Geskiedkundige
ontwikkeling van die
wetenskaplike metode
• Wetenskaplikes doen eksperimente,
versamel resultate, neem waar en maak
gevolgtrekkings.
• Kennis – gebruik om algemene
beginsels/teorieë te ontwikkel.
Inleiding: • Teorieë - waargenome verskynsels en
voorspel onopgemerkte verskynsels.
Praktiese ondersoek • Nuwe kennis ontwikkel hierdie modelle.
• Wetenskap - manier van dink oor die
heelal.
Sample
Ontwerp 'n eksperiment
• Stap 1: Identifiseer probleem en formuleer
vraag om die probleem te beantwoord.
• Nuwe wetenskaplike kennis, ten spyte
daarvan dat dit op eksperimentele
bewyse gebaseer is, word nie altyd
aanvaar nie.
• Stap 2: Gebruik vraag om hipotese te • Nuwe kennis - goeie eksperimentele
Summaries after sample
formuleer.
• Stap 3: Ontwerp 'n prosedure.
o Identifiseer veranderlikes - verander,
gemeet en beheer.
o Besluit op prosedure om onafhanklike
bewyse en ondersteuning van ander
wetenskaplikes.
veranderlike te verander.
o Versamel toerusting, apparate en
hulpbronne.
o Sluit metodiese/veiligheidsmaatreëls in.
• Stap 4: Voer prosedure uit - versamel data.
• Stap 5: Rangskik aangetekende data in 'n tabel.
• Stap 6: Ontleed data om gevolgtrekkings te
maak/evalueer die prosedure.
• Stap 7: As gevolgtrekkings hipotese bevestig -
ondersoek is voltooi. Indien verwerp - nuwe
hipotese kan geformuleer word.
GR12 FW K1 Breinkaart Ken en Verstaan Kopiereg © www.summariessa.co.za (DO NOT COPY)
,Sample
Summaries after sample
,Sample
Summaries after sample
, Koolstofsiklus Funksionele Groepe
• Alle lewende dinge bestaan uit koolstofverbindings.
• Funksionele groep – binding, atoom of groep atome
• Plante produseer organiese verbindings deur
in organiese molekule wat fisiese en chemiese
koolstofdioksied in fotosintese te gebruik.
eienskappe van groep bepaal.
• Diere eet plante – genereer energie en
• Alkaan: -aan – slegs enkelbindings.
koolstofdioksied.
• Alkeen: -een – dubbelbinding(e).
• Ontbindende organismes produseer ru-olie vir
brandstof. • Alkyn: -yn – trippelbinding(e).
• Alkielhaliede: -X, waar X 'n halogeenatoom is.
• Alkohol: -anol – het hidroksiel.
• Aldehied: -aal – funksionele groep het C, H en O.
Eienskappe van koolstof • Ketoon: -oon – het karboniel.
• Karboksielsuur: -oësuur – het karboksiel.
• Koolstof vorm meer verbindings as dié wat deur alle • Ester: -oaat – sentrale karboniel-, alkiel- en
Sample
metale saam gevorm word.
• 4 valenselektrone – kan 4 kovalente bindings vorm.
• Koolstof kan enkel-, dubbel- en trippelbindings
vorm.
• Enkelbinding = 1 paar elektrone – 1 lyn.
M2: E1: Organiese
molekules (A)
alkoksiegroep.
• 2 pare elektrone gedeel wanneer dubbelbinding
lyne.
Summaries after sample
tussen 2 atome – 2 lyne.
• Trippelbinding = 3 pare elektrone word gedeel – 3
Homoloë reeks
• Molekules met dieselfde funksionele groep,
verskil volgens atoomtelling maar met
dieselfde algemene formule.
Verteenwoordig organiese verbindings • Algemene formule verskaf patroon vir die
voorspelling van molekulêre formules van
• Molekulêre model verteenwoordig molekule se struktuur in 3D. verbindings.
• Bal-en-stok-modelle wys atoombindings met 'stokke'. • Het soortgelyke fisiese en chemiese
• Ruimtevulmodel - ruimte uit wat atome en molekules vul. eienskappe.
• Molekulêre formules – dui tipe en nr. van atome in stof. • Kettinglengtes neem toe met elke reekslid.
• Struktuurformules – bindings wat deur lyne tussen atome
voorgestel word.
• Gekondenseerde struktuurformules – toon alle atome in 'n
molekule – gebruik lyne om spesifieke struktuuraspekte aan te
dui.
GR12 FW O3-K1 Breinkaart Platinum Kopiereg © www.summariessa.co.za (DO NOT COPY)
ontwikkeling van die
wetenskaplike metode
• Wetenskaplikes doen eksperimente,
versamel resultate, neem waar en maak
gevolgtrekkings.
• Kennis – gebruik om algemene
beginsels/teorieë te ontwikkel.
Inleiding: • Teorieë - waargenome verskynsels en
voorspel onopgemerkte verskynsels.
Praktiese ondersoek • Nuwe kennis ontwikkel hierdie modelle.
• Wetenskap - manier van dink oor die
heelal.
Sample
Ontwerp 'n eksperiment
• Stap 1: Identifiseer probleem en formuleer
vraag om die probleem te beantwoord.
• Nuwe wetenskaplike kennis, ten spyte
daarvan dat dit op eksperimentele
bewyse gebaseer is, word nie altyd
aanvaar nie.
• Stap 2: Gebruik vraag om hipotese te • Nuwe kennis - goeie eksperimentele
Summaries after sample
formuleer.
• Stap 3: Ontwerp 'n prosedure.
o Identifiseer veranderlikes - verander,
gemeet en beheer.
o Besluit op prosedure om onafhanklike
bewyse en ondersteuning van ander
wetenskaplikes.
veranderlike te verander.
o Versamel toerusting, apparate en
hulpbronne.
o Sluit metodiese/veiligheidsmaatreëls in.
• Stap 4: Voer prosedure uit - versamel data.
• Stap 5: Rangskik aangetekende data in 'n tabel.
• Stap 6: Ontleed data om gevolgtrekkings te
maak/evalueer die prosedure.
• Stap 7: As gevolgtrekkings hipotese bevestig -
ondersoek is voltooi. Indien verwerp - nuwe
hipotese kan geformuleer word.
GR12 FW K1 Breinkaart Ken en Verstaan Kopiereg © www.summariessa.co.za (DO NOT COPY)
,Sample
Summaries after sample
,Sample
Summaries after sample
, Koolstofsiklus Funksionele Groepe
• Alle lewende dinge bestaan uit koolstofverbindings.
• Funksionele groep – binding, atoom of groep atome
• Plante produseer organiese verbindings deur
in organiese molekule wat fisiese en chemiese
koolstofdioksied in fotosintese te gebruik.
eienskappe van groep bepaal.
• Diere eet plante – genereer energie en
• Alkaan: -aan – slegs enkelbindings.
koolstofdioksied.
• Alkeen: -een – dubbelbinding(e).
• Ontbindende organismes produseer ru-olie vir
brandstof. • Alkyn: -yn – trippelbinding(e).
• Alkielhaliede: -X, waar X 'n halogeenatoom is.
• Alkohol: -anol – het hidroksiel.
• Aldehied: -aal – funksionele groep het C, H en O.
Eienskappe van koolstof • Ketoon: -oon – het karboniel.
• Karboksielsuur: -oësuur – het karboksiel.
• Koolstof vorm meer verbindings as dié wat deur alle • Ester: -oaat – sentrale karboniel-, alkiel- en
Sample
metale saam gevorm word.
• 4 valenselektrone – kan 4 kovalente bindings vorm.
• Koolstof kan enkel-, dubbel- en trippelbindings
vorm.
• Enkelbinding = 1 paar elektrone – 1 lyn.
M2: E1: Organiese
molekules (A)
alkoksiegroep.
• 2 pare elektrone gedeel wanneer dubbelbinding
lyne.
Summaries after sample
tussen 2 atome – 2 lyne.
• Trippelbinding = 3 pare elektrone word gedeel – 3
Homoloë reeks
• Molekules met dieselfde funksionele groep,
verskil volgens atoomtelling maar met
dieselfde algemene formule.
Verteenwoordig organiese verbindings • Algemene formule verskaf patroon vir die
voorspelling van molekulêre formules van
• Molekulêre model verteenwoordig molekule se struktuur in 3D. verbindings.
• Bal-en-stok-modelle wys atoombindings met 'stokke'. • Het soortgelyke fisiese en chemiese
• Ruimtevulmodel - ruimte uit wat atome en molekules vul. eienskappe.
• Molekulêre formules – dui tipe en nr. van atome in stof. • Kettinglengtes neem toe met elke reekslid.
• Struktuurformules – bindings wat deur lyne tussen atome
voorgestel word.
• Gekondenseerde struktuurformules – toon alle atome in 'n
molekule – gebruik lyne om spesifieke struktuuraspekte aan te
dui.
GR12 FW O3-K1 Breinkaart Platinum Kopiereg © www.summariessa.co.za (DO NOT COPY)
