Met nieuwe ogen
Meervoudig kijken en verbinden in het sociale domein
Geschreven door Marian Dries en Martha van Endt-Meijling
5e geheel herziene druk
Inhoud
Hoofdstuk 1 Diversiteitsbenaderingen en superdiversiteit....................................................................2
Hoofdstuk 3 Attitudes en cultuurverschil...............................................................................................8
Hoofdstuk 4 Balanceren tussen verlies en verrijking............................................................................15
Hoofdstuk 9 Samen werken aan een inclusieve samenleving (zonder 9.5 en 9.6)...............................19
,Hoofdstuk 1 Diversiteitsbenaderingen en superdiversiteit
1.2 Hoe kijk jij naar diversiteit?
Om goed in te kunnen spelen op diversiteit in het sociale domein, moet je je als professional
verdiepen in de wijze waarop diversiteitfactoren mensen beïnvloeden. Je kijkt daarbij naar hun:
-Overtuigingen en waarnemingen
-Identiteit en imago
-Beleving van de sociale context
-Gezondheids- en ziekteopvattingen
-(Gezondheis)gedragingen en sociale omgangvormen
-Actief burgerschap.
Op basis van bevindingen kun je samen met de persoon waar het om gaat onderzoeken welke
interventies passend/mogelijk zijn. De vragen die je stelt hebben betrekking op de manier waarop
ieder over diversiteit denkt/naar diversiteit kijkt.
Hoe je denkt heeft invloed op wat je ziet
Iedereen ziet dingen op een andere manier, dat heeft te maken met onze sociale context.
Sociale context= bestaat uit omstandigheden waarin wij leven en geleefd hebben, groeperingen en
netwerken waartoe wij behoren en wat we vanuit onze achtergrond hebben meegekregen.
Ons referentiekader kleurt elke waarneming die we doen. Veel van ons referentiekader ontlenen we
aan onze opvoeding en aan het genoten onderwijs.
-referentiekader gaat ook om gemeenschappelijke ervaringen van meerdere mensen in ongeveer
dezelfde situatie.
-referentiekader is niet onveranderlijk/stabiel. Als ervaringen ingrijpend veranderen veranderd het
referentiekader ook.
1.3 Meervoudig kijken
Als sociaal werker heb je altijd te maken met de invloed van je eigen belevingswereld als onderdeel
van het gehele veld. De context waarbinnen je in een sociaalwerk situatie ondersteuning geeft heeft
steeds invloed op de manier waarop je werkt, deze context bestaat onder andere uit:
-leefwereld cliënt en sociale context werkrelatie (microniveau).
-betrokken organisaties en wereld van organisatieverbanden (mesoniveau).
-grotere, maatschappelijke context van werkveld (macroniveau).
Alle niveaus kunnen betekenis hebben voor en betekenis geven aan de relatie tussen werkers en
cliënten. Daarom moet je goed oog hebben voor sociale invloeden van alle partijen en kunnen
bewerken.
De belangrijkst voorwaarde: aan kunnen gaan van verbindende dialoog met aandacht voor interne
diversiteit van cliënt, interne diversiteit van jezelf en de complexe sociale context waarin de relatie
zich afspeelt.
1.4 Diversiteitsbenaderingen
Op (inter)nationaal als lokaal niveau hebben overheden en maatschappelijke instituties in de loop
der jaren diverse beleidsinstrumenten ontwikkeld ten behoeve van maatschappelijk kwetsbare
groepen. Hieronder 5 verschillende visies op diversiteit en daaraan verbonden benadering, om in de
dagelijkse praktijk verschillende benaderingen te kunnen herkennen/bij te stellen.
Benaderingen worden ook wel de 5 D’s genoemd: Deficit, Differentie, Discriminatie,Doelgroepen en
Diversiteit.
, 1. Deficitbenadering: inhalen van achterstanden.
-alle burgers hebben het recht om naar vermogen te delen in onze maatschappelijke
verworvenheden (bv. welvaart/cultuur).
-in praktijk blijkt dat verschillende (groepen) mensen in een achterstandssituatie verkeren vergeleken
worden met heersende dominante groep. Zij dienen kansen te krijgen hun achterstand weg te
werken.
-krachtig in deze benadering: -intenties wat betreft rechtvaardige verdeling van onze
verworvenheden
-het geloof dat mensen zich kunnen ontwikkelen.
-kritiekpunten: -woord achterstand werkt stigmatiserend.
-benadeelden wordt gevraagd zich aan te passen.
2. Differentiebenadering: overbruggen van culturele verschillen.
-alle culturen zijn gelijkwaardig. Verschillen horen te worden erkend en overbrugd te worden door
een goede interculturele communicatie, cultuurkennis en begrip voor de ander.
-kracht: -intentie van respect voor elkaar.
-het vertrouwen dat men spanningen kan verminderen door begrip voor de culturele context
van de ander en door dialoog.
-zwaktes: -cultuurrelativisme= ontbreekt aan kritisch inzicht (of politieke eerlijkheid) en het ter
discussie stellen van waarden en normen die botsen met universele rechten van de mens.
-nadruk op verschillen en negeren overeenkomsten: buiten beschouwing laten van
machtsverhoudingen en van sociaal-economische context.
-cultuurdeterminisme= eenzijdig verklaren van iemands gedrag en opvattingen vanuit één
dimensie van iemands identiteit.
-activiteiten om cultuurverschillen te overbruggen: cursussen interculturele communicatie, waarbij
het geven van culturele achtergrondinformatie centraal staat.
3. Discriminatiebenadering: tegengaan van uitsluiting en paternalisme.
-centraal staat discriminatie, uitsluiting en marginalisatie door dominante groepen die de eigen
privileges veilig willen stellen, alsook het racisme van groepen. Toegang tot gelijkwaardige
participatie wordt geblokkeerd.
-krachtig: -denken in termen van rechtvaardigheid, principe van recht op gelijkwaardige behandeling
volgens de wet.
-duidelijkheid in grenzen over wat getolereerd kan worden.
-veel kennis opgebouwd over verandering discriminatie.
-zwaktes: -eenzijdigheid van het alleen discriminatie als vertrekpunt nemen.
-vermijden van kritiek op doelgroepen door focus op hun slachtofferschap.
-vergroting van tegenstellingen en de eenzijdige reductie van mensen tot
groepskenmerken.
4. Doelgroepenbenadering: drie-in-een gecombineerd.
-combinatie van vorige 3 benaderingen.
-zwaktes: -geen oog voor verscheidenheid binnen doelgroepen.
-reductie van mensen tot één deelidentiteit.
-ongewilde uitsluiting van mensen die niet tot de doelgroep behoren maar wel dezelfde
behoeften/belangen hebben en daarmee onnauwkeurig beleid en problematisering en
stigmatisering van de doelgroep.
5. Diversiteitsbenadering: verschillend en overeenkomsten tussen mensen onderkennen.
-overstijgt denken in groepen die tegenover elkaar staan, dus manier om risico’s van voorgaande
benaderingen tegen te gaan.
Meervoudig kijken en verbinden in het sociale domein
Geschreven door Marian Dries en Martha van Endt-Meijling
5e geheel herziene druk
Inhoud
Hoofdstuk 1 Diversiteitsbenaderingen en superdiversiteit....................................................................2
Hoofdstuk 3 Attitudes en cultuurverschil...............................................................................................8
Hoofdstuk 4 Balanceren tussen verlies en verrijking............................................................................15
Hoofdstuk 9 Samen werken aan een inclusieve samenleving (zonder 9.5 en 9.6)...............................19
,Hoofdstuk 1 Diversiteitsbenaderingen en superdiversiteit
1.2 Hoe kijk jij naar diversiteit?
Om goed in te kunnen spelen op diversiteit in het sociale domein, moet je je als professional
verdiepen in de wijze waarop diversiteitfactoren mensen beïnvloeden. Je kijkt daarbij naar hun:
-Overtuigingen en waarnemingen
-Identiteit en imago
-Beleving van de sociale context
-Gezondheids- en ziekteopvattingen
-(Gezondheis)gedragingen en sociale omgangvormen
-Actief burgerschap.
Op basis van bevindingen kun je samen met de persoon waar het om gaat onderzoeken welke
interventies passend/mogelijk zijn. De vragen die je stelt hebben betrekking op de manier waarop
ieder over diversiteit denkt/naar diversiteit kijkt.
Hoe je denkt heeft invloed op wat je ziet
Iedereen ziet dingen op een andere manier, dat heeft te maken met onze sociale context.
Sociale context= bestaat uit omstandigheden waarin wij leven en geleefd hebben, groeperingen en
netwerken waartoe wij behoren en wat we vanuit onze achtergrond hebben meegekregen.
Ons referentiekader kleurt elke waarneming die we doen. Veel van ons referentiekader ontlenen we
aan onze opvoeding en aan het genoten onderwijs.
-referentiekader gaat ook om gemeenschappelijke ervaringen van meerdere mensen in ongeveer
dezelfde situatie.
-referentiekader is niet onveranderlijk/stabiel. Als ervaringen ingrijpend veranderen veranderd het
referentiekader ook.
1.3 Meervoudig kijken
Als sociaal werker heb je altijd te maken met de invloed van je eigen belevingswereld als onderdeel
van het gehele veld. De context waarbinnen je in een sociaalwerk situatie ondersteuning geeft heeft
steeds invloed op de manier waarop je werkt, deze context bestaat onder andere uit:
-leefwereld cliënt en sociale context werkrelatie (microniveau).
-betrokken organisaties en wereld van organisatieverbanden (mesoniveau).
-grotere, maatschappelijke context van werkveld (macroniveau).
Alle niveaus kunnen betekenis hebben voor en betekenis geven aan de relatie tussen werkers en
cliënten. Daarom moet je goed oog hebben voor sociale invloeden van alle partijen en kunnen
bewerken.
De belangrijkst voorwaarde: aan kunnen gaan van verbindende dialoog met aandacht voor interne
diversiteit van cliënt, interne diversiteit van jezelf en de complexe sociale context waarin de relatie
zich afspeelt.
1.4 Diversiteitsbenaderingen
Op (inter)nationaal als lokaal niveau hebben overheden en maatschappelijke instituties in de loop
der jaren diverse beleidsinstrumenten ontwikkeld ten behoeve van maatschappelijk kwetsbare
groepen. Hieronder 5 verschillende visies op diversiteit en daaraan verbonden benadering, om in de
dagelijkse praktijk verschillende benaderingen te kunnen herkennen/bij te stellen.
Benaderingen worden ook wel de 5 D’s genoemd: Deficit, Differentie, Discriminatie,Doelgroepen en
Diversiteit.
, 1. Deficitbenadering: inhalen van achterstanden.
-alle burgers hebben het recht om naar vermogen te delen in onze maatschappelijke
verworvenheden (bv. welvaart/cultuur).
-in praktijk blijkt dat verschillende (groepen) mensen in een achterstandssituatie verkeren vergeleken
worden met heersende dominante groep. Zij dienen kansen te krijgen hun achterstand weg te
werken.
-krachtig in deze benadering: -intenties wat betreft rechtvaardige verdeling van onze
verworvenheden
-het geloof dat mensen zich kunnen ontwikkelen.
-kritiekpunten: -woord achterstand werkt stigmatiserend.
-benadeelden wordt gevraagd zich aan te passen.
2. Differentiebenadering: overbruggen van culturele verschillen.
-alle culturen zijn gelijkwaardig. Verschillen horen te worden erkend en overbrugd te worden door
een goede interculturele communicatie, cultuurkennis en begrip voor de ander.
-kracht: -intentie van respect voor elkaar.
-het vertrouwen dat men spanningen kan verminderen door begrip voor de culturele context
van de ander en door dialoog.
-zwaktes: -cultuurrelativisme= ontbreekt aan kritisch inzicht (of politieke eerlijkheid) en het ter
discussie stellen van waarden en normen die botsen met universele rechten van de mens.
-nadruk op verschillen en negeren overeenkomsten: buiten beschouwing laten van
machtsverhoudingen en van sociaal-economische context.
-cultuurdeterminisme= eenzijdig verklaren van iemands gedrag en opvattingen vanuit één
dimensie van iemands identiteit.
-activiteiten om cultuurverschillen te overbruggen: cursussen interculturele communicatie, waarbij
het geven van culturele achtergrondinformatie centraal staat.
3. Discriminatiebenadering: tegengaan van uitsluiting en paternalisme.
-centraal staat discriminatie, uitsluiting en marginalisatie door dominante groepen die de eigen
privileges veilig willen stellen, alsook het racisme van groepen. Toegang tot gelijkwaardige
participatie wordt geblokkeerd.
-krachtig: -denken in termen van rechtvaardigheid, principe van recht op gelijkwaardige behandeling
volgens de wet.
-duidelijkheid in grenzen over wat getolereerd kan worden.
-veel kennis opgebouwd over verandering discriminatie.
-zwaktes: -eenzijdigheid van het alleen discriminatie als vertrekpunt nemen.
-vermijden van kritiek op doelgroepen door focus op hun slachtofferschap.
-vergroting van tegenstellingen en de eenzijdige reductie van mensen tot
groepskenmerken.
4. Doelgroepenbenadering: drie-in-een gecombineerd.
-combinatie van vorige 3 benaderingen.
-zwaktes: -geen oog voor verscheidenheid binnen doelgroepen.
-reductie van mensen tot één deelidentiteit.
-ongewilde uitsluiting van mensen die niet tot de doelgroep behoren maar wel dezelfde
behoeften/belangen hebben en daarmee onnauwkeurig beleid en problematisering en
stigmatisering van de doelgroep.
5. Diversiteitsbenadering: verschillend en overeenkomsten tussen mensen onderkennen.
-overstijgt denken in groepen die tegenover elkaar staan, dus manier om risico’s van voorgaande
benaderingen tegen te gaan.
