Samenvatting farmacologie deel 1

FARMACO DEEL 1: Inleiding tot farmacologie en
begrippen farmacokinetiek
Inleiding en terminologie
 Farmacologie = de wetenschap die de wisselwerking onderzoekt tussen levende organismen en scheikundige
stoffen
 Dierexperimentele – klinische (humane) farmacologie
 Farmacotherapie = onderdeel klinische farmacologie
 gebruik in therapeutische context
o Causale therapie
o Profylactische therapie
o Symptomatische therapie
o Substitutietherapie
 Bijwerkingen en iatrogene ziekten  vage grens farmacologie – toxicologie
 Rationele farmacotherapie: begrippen algemene farmacologie voor verantwoord gebruik geneesmiddelen
 Farmacokinetiek = wat het lichaam doet met het geneesmiddel
 Farmacodynamiek = wat het geneesmiddel doet met het lichaam
 Voorwaarden om medicijn te testen = gestandardiseerde omstandigheden
o Nuchtere patiënt: 8u lang
o Innemen met 240 ml water
 Medicatie moet ingeslokken worden: niet bijten / pletten vanwege 2 redenen:
o Actieve stof kan toxisch zijn  komt vrij in mond  lokaal toxisch
o Actieve stof kan slecht overleven  al afgebroken voor opname in darm  geen effect




1

,1. Absorptie: transport van farmaco over biologische membranen
 In alles wat volgt wordt uitgegaan van orale inname als tablet of capsule onder nuchtere omstandigheden
 Absorptiefase bij orale inname ontbreekt bij intraveneus toegediende geneesmiddelen
 Principes hier beschreven over passage van farmaca over barrières na orale inname zijn ook van toepassing bij alle
andere extra vasculaire toedieningsvormen (subcutane injectie, inhalatie, sublinguaal)
 transepitheliaal transport noodzakelijk om vasculaire compartiment te bereiken
 systemische effecten veroorzaken
 Inname via mond – passage doorheen slokdarm – maag
 Farmaceutische fase = maag dient om geneesmiddelen in oplossing te brengen
o Actieve bestanddeel in maag vrijgesteld alvorens het ter beschikking komt voor absorptie (in darm)
 behalve bij geneesmiddelen met vertraagde vrijstelling of maagsapresistente tabletten
o Desintegratie toedieningsvorm + dissolutie farmacon in waterig milieu maag
 actieve stof beschikbaar voor opname
o Vlotter als ingenomen met voldoende water
o Bruistabletten: farmaceutische fase niet in patiënt maar in glas
 versnelling absorptie en start werking
 Longitudinaal GI- transport (proximaal – distaal) tgv beweging spijsbrij en axiaal transport tgv diffusie
 Eigenlijke absorptie in bloedbaan vnl in proximale dundarm (duodenum en jejunum)
o lymfe voor zeer lipofiele stoffen
 maag: doorgeefluik: aanbieden geneesmiddel aan dundarm, vnl invloed op opnamesnelheid en dus indirect op
werking geneesmiddel

FARMACEUTISCHE FASE

1 desintegratie
2 dissolutie
 waterig milieu
 zuur (pH 1-2)
3 duur 1u




2

,1.1 Mechanismen bij de opname van stoffen over biologische membranen
1.1.1 Paracellulair transport (filtratie doorheen poriën)
 transport van stoffen doorheen poriën tussen cellen
 kwantitatieve bijdrage aan totale opname van geneesmiddelen beperkt
 enkel kleine, goed wateroplosbare farmaca zo opgenomen

1.1.2 Transcellulair transport
 transport van stoffen doorheen de celmembraan
 kwantitatief belangrijkste route voor opname farmaca over biologische membranen
 onderscheid tussen:

a) Passieve diffusie
 drijvende kracht: concentratiegradiënt van hoog naar laag
 transportsnelheid / flux (J) als gevolg diffusie = aantal deeltjes per tijdseenheid over membraan verplaatst 
beschreven door diffusiewet van Fick:
o J = dS/dt = D . (A/d) . P . (C0-Ci)
 D = diffusieconstante
 Groter bij kleinere moleculen
 Kleiner bij grotere moleculen
 A = oppervlakte
 D = dikte celmembraan
 P = partitiecoëfficiënt (bepaalt of door membraan kan, vetoplosbaarheid?)
 P<1 wateroplosbaar (Daling P: wateroplosbaar  daling snelheid diffusie)
 Ideaal rond 1
 P>1 vetoplosbaar (te hoog dan te lipofiel en blijft het in membraan en dan toxiciteit)
o Beschrijft lineair verband tussen diffusiesnelheid en concentratiegradiënt
o Snellere absorptie indien:
 Klein molecule (MV<500 Da) (heeft grote diffusieconstante)
 Oppervlakte A waarover diffusie plaatsvindt groot is, maw: dundarm > maag
 Lipofiele stof (Log P>1)
 Nadeel: wateroplosbaarheid kleiner
 Concentratiegradient groot tussen darmlumen en bloedbaan
 Concentratie in darmlumen bep door oplosbaarheid geneesmiddel in intestinale vocht
 Dissolutie in waterig milieu van de maag beter naarmate hydrofieler
 Absorptie door diffusie sneller naarmate lipofieler




3

,  Dissolutie en opname farmaco beinvloed door:
o Fysiochemische eigenschappen
 Molecuulgrootte
 Vetoplosbaarheid
o pKa geneesmiddel
o omgevingspH
 verhouding pKa en pH  ionisatiegraad farmacon
= mate waarin het onder lipofiele (niet geioniseerd) en hydrofiele (geioniseerde) vorm aanwezig is
 meeste farmaca zwakke zuren of zwakke basen
 verschillen in pH aan 2 zijden membraan  verschillen in ionisatiegraad en oplosbaarheid aan beide zijden
 pH-partitietheorie: farmacon hoopt op aan zijde waar het overwegend in geïoniseerde vorm (meest
wateroplosbaar) aanwezig is
 enkel ongeladen (niet-geïoniseerde) vorm kan door membranen diffunderen
o zwak zuur in zure milieu maag (Ph 1-2) snel geabsorbeerd
o zwakke base in zure milieu maag slecht geabsorbeerd
 concentratie aan 2 zijden kan ook verschillend zijn door affiniteit voor weefsel en/of plasmaproteïnen
 binding aan proteïnen: ophoping in bepaalde weefsels of in plasma

b) Carrier-gemedieerd actief transport
 gepolariseerd transport tegen een concentratiegradiënt in waarvoor energie vereist is
 belangrijk voor hydrofiele stoffen die anders celmembraan niet kunnen passeren (glucose, az, galzouten)
 Dit transport is selectief: afhankelijk van affiniteit carrier en molecule
o Hoge affiniteit: kleine wateroplosbare moleculen (kunnen er zelf niet over, moeten geholpen worden)
 bv. L-dopa, penicillinen, cefalosporinen, ACE-inhibitoren, methotrexaat
 thv dundarm, galwegen, niertubuli, BBB
 dragereiwit is:
o substraatspecifiek
o verzadigbaar
o onderhevig aan competitie
 snelheid opname volgt Michaëlis-Menten kinetiek:
dS C .( maximale snelheid )
o =
dt K m +C
 Snelheid transport gelimiteerd door aantal carriers = saturatie
 Moet nuchter ingenomen worden, anders compteitie tussen verschillende stoffen van bv in het eten
 Kenmerken
o Saturatie
o Affiniteit
o Competitie

4