samenvatting infectieziekten

Infectieziekten
H1 pathofysiologie van infectieziekten
1. Inhoud
 Definitie infectie(ziekte), besmetting, kolonisatie
 Pathofysiologie infectie als interactie tussen gastheer en micro-organisme
 Primair pathogene, potentieel pathogene en opportunistische micro-organismen
 Afweermechanismen van gastheer

2. Definities
 Infectieziekte = klinisch waarneembare toestand van schade of verandering in normale
fysiologie gastheer die gepaard gaat met ontstekingsreactie (inflammatie), veroorzaakt
door besmetting met ziekmakend micro-organisme
 Besmetting: gaat infectie vooraf maar leidt niet noodzakelijk tot infectie
 Soms louter kolonisatie of dragerschap
o Micro-organismen handhaven en vermenigvuldigen zich op of in gastheer, echter
zonder inflammatie of schade te veroorzaken

3. Pathofysiologie
 Infectie ontstaat als het pathogeen vermogen van het micro-organisme (virulentie) de
overhand haalt op afweermechanismen gastheer
 Interactie tussen micro-organismen en gastheer
 Klinisch beeld infectie bepaald door
o ziekmakend vermogen micro-organisme en infectiefocus
o inflammatoire reactie gastheer
 onderscheid infectieziekten van andere ziekten: zowel kenmerken gastheer als micro-
organisme bepalen resultaat interactie

4. Microbiële virulentie
 obv ziekmakend vermogen (virulentie) onderscheid tussen
o primair pathogene
o potentieel pathogene
o opportunistische
 indeling vnl belangrijk voor inzichten in verband met besmettingsroute en
aangrijpingspunten van preventie

4.1. Primair/obligaat pathogene micro-organismen
 besmetting leidt in vele gevallen tot ziekte
o bij min of meer groot deel van gevoelige maar gezonde populatie (vatbaar met
normale immuniteit)
o onmiddellijk na besmetting of veel later
 aanwezigheid in lichaam niet compatibel met gezondheid
 exogene infecties, overdraagbaar, kunnen aanleiding geven tot epidemieën
 voorbeelden: salmonella typhi, mycobacterium tuberculosis, HIV, influenza, SARS-CoV-2,
mazelen, plasmodium falciparum
 preventie door
o vermijden blootstelling
o eradiceren reservoir of vector
o vaccinatie en chemoprofylaxe
o soms bronisolatie

4.2 Potentieel pathogene micro-organismen
 besmetting leidt meestal tot kolonisatie (dragerschap)
1

, bv commensale flora
 infectie ontstaat bij gastheer indien
o er een lokale of algemene voorbeschiktheid/ predispositie is
 coagulase-negatieve stafylokokken: voornaamste verwekker bacteriëmie tgv
intravasculaire katheterinfectie
 postoperatieve wondinfecties
 candida infecties in mond of vulvovaginaal vaker bij diabetici en na
antibioticumkuur
o micro-organismen toegang krijgen tot steriele lichaamscompartimenten
 darmcommensaal E. coli in urine
 infecties veroorzaakt door eigen (koloniserende) flora  endogene infecties (weinig of niet
overdraagbaar)
 preventie:
o vermijden of corrigeren voorbeschikkende gastheerfactoren
o hygiëne / asepsie in de zorg
 bijzondere categorie: nosocomiale infecties (verworven in ziekenhuis)
o agressie op gastheer + lokale en algemene voorbeschiktheid
initiële kolonisatie kan evolueren naar ernstige infecties met micro-organismen die
vaak resistent zijn door antibiotica
o preventie:
 vermijden voorbeschikkende gastheerfactoren (bv intravasculaire katheter en
urinesonde vermijden indien niet meer nodig)
 hygiëne/asepsie in zorg
 bronisolatie
 strikte handhygiëne zorgverleners (alcoholgel)

4.3 Opportunistische pathogene micro-organismen
 besmetting  (voorbijgaande) kolonisatie bij gezonde personen
 infectie enkel bij gastheer met ernstige stoornis in humorale of cellulaire
afweermechanismen
 exogeen, niet overdraagbaar naar gezonden (geen bron van epidemieën)
 vermijden dat andere voorbeschikte patiënt in contact komt met besmettelijke bron
 protectieve isolatie
 voorbeelden
o pneumocystis jiroveci pneumonie bij AIDS patiënt
o aspergillus pneumonie bij langdurige neutropene patiënt na chemotherapie

5. Pathogenese infecties
 om tot infectie aanleiding te geven:
o moeten micro-organismen virulentiefactoren tot expressie brengen
o Moet er een inflammatoire respons zijn van gastheer
 lokale infectie zonder invasie is voor een aantal micro-organismen voldoende om klachten
te geven
 sommige infecties: systemisch karakter niet door invasie maar door absorptie van
antigenen of exotoxine
o 1e noodzakelijke voorwaarde: adherentie: micro-organismen gaan stabiele binding
aan met lichaamsopp.
o Kunne prolifereren aan lichaamsoppervlak en exotoxines afscheiden
o Exotoxines  inflammatie en ziektesymptomen
o Vb. enterotoxines E. coli



2

, Andere micro-organismen worden invasief
o Overschrijden huid- en mucosabarrières
o Weerstandig aan spontane afweermechanismen gastheer (aangeboren immuniteit),
gaan zich verspreiden in lichaam
o Ontstekingsreactie tijdens uitzaaiing naar doelwitorgaan
 gemedieerd door welwandbestanddelen micro-organisme
 Lipopolysachariden van gram negatieve bacteriën (endotoxines)
 Teichoïnezuur en Lipteichoïnezuur van gram positieve bacteriën
 Celwandbestanddelen fungi en parasieten
o Inflammatoire respons gastheer + ontwikkelen immunologisch antwoord <->
mogelijkheden micro-organisme om aan deze verdediging te ontsnappen
o Ziekteverloop (ernst symptomen, genezing, chroniciteit, blijvende schade of dood)
bepaald door
 Microbiële factoren
 Antwoord gastheer

6. Afweermechanismen gastheer
Aangeboren immuunsysteem:

Niet antigeen – specifiek Antigeen – specifiek
Huid en mucosa Mechanische barrière Secretoir IgA
Secreties
Motiliteit
Kolonisatie-resistentie
Humorale afweer Lactoferrine Immuunglobulines
Lysozyme
Complementfactoren
Cellulaire afweer
Granulocyten /
Fagocyten Monocyten
Macrofagen

T lymfocyten

Lymfocyten

6.1 Huid- en mucosa-barrière
 Mechanische barrière tegen invasie
 Versterkt door aanwezigheid
o Microbicide secreties van talg- en zweetklieren in de huid
o Maagzuur
o Productie mucus in luchtwegen
 Afschilfering huidcellen en motiliteit thv mucosae (darmperistaltiek, diurese, hoesten,
mucociliaire klaring)
 infectie verhinderen
 Bescherming door commensale flora op huid en mucosa
 verhindert adherentie en proliferatie van meer pathogene micro-organismen =
kolonisatie resistentie
 Stoornissen in huid- en mucosa-barrières zeer frequent
o Postoperatieve wondinfecties
o Intravasculaire kathetersepsis
o Urineweginfecties op blaassonde
o Ventilator-geassocieerde pneumonie
o …
3

, 6.2 Humorale afweermechanismen
 Niet antigenspecifieke afweerfactoren:
o Lactoferrine
o Lysozyme: afbraak koolhydraten (bovenste luchtwegen meestal niet gekoloniseerd
met gram-)
o Complementsysteem
 Belangrijkste humorale component natuurlijke afweersysteem
 werking versterkt door acute fase eiwitten zoals CRP (bevorderen ook
fagocytose)
 Factor C3a en C5a verhogen vaatpermeabiliteit
 Factor C5a en B draagt bij in chemotaxis
 Factor C3B draagt bij tot opsonisatie micro-organismen
 Lytisch complement (factor C5-9) = MAC (membrane attack complex)
 Stoornis complement systeem  voorbeschikking
 recidiverende pyogene bacteriële infecties (vaak stafylokokken)
 recidiverende meningokokkeninfecties
 antigeen-specifieke afweerfactoren: immuunglobulines IgG en IgM (antistoffen)
o functies
 neutralisatie en agglutinatie toxines
 complementactivering
 interferentie met adherentie (blocking antibodies)
 opsonisatie
o vaccinatie (opwekken specifieke antistoffen)
o Aangeboren/verworven stoornissen in aanmaak immuunglobulines beschikken voor
tot virale luchtweginfecties en infecties met omkapselde bacteriën (vb
pneumokokken)

6.3 Cellulaire afweermechanismen
 Fagocyten
o Granulocyten (vnl neutrofiele granulocyten) vormen voornaamste cellulaire
verdediging
o Cellen mononucleair-fagocyten systeem (mps):
 Fagocytose- en microbicide taak
 Rol in antigeenpresentatie en cytokine-respons die het immunologisch en
inflammatoir antwoord sturen
o Micro-organismen direct of via opsonine (IgG, C3b) gebonden en gefagocyteerd
 Intracellullaire doding in fago-lysosoom door
 Zuurstof of stikstof afhankelijke microbicide mechanismen
 Enzymatische toxische mechanismen
o Macrofagen geactiveerd oiv cytokines (geproduceerd door antigeen specifieke T-
helper lymfocyten)
o Mps cellen gaan zelf cytokines en extracellulaire enzymes produceren + afscheiden
 modulatie inflammatoir antwoord
o Ernstige stoornissen in fagocyten-aantal of functie  vatbaar voor
 Ernstige bacteriële infecties
 Neutropene sepsis door pseudomonas aeruginosa of s aureus
 Invasieve fungale infecties
 Invasieve pulmonale aspergillose

4