verklaart niet complexe psychologische & emotionele processen
Houdt geen rekening met socio-economische status
Focus op dysfunctie (ziektemodel: fix what’s broken)
o Echter → psychopathologie is vaak extreme vorm van normaal functioneren
Dimensioneel i.p.v. categorisch (in hokjes denken)
3
, o Stuurt stigma (second class citizens)
o Kijken naar dimensionele benadering, niet kijken naar ‘iemand heeft iets of niet’
Belangrijk model maar niet correct & volledig !
2.3 Van gesti chten naar ambulante behandelingen
18e eeuw → gestichten voornamelijk privé-initiatieven (mensonterend)
o Interventies bestonden uit: vastgetekend worden, afwisselend warmte & koud
baden krijgen, overvloedig bloed trekken, …
o Mening van verschillende psychopathologieën & personen uit verschillende klassen
o Je kon zelfs gaan kijken naar mensen in een gesticht zoals wij dat in de dierentuin
kunnen naar dieren
Vanaf 19e eeuw → afwijkend gedrag = ziekte die behandeling verdient (humaan)
o Vb. krankzinnigengestichten (Dr. Guislain te Gent)
o Op meer humane manier kijken, hoe kunnen we morele behandeling van
psychiatrische patiënten voorzien
Vanaf 1950 → behandelmethoden verbeteren, v residentieel (levenslang) nr meer ambulant
o Residentieel = als je er ooit terecht kwam, zou je er nooit meer weg kunnen
Levenslang zit je daar dus vast
o Ambulant = verblijven zijn korter & focus op herintergrering in maatschappij
Behandeling waarbij je kan blijven functioneren in gemeenschap
Doel = opgevangen worden in gemeenschap
3 Psychopathologie defi niëren
3.1 Psychopathologie defi niëren
Moeilijk want geen ‘medium’/substraat
o Wel klinisch oordeel
Weinig gekend over etiologie & beïnvloedende processen van psychopathologie
o Definitie = onafhankelijk van etiologie → implicatie diagnostiek !
o Etiologie = wat is de oorzaak van psychopathologie
Lichaam = biologisch substraat (anatomie, fysiologie), logische link tussen, er is iets in lichaam kapot
dus je hebt deze klachten = logica !!
Psychopathologie = studie van afwijkingen vh normale of alledaagse psychologische of
gedragsmatige functioneren
Vandaag de dag diagnoses gesteld onder constructie, kan binnen aantal jaar terug veranderen, er zijn
zoveel nieuwe factoren die we te weten komen naargelang de toekomst vordert
4
, 3.2 Afwijking
Niet zomaar afwijking van algemeen aanvaarde normen
Afwijking van statische norm
o Voldoen aan diagnostische criteria (vb. IQ lager dan 70)
Afwijking van sociale & politieke normen
Maladaptief & gevaarlijk gedrag
Emotioneel lijden en beperking in het functioneren
Afwijkend gedrag = iemand die zich gedraagt op een manier wat beetje afwijkt, niet altijd
onderliggende psychopathologie
Psychopathologie is niet altijd ‘verkeerd gelopen’ normale functioneren
Psychopathologie is vaak extreme vorm van ‘normaal’ of ‘aangepast’ functioneren
o Vb. down vs depressie
3.2.1 Afwijking van stati sche norm
Normaalverdeling IQ → gemiddelde intelligentie
Mentale retardatie → IQ lager dan 70
Zelden voorkomen psychopathologie (bv. hoog IQ)
Categorisch (‘hokjesdenken’) → moeilijk cut-off bepalen voor normaliteit !
Als je niet tot statistisch gemiddelde/norm behoort, ben je afwijkend = probleemgebied
3.2.2 Afwijking van sociale & politi eke normen
Sociaal aanvaard of normaal gedrag binnen een bepaalde context of cultuur
o Vb. aula → verwacht dat studenten opletten/noteren, niet roepen
Assumptie: elk gedrag dat sociaal aanvaardbaar is, representeert adaptief gedrag
Wat afwijkend is, is vaak cultuur- en tijdsgebonden
o Vb. masturbatie, homoseksualiteit (tot 1973 in DSM-5), Sovjet-Unie → schizofrenie
o Gezien als geen sociaal aanvaardbaar gedrag, staat in boek DSM met alle PP
Cultuur als beïnvloedende factor voor psychopathologie
Invloed maatschappij & cultuur op verloop psychopathologie
o Vb. betere prognose van schizofrenie in beter ontwikkelde landen
5
bachelor
Humane
wetenschappen 2
PSYCHOPATHOLOGIE – EMILY BOVEN
FEBE VERHEYDEN
2E BACHELOR REVALIDATIEWETENSCHAPPEN EN KINESITHERAPIE
ACADEMIEJAAR 2023-2024
,LES 1 – DEFINIËRING &
VERKLARINGSMODELLEN
1 geestelijke gezondheid
1.1 Gezondheidsenquête 2018
1 op 3 (15 jaar & ouder) heeft psychisch onwelbevinden
o 25-54 jaar → minst gunstig (actiefste doelgroep)
o 65-74 jaar → meest gunstig
Psychisch onwelbevinden laatste 10 jaar toegenomen
Kinderen (2-18 jaar) → 30% heeft vermoedelijk psychopathologie (18% enkelvoudig, 12%
comorbiteit) enkelvoudig = zij voldoen aan criteria 1 diagnose, comorbiteit = meerdere PP
Mentale gezondheid sinds start COVID
Hogere niveaus van stoornissen, vnl, angst & depressie (vooral jongeren)
Zorgwekkende cijfers wat betreft ZM-gedachten en -pogingen, beperkte sociale
ondersteuning en lage levenstevredenheid
Op sommige momenten verbeteringen → bv. tijdens zomer voelen jongeren zich beter
1.2 Psychopathologie
‘The study of mental disorders’
Psyche – pathos – logos = wetenschap/studie vh geestelijk of psychisch lijden
‘Abnormal psychology’ → stigma (= iets dat afbreuk doet aan iemands reputatie) !!
Klinische psychologie = tak vd psychologie verantwoordelijk voor begrip & behandeling
Van psychopathologie
Psychiatrie = discipline geneeskunde (arts), diagnose & (medische) behandeling van
psychopathologie, medicatie & opvolging hiervan, diagnose stellen in medisch centrum
Klinische psychologie = discipline psychologie, masteropleiding afstudeerrichting psychologie
Psychopathologie (PP) = deelgebied psychiatrie & klinische psychologie
Psychotherapie = geen apart gezondheidsberoep, maar behandelvorm, inwerken mentale aspect
1.3 Psychotherapie
Voorwaarden vanaf 2017-2018
Erkenning als arts, klinisch psycholoog of klinisch orthopedagoog
Bijkomende (postgraduaat) opleiding (4 jaar)
Professionele stage gelopen hebben in psychotherapie
Titel ‘psychotherapeut’ blijft echter geen beschermende titel !
1
,Titel ‘psycholoog’ is wel een beschermende titel → masteropleiding + postgraduaat psychotherapie
1.3.1 Relevanti e voor kinesitherapie
Biopsychosociaal model = naast biologische zijde ook psychologische & sociale factoren mee
bepalend bij ziekte en genezingsproces
Psychopathologie binnen kine-praktijk
o Geen behandeling op psychologisch vlak, wel gepaste doorverwijzing kunnen
uitvoeren, herkennen wat er gaande is & waarom patiënt reageert op deze manier
Kinesitherapie binnen geestelijke gezondheidszorg
o Vb. multidisciplinaire behandeling ASS, grove/fijne motoriek = taak kine
Belang psychologie bij medische aandoeningen/ MSK-klachten/ …
o Mensen bij psycholoog hebben vaak ook lichamelijke klachten
o Vb. verwerking, coping, cormobiditeit
Multidisciplinair werken
Artikel ‘Barriers to somatic health care of persons with severe mental illness in Belgium: A qualitative
study of patiënts and healthcare professionals perspectives’
Veel stigma/vooroordelen aanwezig bij zorgverleners binnen psychiatrie (psychiaters)
Geen training/te weinig kennis van PP → veel meer stigma aanwezig → negatief effect op
behandeling lichamelijke klachten patiënt
Examenvraag: wat is het beste moment op in therapie te gaan ?
Ø Als je meer over jezelf wil weten, of vastloopt in bepaalde patronen
Belangrijk = stigma doorbreken !!
Stigma = vooroordelen die je het over mensen met psychische aandoeningen
Prevalentie mensen met psychische aandoening vs mensen die behandeling zoeken
In therapie gaan vergt durf en moed
We kijken verschillend naar lichamelijke ziektes vs psychische aandoeningen
Iemand die zich kwetsbaar durft opstellen & durft te reflecteren over zichzelf is altijd te
bewonderen → public stigma, self-stigma, institutional stigma
2
,2 Historische visies
2.1 Demonologie (middeleeuwen)
Afwijkend gedrag = ‘bezetten’ / demonen / kwade geesten
‘Behandeling’ → uitdrijving / (fysieke straffen) (gevolg = distress → spanning stijgt)
Nog steeds veel voorkomende verklaring voor psychopathologie in verschillende culturen
o Vb. hekserij / voodoo
‘Skull drill’
→ je bent bezeten als je afwijkend gedrag vertoonde,
demonen zitten in je hoofd, dus boring in schedel om
kwade geesten eruit te krijgen
2.2 Medisch model (19 e eeuw)
= voorganger van biopsychosociaal model
Idee van ziekte → geestesziek, mental illness
Biologische oorzaak als verklaring voor psychopathologieën
Invloeden
o Meer inzicht in biologische zaken van fysieke aandoeningen
Descartes = scheiding tussen lichaam & geest, lichaam onderzoeken
o Gedrag typisch voor psychopathologie als gevolg van medische aandoeningen
Vb. syfilis die leidt tot gegeneraliseerde parese
Symptomen = spierverzwakking, dementie, …
Somatogene hypothese → hypothese dat oorzaken of verklaringen van psychologische
problemen terug te vinden zijn in fysieke of biologische defecten, negeert psychische
factoren, emotionele processen, cognitieve factoren die belangrijk zijn
Bedoeling = biologische oorzaak PP onderzoeken & behandelen met medicatie/operatie
Voordelen
Introductie wetenschappelijk denken
Opkomst psychiatrie (medicatie of operatie)
Nadelen
Verklaart niet complexe psychologische & emotionele processen
Houdt geen rekening met socio-economische status
Focus op dysfunctie (ziektemodel: fix what’s broken)
o Echter → psychopathologie is vaak extreme vorm van normaal functioneren
Dimensioneel i.p.v. categorisch (in hokjes denken)
3
, o Stuurt stigma (second class citizens)
o Kijken naar dimensionele benadering, niet kijken naar ‘iemand heeft iets of niet’
Belangrijk model maar niet correct & volledig !
2.3 Van gesti chten naar ambulante behandelingen
18e eeuw → gestichten voornamelijk privé-initiatieven (mensonterend)
o Interventies bestonden uit: vastgetekend worden, afwisselend warmte & koud
baden krijgen, overvloedig bloed trekken, …
o Mening van verschillende psychopathologieën & personen uit verschillende klassen
o Je kon zelfs gaan kijken naar mensen in een gesticht zoals wij dat in de dierentuin
kunnen naar dieren
Vanaf 19e eeuw → afwijkend gedrag = ziekte die behandeling verdient (humaan)
o Vb. krankzinnigengestichten (Dr. Guislain te Gent)
o Op meer humane manier kijken, hoe kunnen we morele behandeling van
psychiatrische patiënten voorzien
Vanaf 1950 → behandelmethoden verbeteren, v residentieel (levenslang) nr meer ambulant
o Residentieel = als je er ooit terecht kwam, zou je er nooit meer weg kunnen
Levenslang zit je daar dus vast
o Ambulant = verblijven zijn korter & focus op herintergrering in maatschappij
Behandeling waarbij je kan blijven functioneren in gemeenschap
Doel = opgevangen worden in gemeenschap
3 Psychopathologie defi niëren
3.1 Psychopathologie defi niëren
Moeilijk want geen ‘medium’/substraat
o Wel klinisch oordeel
Weinig gekend over etiologie & beïnvloedende processen van psychopathologie
o Definitie = onafhankelijk van etiologie → implicatie diagnostiek !
o Etiologie = wat is de oorzaak van psychopathologie
Lichaam = biologisch substraat (anatomie, fysiologie), logische link tussen, er is iets in lichaam kapot
dus je hebt deze klachten = logica !!
Psychopathologie = studie van afwijkingen vh normale of alledaagse psychologische of
gedragsmatige functioneren
Vandaag de dag diagnoses gesteld onder constructie, kan binnen aantal jaar terug veranderen, er zijn
zoveel nieuwe factoren die we te weten komen naargelang de toekomst vordert
4
, 3.2 Afwijking
Niet zomaar afwijking van algemeen aanvaarde normen
Afwijking van statische norm
o Voldoen aan diagnostische criteria (vb. IQ lager dan 70)
Afwijking van sociale & politieke normen
Maladaptief & gevaarlijk gedrag
Emotioneel lijden en beperking in het functioneren
Afwijkend gedrag = iemand die zich gedraagt op een manier wat beetje afwijkt, niet altijd
onderliggende psychopathologie
Psychopathologie is niet altijd ‘verkeerd gelopen’ normale functioneren
Psychopathologie is vaak extreme vorm van ‘normaal’ of ‘aangepast’ functioneren
o Vb. down vs depressie
3.2.1 Afwijking van stati sche norm
Normaalverdeling IQ → gemiddelde intelligentie
Mentale retardatie → IQ lager dan 70
Zelden voorkomen psychopathologie (bv. hoog IQ)
Categorisch (‘hokjesdenken’) → moeilijk cut-off bepalen voor normaliteit !
Als je niet tot statistisch gemiddelde/norm behoort, ben je afwijkend = probleemgebied
3.2.2 Afwijking van sociale & politi eke normen
Sociaal aanvaard of normaal gedrag binnen een bepaalde context of cultuur
o Vb. aula → verwacht dat studenten opletten/noteren, niet roepen
Assumptie: elk gedrag dat sociaal aanvaardbaar is, representeert adaptief gedrag
Wat afwijkend is, is vaak cultuur- en tijdsgebonden
o Vb. masturbatie, homoseksualiteit (tot 1973 in DSM-5), Sovjet-Unie → schizofrenie
o Gezien als geen sociaal aanvaardbaar gedrag, staat in boek DSM met alle PP
Cultuur als beïnvloedende factor voor psychopathologie
Invloed maatschappij & cultuur op verloop psychopathologie
o Vb. betere prognose van schizofrenie in beter ontwikkelde landen
5
