Inleiding: publiekrecht vs. privaatrecht
- publiekrecht: regelt welke instantie bevoegd is voor welke materie, regelt ook wanneer één
van die overheden zijn bevoegdheden overschrijft, regelt ook hoe burgers en de overheid
zich tegenover elkaar verhouden
- privaatrecht: regelt de onderlinge verhouding tussen de burgers bv. of u in het huwelijk
kan treden, bepaald contract mag sluiten, wat de gevolgen zijn van een contract dat u al
gesloten heeft
2 soorten privaatrecht:
- gerechtelijk privaatrecht: Gaat over de vraag waar u terecht kan wanneer u een
privaatrechtelijk probleem heeft.
Bv.: Uw buurman heeft een hek een halve meter op uw terrein gezet.
- materieel privaatrecht: Gaat over de inhoudelijke regels zelf
→ wordt onderverdeeld in
★ burgerlijk recht: regelt de verhoudingen tussen de burgers onderling in het
algemeen
★ bijzonder privaatrecht: regelt de verhoudingen tussen burgers in bijzondere
relaties
Waar vinden we gemeen privaatrecht terug?
We vinden ze terug in het burgerlijk wetboek. We zitten momenteel in een overgangsfase
van oud naar nieuw wetboek.
Hoe is het bijzonder privaatrecht onderverdeeld?
- personen en familierecht: Gaat over de niet vermogensrechtelijke aspecten van een
persoon en van de familie en het gezin.
● personenrecht: Gaat over de vraag ‘wat is mijn naam?’, ‘Hoe kan ik mijn naam
veranderen?’.
● familierecht: Regelt niet-patrimoniale elementen op 2 vlakken:
★ Verticaal: in opgaande en neergaande lijn → 'Van wie ben ik kind?’, ‘Van
wie ben ik de ouder?’
★ Horizontaal: tussen partners→ ‘Van wie ben ik de partner?’
Vermogensrecht
Regels de vermogensrechtelijke rechtsverhoudingen. We kunnen dit opdelen in:
1. goederenrecht: Gaat over de verhouding tussen een persoon en een voorwerp
, 2. verbintenissenrecht: regelt de patrimoniale verhoudingen tussen personen,
iemand moet aan iemand anders een som geld betalen, maar degene die moet
betalen, wilt niet betalen.
3. overeenkomstenrecht: regelt patrimoniale gevolgen van een overeenkomst, u sluit
een overeenkomst met iemand, bv. een koopovereenkomst en iemand beslist zijn
contractuele verplichtingen niet uit te voeren
familiaal vermogensrecht
- Is de brug tussen personen-en familierecht en het vermogensrecht
- Regelt de vermogensrechtelijke gevolgen van het personen en het familierecht
● Gaat over het huwelijksvermogensrecht bv. Mag ik in het huwelijk treden?’ → ‘Nee
mag niet als je 7 bent’, ‘Nee mag niet want u bent al getrouwd’
● regelt ook het erfrecht (onderdeel van familiaal vermogensrecht), iemand overlijdt
dus wat gebeurt met het vermogen van die overledenen
OVERZICHT
,Kenmerken van het privaatrecht
- Burgerlijk Wetboek 1804 = ‘Code Napoleon’
→ dit is doorgedrongen van het gedachtegoed van de Franse revolutie
- Van Ancien régime naar code napoleon: van econmisch immobilisme naar economisch
liberalisme
● autonomie en zelfbeschikkingsrecht (vrijheid)
● voor iedereen (gelijkheid
● eigendom (premisse voor vrijheid en gelijkheid
- Grote principes uit het burgerlijk recht
● Artikel 544 OBW/art. 3.50 BW: eigendomsrecht
● Artikel 1134 OBW/art. 5.14 BW: contractvrijheid
● En: bindende kracht van de overeenkomst (verantwoordelijkheid) Artikel 1382
OBW: foutaansprakelijkheid
- burgerlijk recht is in de regel van aanvullend recht
● van toepassing indien en in de mate dat er geen andersluidende regeling is getroffen
● bv. wettelijk huwelijksvermogen
- burgerlijk Wetboek sedert 1804 geëvolueerd
1. Vermaatschappelijking van het privaatrecht
● Techniek:
- voornamelijk dwingend recht vanuit solidarisering (opgelet: tweede reden
van dwingend recht: europeanisering)
- toepassingen: wilsleer en vermaatschappelijking wilsleer door
vertrouwensleer
- relativiteit van de rechtshandeling en vermaatschappelijking door
tegenwerpelijkheid
2. Meergelaagdheid
● Enerzijds europeanisering en internationalisering
● anderzijds regionalisering en versnippering
3. Constitutionalisering: invloed van grondrechten op het privaatrecht
● deze evolutie relativeert het onderscheid tussen het publiekrecht en het privaatrecht
● Voorbeelden
, Hoofdstuk 1: Het rechtssubject en de vermogensleer
1.1. Wie is het rechtsubject?
- De spelers/actoren in het burgerlijk recht; degenen voor wie het burgerlijk recht geldt
- Rechtssubject (of “(rechts)persoon”) = de mogelijke drager van rechten en verplichtingen
degene aan wie het objectieve recht rechten en verplichtingen toekent
→ Twee soorten rechtssubjecten (= personen; = rechtspersonen sensu lato )
1. Natuurlijke persoon
2. Rechtspersoon (sensu stricto)
1.1.1. De natuurlijke persoon
- = elk mens
- dier, plant, voorwerpen zijn geen personen, zij krijgen wel bescherming, maar kennen geen
verplichtingen
- Persoon = mogelijke drager van rechten en plichten
1. Zowel niet-vermogensrechtelijke rechten en verplichtingen
2. Alle vermogensrechtelijke rechten en verplichtingen = “vermogen”
1.1.2. Het vermogen
- Vermogen = “juridisch geheel van vermogensrechtelijke (of: in geld waardeerbare, of :
patrimoniale) rechten (actief) en verplichtingen (passief)”
Samenstelling vermogen: “Jan, de advocaat”
Vermogen – actief
● Goederen (huis, wagen, inboedel, boeken, pc’s, bankrekeningen/effectenrekeningen, ...)
● Vorderingen op cliënten
● Vorderingen op bv huurder
Vermogen – passief
● Lening voor aanschaf woning
● Verplichtingen tegenover leverancier (bv voor aankoop nieuwe pc’s)
● Verplichtingen tegenover bv huurde
Vermogen =
Juridisch geheel <-> feitelijk geheel
● Juridisch geheel : in rechte als geheel erkend
● Feitelijk geheel : niet in rechte als geheel erkend
- publiekrecht: regelt welke instantie bevoegd is voor welke materie, regelt ook wanneer één
van die overheden zijn bevoegdheden overschrijft, regelt ook hoe burgers en de overheid
zich tegenover elkaar verhouden
- privaatrecht: regelt de onderlinge verhouding tussen de burgers bv. of u in het huwelijk
kan treden, bepaald contract mag sluiten, wat de gevolgen zijn van een contract dat u al
gesloten heeft
2 soorten privaatrecht:
- gerechtelijk privaatrecht: Gaat over de vraag waar u terecht kan wanneer u een
privaatrechtelijk probleem heeft.
Bv.: Uw buurman heeft een hek een halve meter op uw terrein gezet.
- materieel privaatrecht: Gaat over de inhoudelijke regels zelf
→ wordt onderverdeeld in
★ burgerlijk recht: regelt de verhoudingen tussen de burgers onderling in het
algemeen
★ bijzonder privaatrecht: regelt de verhoudingen tussen burgers in bijzondere
relaties
Waar vinden we gemeen privaatrecht terug?
We vinden ze terug in het burgerlijk wetboek. We zitten momenteel in een overgangsfase
van oud naar nieuw wetboek.
Hoe is het bijzonder privaatrecht onderverdeeld?
- personen en familierecht: Gaat over de niet vermogensrechtelijke aspecten van een
persoon en van de familie en het gezin.
● personenrecht: Gaat over de vraag ‘wat is mijn naam?’, ‘Hoe kan ik mijn naam
veranderen?’.
● familierecht: Regelt niet-patrimoniale elementen op 2 vlakken:
★ Verticaal: in opgaande en neergaande lijn → 'Van wie ben ik kind?’, ‘Van
wie ben ik de ouder?’
★ Horizontaal: tussen partners→ ‘Van wie ben ik de partner?’
Vermogensrecht
Regels de vermogensrechtelijke rechtsverhoudingen. We kunnen dit opdelen in:
1. goederenrecht: Gaat over de verhouding tussen een persoon en een voorwerp
, 2. verbintenissenrecht: regelt de patrimoniale verhoudingen tussen personen,
iemand moet aan iemand anders een som geld betalen, maar degene die moet
betalen, wilt niet betalen.
3. overeenkomstenrecht: regelt patrimoniale gevolgen van een overeenkomst, u sluit
een overeenkomst met iemand, bv. een koopovereenkomst en iemand beslist zijn
contractuele verplichtingen niet uit te voeren
familiaal vermogensrecht
- Is de brug tussen personen-en familierecht en het vermogensrecht
- Regelt de vermogensrechtelijke gevolgen van het personen en het familierecht
● Gaat over het huwelijksvermogensrecht bv. Mag ik in het huwelijk treden?’ → ‘Nee
mag niet als je 7 bent’, ‘Nee mag niet want u bent al getrouwd’
● regelt ook het erfrecht (onderdeel van familiaal vermogensrecht), iemand overlijdt
dus wat gebeurt met het vermogen van die overledenen
OVERZICHT
,Kenmerken van het privaatrecht
- Burgerlijk Wetboek 1804 = ‘Code Napoleon’
→ dit is doorgedrongen van het gedachtegoed van de Franse revolutie
- Van Ancien régime naar code napoleon: van econmisch immobilisme naar economisch
liberalisme
● autonomie en zelfbeschikkingsrecht (vrijheid)
● voor iedereen (gelijkheid
● eigendom (premisse voor vrijheid en gelijkheid
- Grote principes uit het burgerlijk recht
● Artikel 544 OBW/art. 3.50 BW: eigendomsrecht
● Artikel 1134 OBW/art. 5.14 BW: contractvrijheid
● En: bindende kracht van de overeenkomst (verantwoordelijkheid) Artikel 1382
OBW: foutaansprakelijkheid
- burgerlijk recht is in de regel van aanvullend recht
● van toepassing indien en in de mate dat er geen andersluidende regeling is getroffen
● bv. wettelijk huwelijksvermogen
- burgerlijk Wetboek sedert 1804 geëvolueerd
1. Vermaatschappelijking van het privaatrecht
● Techniek:
- voornamelijk dwingend recht vanuit solidarisering (opgelet: tweede reden
van dwingend recht: europeanisering)
- toepassingen: wilsleer en vermaatschappelijking wilsleer door
vertrouwensleer
- relativiteit van de rechtshandeling en vermaatschappelijking door
tegenwerpelijkheid
2. Meergelaagdheid
● Enerzijds europeanisering en internationalisering
● anderzijds regionalisering en versnippering
3. Constitutionalisering: invloed van grondrechten op het privaatrecht
● deze evolutie relativeert het onderscheid tussen het publiekrecht en het privaatrecht
● Voorbeelden
, Hoofdstuk 1: Het rechtssubject en de vermogensleer
1.1. Wie is het rechtsubject?
- De spelers/actoren in het burgerlijk recht; degenen voor wie het burgerlijk recht geldt
- Rechtssubject (of “(rechts)persoon”) = de mogelijke drager van rechten en verplichtingen
degene aan wie het objectieve recht rechten en verplichtingen toekent
→ Twee soorten rechtssubjecten (= personen; = rechtspersonen sensu lato )
1. Natuurlijke persoon
2. Rechtspersoon (sensu stricto)
1.1.1. De natuurlijke persoon
- = elk mens
- dier, plant, voorwerpen zijn geen personen, zij krijgen wel bescherming, maar kennen geen
verplichtingen
- Persoon = mogelijke drager van rechten en plichten
1. Zowel niet-vermogensrechtelijke rechten en verplichtingen
2. Alle vermogensrechtelijke rechten en verplichtingen = “vermogen”
1.1.2. Het vermogen
- Vermogen = “juridisch geheel van vermogensrechtelijke (of: in geld waardeerbare, of :
patrimoniale) rechten (actief) en verplichtingen (passief)”
Samenstelling vermogen: “Jan, de advocaat”
Vermogen – actief
● Goederen (huis, wagen, inboedel, boeken, pc’s, bankrekeningen/effectenrekeningen, ...)
● Vorderingen op cliënten
● Vorderingen op bv huurder
Vermogen – passief
● Lening voor aanschaf woning
● Verplichtingen tegenover leverancier (bv voor aankoop nieuwe pc’s)
● Verplichtingen tegenover bv huurde
Vermogen =
Juridisch geheel <-> feitelijk geheel
● Juridisch geheel : in rechte als geheel erkend
● Feitelijk geheel : niet in rechte als geheel erkend
