Hoofdstuk 3. De werking van het staatsrecht
Territoriale en personele werking
De staat wordt territoriaal bepaald door zijn grenzen. Binnen dat gebied oefent de staat gezag uit ten
opzichte van alle menselijk handelen dat aan dat gezag onderhevig is. Wat buiten het gebied van de
staat gebeurt, valt niet onder de werking van het nationaal recht.
Uitzonderingen op beginsel van territoriale werking:
- Inwoners die buiten het grondgebied verblijven (bijv. vakantie), er blijft een band bestaan
tussen de staat en die inwoners. Bijv. Nederlands strafrecht dat in buitenland alsnog geldt
volgens art. 4 en 5 Wetboek van Strafrecht.
‘Kompetenz-Kompetenz’: de staat heeft de vrijheid om op zijn grondgebied te bepalen welke
organen bevoegdheden hebben en hoever die strekken.
Naast soevereiniteit is er ook een psychische band tussen de staat en bewoners (vooral bewoners
onderling die de vorming van de staat mogelijk maakt). De psychologische band ontstaat veelal door
een gemeenschappelijk beleefd verleden, zoals:
- gemeenschappelijke taal, maar is niet nodig (Canada, Zwitserland)
- de gezamenlijke inspanning
- gezamenlijke verzet tegen een onderdrukker
- het besef een gezamenlijke geschiedenis te hebben doorleefd en daarvan in de realiteit de
resultaten gezamenlijk te beleven
De staat is een juridische uitdrukkingsvorm van een gegroeide gemeenschap.
Het grondgebied
Art. 1 van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden geeft een omschrijving van het
grondgebied van het Koninkrijk der Nederlanden.
Het grondgebied van de staat wordt geacht zich ook uit te strekken tot een gedeelte van de zee langs
de kust.
De betekenis van grenzen is aan het vervagen. Binnen de Europese Unie is er een beleid om
controles naar de buitengrenzen te verleggen (dus niet binnen EU).
De afschaffing van de grenscontroles aan de binnengrenzen (lidstaten binnen EU) geldt nu voor alle
‘oude’ lidstaten van de Europese Unie, m.u.v. Verenigd Koninkrijk en Iederland (blijven aan integratie
ontrekken) .
Betekenis van het Nederlanderschap
Wat heb je als Nederlander?
- Nederlanders hebben recht op passief en actief kiesrecht.
Art. 130 Gw actief en passief kiesrecht is mogelijk voor niet-Nederlanders bij de
gemeenteraad (als deze voldoet aan de andere eisen, zoals 18 jaar zijn).
- Art. 3 GW, benoembaarheid op gelijke voet in openbare dienst. Dit gelijkheidsrecht geldt niet
voor vreemdelingen. Art. 45 van het EU-werkingsverdrag verbiedt discriminatie nationaliteit
werknemers lidstaten, maar lid 4 zorgt voor uitzondering voor betrekking in overheidsdienst
(enge zin interpreteren).
Territoriale en personele werking
De staat wordt territoriaal bepaald door zijn grenzen. Binnen dat gebied oefent de staat gezag uit ten
opzichte van alle menselijk handelen dat aan dat gezag onderhevig is. Wat buiten het gebied van de
staat gebeurt, valt niet onder de werking van het nationaal recht.
Uitzonderingen op beginsel van territoriale werking:
- Inwoners die buiten het grondgebied verblijven (bijv. vakantie), er blijft een band bestaan
tussen de staat en die inwoners. Bijv. Nederlands strafrecht dat in buitenland alsnog geldt
volgens art. 4 en 5 Wetboek van Strafrecht.
‘Kompetenz-Kompetenz’: de staat heeft de vrijheid om op zijn grondgebied te bepalen welke
organen bevoegdheden hebben en hoever die strekken.
Naast soevereiniteit is er ook een psychische band tussen de staat en bewoners (vooral bewoners
onderling die de vorming van de staat mogelijk maakt). De psychologische band ontstaat veelal door
een gemeenschappelijk beleefd verleden, zoals:
- gemeenschappelijke taal, maar is niet nodig (Canada, Zwitserland)
- de gezamenlijke inspanning
- gezamenlijke verzet tegen een onderdrukker
- het besef een gezamenlijke geschiedenis te hebben doorleefd en daarvan in de realiteit de
resultaten gezamenlijk te beleven
De staat is een juridische uitdrukkingsvorm van een gegroeide gemeenschap.
Het grondgebied
Art. 1 van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden geeft een omschrijving van het
grondgebied van het Koninkrijk der Nederlanden.
Het grondgebied van de staat wordt geacht zich ook uit te strekken tot een gedeelte van de zee langs
de kust.
De betekenis van grenzen is aan het vervagen. Binnen de Europese Unie is er een beleid om
controles naar de buitengrenzen te verleggen (dus niet binnen EU).
De afschaffing van de grenscontroles aan de binnengrenzen (lidstaten binnen EU) geldt nu voor alle
‘oude’ lidstaten van de Europese Unie, m.u.v. Verenigd Koninkrijk en Iederland (blijven aan integratie
ontrekken) .
Betekenis van het Nederlanderschap
Wat heb je als Nederlander?
- Nederlanders hebben recht op passief en actief kiesrecht.
Art. 130 Gw actief en passief kiesrecht is mogelijk voor niet-Nederlanders bij de
gemeenteraad (als deze voldoet aan de andere eisen, zoals 18 jaar zijn).
- Art. 3 GW, benoembaarheid op gelijke voet in openbare dienst. Dit gelijkheidsrecht geldt niet
voor vreemdelingen. Art. 45 van het EU-werkingsverdrag verbiedt discriminatie nationaliteit
werknemers lidstaten, maar lid 4 zorgt voor uitzondering voor betrekking in overheidsdienst
(enge zin interpreteren).
