Samenvatting ’55 vragen over effectiviteit: antwoorden voor de jeugdzorg’
Nederlands Jeugdinstituut
Hoofdstuk 1: Effectief werken met interventies in de jeugdzorg
1.1 Interventie: verzamelnaam voor projecten, methoden, behandel- en
begeleidingsvormen etc. Aanpakken voor de vermindering of het draaglijk maken van
een risico/probleem in de ontwikkeling van een jeugdige, die bestemd zijn voor een
doelgroep met risico’s/problemen, die gericht zijn op de jeugdige zelf of op zijn
opvoeders/omgeving, die geleid worden door een doelgerichte en systematische
werkwijze (methodiek) met een nader omschreven tijdsduur en frequentie. Methodiek:
bepaalde leer voor het handelen. Er is vastgelegd hoe je moet werken. Module: relatief
homogene eenheid van zorg, vaak niet alleen een inhoudelijke werkwijze maar ook
praktische uitvoering, vaak instellingsgebonden.
Zorgprogramma/traject/arrangement: samenstel van modules die op een
planmatige, samenhangende manier worden ingezet.
1.2 Is het beter te spreken over effectieve professionals of effectieve
interventies? -> allebei. Interventies zijn ‘verpakkingen’ van werkzame principes
(ingrediënten). Professionals kunnen gebruikmaken van de interventies.
1.3 toenemende aandacht voor effectieve interventies omdat:
Tijdgeest: kwaliteit van diensten moet transparant zijn tegenwoordig. Daarnaast
discussie over evidence-based werken
Visie op kwaliteit: meer aandacht voor kwaliteit d.m.v. kwaliteitskaders
Financiële krapte: effectieve interventies werken kostenbesparend
Professionaliseringsslag: beroepsverenigingen, nascholing en registratie.
1.4 wanneer is een interventie effectief? -> wanneer deze leidt tot de realisatie van
gestelde doelen. Hierbij staat centraal: helderheid over het doel, heldere beschrijving
doelgroep en aanpak en verband tussen aanpak en resultaat, aantoning in studies.
1.5 verschillende bronnen van kennis: wetenschappelijk onderzoek/research-based
& praktijkervaring/practice-based (gecollectiveerd: onderlinge informatie-
uitwisseling over wat werkt. Privaat: veel kennis die niet gedeeld wordt, ook wel tacit
knowledge).
1.6 expert-based: inzichten van zeer ervaren professionals waar hulpverleners hun
handelen op baseren. Consensus-based: er bestaat in de praktijk een expliciete,
gezamenlijk gedragen opvatting over hoe de hulp er bij voorkeur uitziet. Value-based:
ingrijpen is soms noodzakelijk, ook al is er weinig kennis over de beste aanpak. Men kan
ethisch gezien niet blijven toekijken totdat die kennis er wel is. Cliënt-based: dialoog-
gestuurde hulpverlening. Kern daarbij is dat inzichten over wat werkt mede bepaald
worden door de cliënt.
Professionals houden bij wat werkt, ze zijn transparant in hun beslissingen en handelen
en gaan empirisch na of hun eerdere besluiten juist zijn. Beroepskrachten zijn pas
professioneel als zij begrijpen dat dit de werkwijze moet zijn, zij dit in hun dagelijks
werk toepassen en langs deze weg toewerken naar het vergroten van de beschikbare
evidence.
1.7 voordeel importeren buitenlandse programma’s: het zijn goed onderzochte
programma’s die effectief zijn. Nadeel: werkzaamheid van deze programma’s in NL moet
onderzocht worden. Het resultaat kan tegenvallen omdat het niveau van gebruikelijke
zorg (treatment as usual) in NL hoger is dan in het buitenland. Goed onderzochte
programma’s in NL worden minder vaak genoemd, waardoor het effectiviteitsonderzoek
naar NLse programma’s zich ook minder snel ontwikkelt. Tegenwoordig werken steeds
meer instellingen aan explicitering en empirische onderbouwing van hun eigen aanbod.
Dit alles leidt hopelijk tot een emancipatie van de Nederlandse praktijk.
, 1.8 vernieuwingstrajecten op het gebied van effectiviteit van de jeugdzorg:
Intensivering praktijkontwikkeling: standaard monitoren van de effectiviteit
van de praktijk, waardoor effectieve methoden komen bovendrijven en non-
effectieve methoden worden afgebouwd
Erkenning van jeugdinterventies: praktijk krijgt letterlijk meer erkenning
Prestatie-indicatoren: financiers hebben kerndoelen opgesteld, in dit kader zijn
instellingen verplicht op effectiviteitsgegevens te verzamelen. Dat moet een
impuls geven aan kritisch beoordelen van eigen aanbod en opsporen
succespraktijken
Onderzoeksprogramma Zorg voor jeugd: subsidiepot voor onderzoek
Actieprogramma Professionalisering: gericht op verbeteren van
beroepsopleidingen, vergroten geregistreerde beroepskrachten en ontwikkeling
tuchtrecht.
1.9 effectief stelsel: opvoeders weten hoe ze gewone problemen van kinderen
opvangen, waar nodig worden ze ondersteund. Effectieve voorzieningen voor vroeg
interventie in de 1e lijn (centra J&G). Er is een pakket van effectieve, gespecialiseerde
zorgarrangementen. Er is goede nazorg. Voor veelvoorkomende problemen zijn er goede
ketens geregeld van lichte ondersteuning, zwaardere zorgarrangementen en goede
nazorg. Dit stelsel wordt al jaren vertelt, NJI vindt dat dit veel concreter ingevuld kan
worden.
Hoofdstuk 2: De
ingrediënten van goede
zorg
2.10 ingrediënten
effectieve interventie:
algemeen werkzame factoren
& specifiek werkzame
factoren: zijn van belang met
het oog op de werksoort,
doelgroep en methode.
2.11 client- en
contextfactoren zijn niet
beïnvloedbaar.
Hulpverleningsfactoren: de
organisatie, de professional,
de specifieke methodiek.
2.12 ingebruikname van een
interventie levert niet altijd
veel effectwinst op:
De algemeen werkzame
factoren al goed op
orde zijn. Als een
interventie dan weinig specifieke factoren heeft, dan schiet men er niet veel mee
op
Bij goede algemeen werkzame factoren en veel ervaringskennis levert een
interventie ook weinig nieuws op
Als de algemeen werkzame factoren niet in orde zijn, loopt men tegen
beperkingen op bij het implementeren van een nieuwe interventie
Als er geen duidelijk beeld van de doelgroep (of gemengde doelgroep) is, is het
aantal cliënten dat kan profiteren van de interventie beperkt
Nederlands Jeugdinstituut
Hoofdstuk 1: Effectief werken met interventies in de jeugdzorg
1.1 Interventie: verzamelnaam voor projecten, methoden, behandel- en
begeleidingsvormen etc. Aanpakken voor de vermindering of het draaglijk maken van
een risico/probleem in de ontwikkeling van een jeugdige, die bestemd zijn voor een
doelgroep met risico’s/problemen, die gericht zijn op de jeugdige zelf of op zijn
opvoeders/omgeving, die geleid worden door een doelgerichte en systematische
werkwijze (methodiek) met een nader omschreven tijdsduur en frequentie. Methodiek:
bepaalde leer voor het handelen. Er is vastgelegd hoe je moet werken. Module: relatief
homogene eenheid van zorg, vaak niet alleen een inhoudelijke werkwijze maar ook
praktische uitvoering, vaak instellingsgebonden.
Zorgprogramma/traject/arrangement: samenstel van modules die op een
planmatige, samenhangende manier worden ingezet.
1.2 Is het beter te spreken over effectieve professionals of effectieve
interventies? -> allebei. Interventies zijn ‘verpakkingen’ van werkzame principes
(ingrediënten). Professionals kunnen gebruikmaken van de interventies.
1.3 toenemende aandacht voor effectieve interventies omdat:
Tijdgeest: kwaliteit van diensten moet transparant zijn tegenwoordig. Daarnaast
discussie over evidence-based werken
Visie op kwaliteit: meer aandacht voor kwaliteit d.m.v. kwaliteitskaders
Financiële krapte: effectieve interventies werken kostenbesparend
Professionaliseringsslag: beroepsverenigingen, nascholing en registratie.
1.4 wanneer is een interventie effectief? -> wanneer deze leidt tot de realisatie van
gestelde doelen. Hierbij staat centraal: helderheid over het doel, heldere beschrijving
doelgroep en aanpak en verband tussen aanpak en resultaat, aantoning in studies.
1.5 verschillende bronnen van kennis: wetenschappelijk onderzoek/research-based
& praktijkervaring/practice-based (gecollectiveerd: onderlinge informatie-
uitwisseling over wat werkt. Privaat: veel kennis die niet gedeeld wordt, ook wel tacit
knowledge).
1.6 expert-based: inzichten van zeer ervaren professionals waar hulpverleners hun
handelen op baseren. Consensus-based: er bestaat in de praktijk een expliciete,
gezamenlijk gedragen opvatting over hoe de hulp er bij voorkeur uitziet. Value-based:
ingrijpen is soms noodzakelijk, ook al is er weinig kennis over de beste aanpak. Men kan
ethisch gezien niet blijven toekijken totdat die kennis er wel is. Cliënt-based: dialoog-
gestuurde hulpverlening. Kern daarbij is dat inzichten over wat werkt mede bepaald
worden door de cliënt.
Professionals houden bij wat werkt, ze zijn transparant in hun beslissingen en handelen
en gaan empirisch na of hun eerdere besluiten juist zijn. Beroepskrachten zijn pas
professioneel als zij begrijpen dat dit de werkwijze moet zijn, zij dit in hun dagelijks
werk toepassen en langs deze weg toewerken naar het vergroten van de beschikbare
evidence.
1.7 voordeel importeren buitenlandse programma’s: het zijn goed onderzochte
programma’s die effectief zijn. Nadeel: werkzaamheid van deze programma’s in NL moet
onderzocht worden. Het resultaat kan tegenvallen omdat het niveau van gebruikelijke
zorg (treatment as usual) in NL hoger is dan in het buitenland. Goed onderzochte
programma’s in NL worden minder vaak genoemd, waardoor het effectiviteitsonderzoek
naar NLse programma’s zich ook minder snel ontwikkelt. Tegenwoordig werken steeds
meer instellingen aan explicitering en empirische onderbouwing van hun eigen aanbod.
Dit alles leidt hopelijk tot een emancipatie van de Nederlandse praktijk.
, 1.8 vernieuwingstrajecten op het gebied van effectiviteit van de jeugdzorg:
Intensivering praktijkontwikkeling: standaard monitoren van de effectiviteit
van de praktijk, waardoor effectieve methoden komen bovendrijven en non-
effectieve methoden worden afgebouwd
Erkenning van jeugdinterventies: praktijk krijgt letterlijk meer erkenning
Prestatie-indicatoren: financiers hebben kerndoelen opgesteld, in dit kader zijn
instellingen verplicht op effectiviteitsgegevens te verzamelen. Dat moet een
impuls geven aan kritisch beoordelen van eigen aanbod en opsporen
succespraktijken
Onderzoeksprogramma Zorg voor jeugd: subsidiepot voor onderzoek
Actieprogramma Professionalisering: gericht op verbeteren van
beroepsopleidingen, vergroten geregistreerde beroepskrachten en ontwikkeling
tuchtrecht.
1.9 effectief stelsel: opvoeders weten hoe ze gewone problemen van kinderen
opvangen, waar nodig worden ze ondersteund. Effectieve voorzieningen voor vroeg
interventie in de 1e lijn (centra J&G). Er is een pakket van effectieve, gespecialiseerde
zorgarrangementen. Er is goede nazorg. Voor veelvoorkomende problemen zijn er goede
ketens geregeld van lichte ondersteuning, zwaardere zorgarrangementen en goede
nazorg. Dit stelsel wordt al jaren vertelt, NJI vindt dat dit veel concreter ingevuld kan
worden.
Hoofdstuk 2: De
ingrediënten van goede
zorg
2.10 ingrediënten
effectieve interventie:
algemeen werkzame factoren
& specifiek werkzame
factoren: zijn van belang met
het oog op de werksoort,
doelgroep en methode.
2.11 client- en
contextfactoren zijn niet
beïnvloedbaar.
Hulpverleningsfactoren: de
organisatie, de professional,
de specifieke methodiek.
2.12 ingebruikname van een
interventie levert niet altijd
veel effectwinst op:
De algemeen werkzame
factoren al goed op
orde zijn. Als een
interventie dan weinig specifieke factoren heeft, dan schiet men er niet veel mee
op
Bij goede algemeen werkzame factoren en veel ervaringskennis levert een
interventie ook weinig nieuws op
Als de algemeen werkzame factoren niet in orde zijn, loopt men tegen
beperkingen op bij het implementeren van een nieuwe interventie
Als er geen duidelijk beeld van de doelgroep (of gemengde doelgroep) is, is het
aantal cliënten dat kan profiteren van de interventie beperkt
