INLEIDING
De mens heeft een grote impact op gebeurtenissen in de wereld:
- Klimaatverandering
- Verlies aan biodiversiteit - > uitbraak van invasieve soorten (bacteriën, sprinkhanen, …)
o OORZAAK: monocultuur waarbij we allemaal dicht bij elkaar wonen
o PROBLEEM: exponentieel groeiende wereldbevolking – oorsprong bij IR (19 de E)
Stilstaan is achteruitgaan:
- Red Queen Strategy (Lewis Caroll): we moeten continu aanpassen om op = plek te blijven
Vooruitgang heeft een prijskaartje:
- ‘Als kennis problemen kan veroorzaken, is het niet door onwetendheid dat we ze oplossen’
- Het meest trieste aspect van het huidige leven is dat de wetenschap sneller kennis opdoet
dan de maatschappij wijsheid opdoet
- = > we moeten kennis en maatschappij op elkaar afstemmen – mentaliteitsverandering nodig
Sociaal dilemma
= conflict tss persoonlijk voordeel en collectief belang. Als teveel mensen uit eigenbelang handelen,
verliest ied (veroorzaakt door maatschappelijke problemen)
- Je kan NOOIT je eigen voordeel en gemeenschappelijke welvaart samen realiseren
- BV: klimaatopwarming, carpooling, recycling, …
- BV: democratie
o Voorschriften en wetten komen tot stand via vertegenwoordiging vd maatschappij
o Als onvoldoende mensen deelnemen aan publiek debat (via stemrecht) - > voordelen
van democratie riskeren ondermijnd te w door machtsmisbruik van enkelen
o Democratische maatschappij kan niet bestaan zonder burgerzin
Deelnemen aan publiek debat vraagt “fact checking”
Alles is contigent (toevallig) maar niet arbitrair (willekeurig)
De rode draad:
,DEEL 1: Inleiding tot de
gedragswetenschappen
Gedragswetenschappen = studie van verscheidene drijfveren en factoren en de die het gedrag
beïnvloeden – vaak sociaal geconstrueerd
OPM: Alles wat we doen heeft te maken met bewust denken
1 Gedrag
1.1 Homo sapiens: een bijzonder paradox
3 eigenschappen waarom we ons anders gedragen dan andere dieren:
- Groter brein dan andere dieren (PP en IPF die instaan voor sociale interacties)
- Complexere taal dan andere dieren - > meer abstractie maken van zaken
- Langere kindertaal dan andere dieren (min 20j)
Homo sapiens
Kenmerken:
- Intelligent
- Zelfzuchtig
- Strategisch
- Sociaal
- Hulpvaardig
- Meevoelend
MAAR
- We zijn meest destructieve dier op aarde
o BV: oorlog om eigen soort uit te roeien
- We hebben de capaciteit om de wereld naar onze hand te zetten – grotere economische
voetafdruk dan andere dieren
1.2 Geschiedenis
Gedragswetenschappen is een combinatie van
- Empirie = dataverzameling
- Rationalisme = theorievorming rond de data
- > hieruit hypothese afleiden en het gedrag voorspellen of sturen
1.2.1 Oorsprong van gedragswetenschappen: interesse voor bewustzijn
2 artsen die theorieën van geneeskunde gebruikten om bewustzijn aan te tonen
- Structuralisme (W. Wundt)
o Experimentele analyse van de ONDERDELEN van het bewustzijn
o Systematische, objectieve observaties van bewuste ervaringen
- Functionalisme (W. James)
o Onderzoekt de FUNCTIE van het bewustzijn
o Invloed van Darwinisme = bewustzijn heeft overlevingswaarde
,1.2.2 Conflict leidt tot waaier van wetenschappelijke benaderingen
Als je een conflict hebt van meningen - > vooruitgang - > andere beweringen van bewustzijn ontstaan
- Behaviorisme (B.F. Skinner)
o Bestudeer enkel het observeerbare gedrag
o Alles is aangeleerd, vrije wil is een illusie
- Psychodynamica (S. Freud)
o Bestudeer de onbewuste drijfveren van het gedrag
- Humanisme (C. Rogers)
o Mensen zijn veranderbaar
o Focus op zelfrealisatie
1.2.3 Moderne benaderingen
Biologische = gedrag verklaren a.d.h.v. genetische, neurologische en biochemische processen
Steunt op de medische kant
Cognitieve = hoe wordt informatie vergaard, opgeslagen, en verwerkt?
Evolutionaire = evolutie door selectie, bestudeert universele tendensen, berust op assumpties uit het
verleden
Vaak niet testen want dit berucht op het verleden dat we niet langer kunnen controleren
Socio-culturele = gedrag is afhankelijk van de socio-culturele context
Focus op huidige omgeving en op onze capaciteit om te leren
1.3 Waarom gedragswetenschappen voor economen?
1.3.1 Begrip voor economische anomalieën (=feiten)
- Afkeer voor onrechtvaardigheid (Ultimatum Spel)
o €10 krijgen en verdelen met een ander MAAR als deze dit weigert, krijg je beide niets
o Ander persoon zal geld weigeren om niet ongelijk behandeld te w
o = > we zijn bereid een prijs te betalen om onrechtvaardigheid te straffen
- Vertrouwen (fundament van coöperatie)
- Belang van verhalen (collectief ergens in geloven zoals religie of waarde van 1 EUR)
De homo- economiscus is hier tegengesteld aan
- Nooit vertrouwen want als je iem vertrouwt, ga je er vanuit dat je iets teruggeeft – je zal er
vanuit gaan dat ied homo-economiscus is en dus werkt naar eigen belang
1.3.2 Gedrag en bedrijfskunde
Bedrijfskunde is belangrijk deel van onze economie: WN als “Human Resources”, als kapitaal
MAAR zo laat je WN niet optimaal werken, de vraag is hoe WEL - > gedrag bestuderen en begrijpen
OPL: Hawthorne studies
= verandering in werkcondities doet de productiviteit niet stijgen maar wel de verwachtingen
die gecreëerd werden
, 1.3.3 Een goede theorie is domein-overschrijdend en biedt
toepassingsmogelijkheden in diverse uiteenlopende gebieden
Kennis dat zich ontwikkelt in een domein kan voorspellingen doen in een ander domein
Belang van controlegevoel:
- Controleverlies
o Medisch: aangeleerde hulpeloosheid – leven in omstandigheden waar je niets aan
kan doen - > veel gezondheidsproblemen
o Maatschappelijk: passievere houding van daklozen en werklozen, afkeer van vaccins
- Controlegevoel
o Medisch: minder gezondheidsproblemen
o Economisch: productieve WN, succesvolle CEO’s
BV: experiment op ratten met elektrische schokken
- Groep krijgt geen schokken, groep kan schokken zelf uitzetten, groep kan er niets aan doen
= > Groep ratten die geen controle hebben over schokken (stress) - > tumoren groeien het snelst
De mens heeft een grote impact op gebeurtenissen in de wereld:
- Klimaatverandering
- Verlies aan biodiversiteit - > uitbraak van invasieve soorten (bacteriën, sprinkhanen, …)
o OORZAAK: monocultuur waarbij we allemaal dicht bij elkaar wonen
o PROBLEEM: exponentieel groeiende wereldbevolking – oorsprong bij IR (19 de E)
Stilstaan is achteruitgaan:
- Red Queen Strategy (Lewis Caroll): we moeten continu aanpassen om op = plek te blijven
Vooruitgang heeft een prijskaartje:
- ‘Als kennis problemen kan veroorzaken, is het niet door onwetendheid dat we ze oplossen’
- Het meest trieste aspect van het huidige leven is dat de wetenschap sneller kennis opdoet
dan de maatschappij wijsheid opdoet
- = > we moeten kennis en maatschappij op elkaar afstemmen – mentaliteitsverandering nodig
Sociaal dilemma
= conflict tss persoonlijk voordeel en collectief belang. Als teveel mensen uit eigenbelang handelen,
verliest ied (veroorzaakt door maatschappelijke problemen)
- Je kan NOOIT je eigen voordeel en gemeenschappelijke welvaart samen realiseren
- BV: klimaatopwarming, carpooling, recycling, …
- BV: democratie
o Voorschriften en wetten komen tot stand via vertegenwoordiging vd maatschappij
o Als onvoldoende mensen deelnemen aan publiek debat (via stemrecht) - > voordelen
van democratie riskeren ondermijnd te w door machtsmisbruik van enkelen
o Democratische maatschappij kan niet bestaan zonder burgerzin
Deelnemen aan publiek debat vraagt “fact checking”
Alles is contigent (toevallig) maar niet arbitrair (willekeurig)
De rode draad:
,DEEL 1: Inleiding tot de
gedragswetenschappen
Gedragswetenschappen = studie van verscheidene drijfveren en factoren en de die het gedrag
beïnvloeden – vaak sociaal geconstrueerd
OPM: Alles wat we doen heeft te maken met bewust denken
1 Gedrag
1.1 Homo sapiens: een bijzonder paradox
3 eigenschappen waarom we ons anders gedragen dan andere dieren:
- Groter brein dan andere dieren (PP en IPF die instaan voor sociale interacties)
- Complexere taal dan andere dieren - > meer abstractie maken van zaken
- Langere kindertaal dan andere dieren (min 20j)
Homo sapiens
Kenmerken:
- Intelligent
- Zelfzuchtig
- Strategisch
- Sociaal
- Hulpvaardig
- Meevoelend
MAAR
- We zijn meest destructieve dier op aarde
o BV: oorlog om eigen soort uit te roeien
- We hebben de capaciteit om de wereld naar onze hand te zetten – grotere economische
voetafdruk dan andere dieren
1.2 Geschiedenis
Gedragswetenschappen is een combinatie van
- Empirie = dataverzameling
- Rationalisme = theorievorming rond de data
- > hieruit hypothese afleiden en het gedrag voorspellen of sturen
1.2.1 Oorsprong van gedragswetenschappen: interesse voor bewustzijn
2 artsen die theorieën van geneeskunde gebruikten om bewustzijn aan te tonen
- Structuralisme (W. Wundt)
o Experimentele analyse van de ONDERDELEN van het bewustzijn
o Systematische, objectieve observaties van bewuste ervaringen
- Functionalisme (W. James)
o Onderzoekt de FUNCTIE van het bewustzijn
o Invloed van Darwinisme = bewustzijn heeft overlevingswaarde
,1.2.2 Conflict leidt tot waaier van wetenschappelijke benaderingen
Als je een conflict hebt van meningen - > vooruitgang - > andere beweringen van bewustzijn ontstaan
- Behaviorisme (B.F. Skinner)
o Bestudeer enkel het observeerbare gedrag
o Alles is aangeleerd, vrije wil is een illusie
- Psychodynamica (S. Freud)
o Bestudeer de onbewuste drijfveren van het gedrag
- Humanisme (C. Rogers)
o Mensen zijn veranderbaar
o Focus op zelfrealisatie
1.2.3 Moderne benaderingen
Biologische = gedrag verklaren a.d.h.v. genetische, neurologische en biochemische processen
Steunt op de medische kant
Cognitieve = hoe wordt informatie vergaard, opgeslagen, en verwerkt?
Evolutionaire = evolutie door selectie, bestudeert universele tendensen, berust op assumpties uit het
verleden
Vaak niet testen want dit berucht op het verleden dat we niet langer kunnen controleren
Socio-culturele = gedrag is afhankelijk van de socio-culturele context
Focus op huidige omgeving en op onze capaciteit om te leren
1.3 Waarom gedragswetenschappen voor economen?
1.3.1 Begrip voor economische anomalieën (=feiten)
- Afkeer voor onrechtvaardigheid (Ultimatum Spel)
o €10 krijgen en verdelen met een ander MAAR als deze dit weigert, krijg je beide niets
o Ander persoon zal geld weigeren om niet ongelijk behandeld te w
o = > we zijn bereid een prijs te betalen om onrechtvaardigheid te straffen
- Vertrouwen (fundament van coöperatie)
- Belang van verhalen (collectief ergens in geloven zoals religie of waarde van 1 EUR)
De homo- economiscus is hier tegengesteld aan
- Nooit vertrouwen want als je iem vertrouwt, ga je er vanuit dat je iets teruggeeft – je zal er
vanuit gaan dat ied homo-economiscus is en dus werkt naar eigen belang
1.3.2 Gedrag en bedrijfskunde
Bedrijfskunde is belangrijk deel van onze economie: WN als “Human Resources”, als kapitaal
MAAR zo laat je WN niet optimaal werken, de vraag is hoe WEL - > gedrag bestuderen en begrijpen
OPL: Hawthorne studies
= verandering in werkcondities doet de productiviteit niet stijgen maar wel de verwachtingen
die gecreëerd werden
, 1.3.3 Een goede theorie is domein-overschrijdend en biedt
toepassingsmogelijkheden in diverse uiteenlopende gebieden
Kennis dat zich ontwikkelt in een domein kan voorspellingen doen in een ander domein
Belang van controlegevoel:
- Controleverlies
o Medisch: aangeleerde hulpeloosheid – leven in omstandigheden waar je niets aan
kan doen - > veel gezondheidsproblemen
o Maatschappelijk: passievere houding van daklozen en werklozen, afkeer van vaccins
- Controlegevoel
o Medisch: minder gezondheidsproblemen
o Economisch: productieve WN, succesvolle CEO’s
BV: experiment op ratten met elektrische schokken
- Groep krijgt geen schokken, groep kan schokken zelf uitzetten, groep kan er niets aan doen
= > Groep ratten die geen controle hebben over schokken (stress) - > tumoren groeien het snelst
