PIJNBEOORDELING BIJ
DEMENTIE
Naam student:
Studentnummer:
Mailadres:
Studiegroepscode: GVE-AIB-VOL-03
Naam cursus: GVE-4.AIB-17
1e beoordelaar:
2e beoordelaar:
Inleverdatum: 8-01-2024
Opdrachtgever:
Aantal woorden: 3996
,Samenvatting
Aanleiding
Pijn is een veel voorkomend probleem bij patiënten met dementie. Verpleegkundigen leveren
dagelijkse zorg aan deze patiënten en spelen een cruciale rol in het identificeren en op passende wijze
beoordelen van pijn. Uit de literatuur blijkt dat pijnbeoordeling bij patiënten met dementie complex is
en niet altijd herkend wordt.
Doelstelling
Het doel van dit onderzoek is inzicht verkrijgen in de manier waarop verpleegkundigen op de afdeling
Klinische Geriatrie in het Diakonessenhuis in Zeist pijn beoordelen bij patiënten met dementie. De
bijbehorende onderzoeksvraag luidt als volgt: “Hoe beoordelen verpleegkundigen op de afdeling
Klinische Geriatrie pijn bij patiënten met dementie?“
Methode
Er is een kwalitatief onderzoek uitgevoerd onder de verpleegkundigen van de afdeling Klinische
Geriatrie. Er zijn semigestructureerde interviews afgenomen. De verzamelde data zijn
getranscribeerd, gecodeerd en geanalyseerd.
Resultaten
Verpleegkundigen vertrouwen voornamelijk op hun eigen inzicht en ervaring bij de beoordeling van
pijn bij patiënten met dementie. Door het ontbreken van duidelijke afspraken worden
meetinstrumenten niet consequent gebruikt. Verpleegkundigen vinden het een uitdaging om pijn
goed in te schatten en gedrag bij patiënten met dementie te interpreteren en dit allemaal op dezelfde
manier te doen. Verpleegkundigen geven aan dat pijn niet altijd wordt gezien bij deze
patiëntencategorie.
Conclusie
Het beoordelen van pijn bij patiënten met dementie vormt een complexe uitdaging voor
verpleegkundigen en vertrouwen voornamelijk op eigen verpleegkundig inzicht en ervaring. Het
ontbreken van duidelijke afspraken leidt tot willekeurig gebruik van verschillende
pijnmeetinstrumenten, wat de vergelijkbaarheid van pijnscores bemoeilijkt. Dit leidt mogelijk tot
onnauwkeurige en inconsistente pijnbeoordelingen. Deze bevindingen suggereren dat duidelijke
afspraken essentieel zijn om nauwkeurigheid en consistentie van pijnbeoordelingen te verbeteren.
Aanbeveling
Op microniveau wordt aanbevolen: vergroot bewustwording, kennis en vaardigheden, en evalueer
regelmatig het gebruikte meetinstrument. Op mesoniveau wordt aanbevolen: creëer draagvlak, kies
één observatie-instrument, stel een werkgroep samen en leg afspraken vast in een protocol.
1
,Voorwoord
Voor u ligt het afstudeeronderzoek ‘Pijnbeoordeling bij patiënten met dementie’. Hierin wordt
praktijkgericht onderzoek beschreven naar de wijze waarop verpleegkundigen op de afdeling
Klinische Geriatrie in het Diakonessenhuis in Zeist pijn beoordelen bij patiënten met dementie. Het
afstudeeronderzoek is geschreven in de periode van september 2023 tot en met januari 2024 in het
kader van de HBO Bachelor Opleiding tot Verpleegkundige aan de Hogeschool te Utrecht.
Vroege herkenning en behandeling van pijn is een belangrijk thema binnen de verpleegkundige zorg.
Op de afdeling Klinische Geriatrie werk ik momenteel als oproepkracht. Op deze afdeling worden
geriatrische patiënten opgenomen met een combinatie van lichamelijke-, psychische-, sociale- en
functionele problemen. Een groot deel van deze patiënten heeft dementie. Ik merk dat de
pijnbeoordeling bij deze patiëntencategorie een uitdaging is, omdat hun vermogen om pijn aan te
geven door cognitieve achteruitgang verminderd kan zijn. Dit betekent echter niet dat ze geen pijn
kunnen ervaren. Dit heeft mij gemotiveerd om nader onderzoek te doen naar hoe pijnbeoordeling bij
patiënten met dementie gedaan wordt, om bij te dragen aan de kwaliteit van zorg voor deze
patiëntencategorie.
Het afstudeeronderzoek zou niet mogelijk zijn geweest zonder de medewerking en bereidwilligheid
van de verpleegkundigen die deelgenomen hebben aan mijn onderzoek. Ik wil dan ook alle
respondenten van de verpleegafdeling Klinische Geriatrie bedanken voor het delen van hun
ervaringen, kennis en inzichten. Hun bijdragen vormen de kern van dit onderzoek en dragen bij aan
het vergroten van ons begrip van de complexe dynamiek van pijnbeoordeling bij deze specifieke
patiëntencategorie.
Daarnaast bedank ik de docentbegeleiders van de Hogeschool Utrecht voor de ondersteuning en
begeleiding tijdens het schrijven van mijn afstudeeronderzoek. Ook bedank ik mijn medestudenten
voor het sparren tijdens de onderwijsbijeenkomsten.
Tot slot wil ik in het bijzonder mijn dank uitspreken naar mijn opdrachtgever voor de mogelijkheid
om op haar afdeling mijn onderzoek uit te voeren en de begeleiding vanuit de praktijk.
2
,Inhoudsopgave
Samenvatting........................................................................................................................................... 1
Voorwoord .............................................................................................................................................. 2
1 Aanleiding en relevantie.................................................................................................................. 5
1.1 Probleemstelling...................................................................................................................... 6
1.2 Doelstelling .............................................................................................................................. 6
1.3 Vraagstelling ............................................................................................................................ 6
2 Methoden ........................................................................................................................................ 7
2.1. Onderzoeksmethoden ............................................................................................................ 7
2.1.1 Onderzoeksdesign ........................................................................................................... 7
2.1.2 Wetenschappelijke onderbouwing ................................................................................. 7
2.1.3 Setting.............................................................................................................................. 7
2.1.4 Steekproef en onderzoekspopulatie ............................................................................... 7
2.1.5 Dataverzameling .............................................................................................................. 7
2.1.6 Data-analyse .................................................................................................................... 8
2.2 Ethische aspecten .................................................................................................................... 9
3 Resultaten...................................................................................................................................... 10
3.1 Demografische gegevens............................................................................................................. 10
3.2 Codeboom ............................................................................................................................. 11
3.3 Toelichting en onderbouwing thema’s.................................................................................. 12
Thema beleid op de afdeling ......................................................................................................... 12
Thema pijnbeoordelingsmethodiek .............................................................................................. 12
Thema beïnvloedende factoren .................................................................................................... 13
Thema uitdagingen ........................................................................................................................ 13
Thema suggesties ter verbetering ................................................................................................. 13
4 Discussie en conclusie ................................................................................................................... 15
4.1 Bevindingen ........................................................................................................................... 15
4.2 Betekenisgeving van de bevindingen .................................................................................... 15
4.3 Kritische beschouwing ........................................................................................................... 15
4.4 Implicaties ............................................................................................................................. 16
4.5 Conclusie ............................................................................................................................... 17
5 Advies ............................................................................................................................................ 18
6 Literatuurlijst ................................................................................................................................. 19
7 Bijlagen .......................................................................................................................................... 22
Bijlage 1 Zoekstrategie wetenschappelijke artikelen................................................................... 22
Bijlage 2 Beoordeling wetenschappelijke publicaties .................................................................. 26
3
, Bijlage 3 Uitnodigingsmail voor afnemen interviews .................................................................. 42
Bijlage 4 Format informed consent formulier ............................................................................. 43
Bijlage 5 Checklist zorgvuldigheid persoonsgebonden data ........................................................ 44
Bijlage 6 Interviewguide en topiclijst ........................................................................................... 45
Bijlage 7 Reflectieverslag ............................................................................................................. 47
Bijlage 8 Feedback opdrachtgever ............................................................................................... 48
4
DEMENTIE
Naam student:
Studentnummer:
Mailadres:
Studiegroepscode: GVE-AIB-VOL-03
Naam cursus: GVE-4.AIB-17
1e beoordelaar:
2e beoordelaar:
Inleverdatum: 8-01-2024
Opdrachtgever:
Aantal woorden: 3996
,Samenvatting
Aanleiding
Pijn is een veel voorkomend probleem bij patiënten met dementie. Verpleegkundigen leveren
dagelijkse zorg aan deze patiënten en spelen een cruciale rol in het identificeren en op passende wijze
beoordelen van pijn. Uit de literatuur blijkt dat pijnbeoordeling bij patiënten met dementie complex is
en niet altijd herkend wordt.
Doelstelling
Het doel van dit onderzoek is inzicht verkrijgen in de manier waarop verpleegkundigen op de afdeling
Klinische Geriatrie in het Diakonessenhuis in Zeist pijn beoordelen bij patiënten met dementie. De
bijbehorende onderzoeksvraag luidt als volgt: “Hoe beoordelen verpleegkundigen op de afdeling
Klinische Geriatrie pijn bij patiënten met dementie?“
Methode
Er is een kwalitatief onderzoek uitgevoerd onder de verpleegkundigen van de afdeling Klinische
Geriatrie. Er zijn semigestructureerde interviews afgenomen. De verzamelde data zijn
getranscribeerd, gecodeerd en geanalyseerd.
Resultaten
Verpleegkundigen vertrouwen voornamelijk op hun eigen inzicht en ervaring bij de beoordeling van
pijn bij patiënten met dementie. Door het ontbreken van duidelijke afspraken worden
meetinstrumenten niet consequent gebruikt. Verpleegkundigen vinden het een uitdaging om pijn
goed in te schatten en gedrag bij patiënten met dementie te interpreteren en dit allemaal op dezelfde
manier te doen. Verpleegkundigen geven aan dat pijn niet altijd wordt gezien bij deze
patiëntencategorie.
Conclusie
Het beoordelen van pijn bij patiënten met dementie vormt een complexe uitdaging voor
verpleegkundigen en vertrouwen voornamelijk op eigen verpleegkundig inzicht en ervaring. Het
ontbreken van duidelijke afspraken leidt tot willekeurig gebruik van verschillende
pijnmeetinstrumenten, wat de vergelijkbaarheid van pijnscores bemoeilijkt. Dit leidt mogelijk tot
onnauwkeurige en inconsistente pijnbeoordelingen. Deze bevindingen suggereren dat duidelijke
afspraken essentieel zijn om nauwkeurigheid en consistentie van pijnbeoordelingen te verbeteren.
Aanbeveling
Op microniveau wordt aanbevolen: vergroot bewustwording, kennis en vaardigheden, en evalueer
regelmatig het gebruikte meetinstrument. Op mesoniveau wordt aanbevolen: creëer draagvlak, kies
één observatie-instrument, stel een werkgroep samen en leg afspraken vast in een protocol.
1
,Voorwoord
Voor u ligt het afstudeeronderzoek ‘Pijnbeoordeling bij patiënten met dementie’. Hierin wordt
praktijkgericht onderzoek beschreven naar de wijze waarop verpleegkundigen op de afdeling
Klinische Geriatrie in het Diakonessenhuis in Zeist pijn beoordelen bij patiënten met dementie. Het
afstudeeronderzoek is geschreven in de periode van september 2023 tot en met januari 2024 in het
kader van de HBO Bachelor Opleiding tot Verpleegkundige aan de Hogeschool te Utrecht.
Vroege herkenning en behandeling van pijn is een belangrijk thema binnen de verpleegkundige zorg.
Op de afdeling Klinische Geriatrie werk ik momenteel als oproepkracht. Op deze afdeling worden
geriatrische patiënten opgenomen met een combinatie van lichamelijke-, psychische-, sociale- en
functionele problemen. Een groot deel van deze patiënten heeft dementie. Ik merk dat de
pijnbeoordeling bij deze patiëntencategorie een uitdaging is, omdat hun vermogen om pijn aan te
geven door cognitieve achteruitgang verminderd kan zijn. Dit betekent echter niet dat ze geen pijn
kunnen ervaren. Dit heeft mij gemotiveerd om nader onderzoek te doen naar hoe pijnbeoordeling bij
patiënten met dementie gedaan wordt, om bij te dragen aan de kwaliteit van zorg voor deze
patiëntencategorie.
Het afstudeeronderzoek zou niet mogelijk zijn geweest zonder de medewerking en bereidwilligheid
van de verpleegkundigen die deelgenomen hebben aan mijn onderzoek. Ik wil dan ook alle
respondenten van de verpleegafdeling Klinische Geriatrie bedanken voor het delen van hun
ervaringen, kennis en inzichten. Hun bijdragen vormen de kern van dit onderzoek en dragen bij aan
het vergroten van ons begrip van de complexe dynamiek van pijnbeoordeling bij deze specifieke
patiëntencategorie.
Daarnaast bedank ik de docentbegeleiders van de Hogeschool Utrecht voor de ondersteuning en
begeleiding tijdens het schrijven van mijn afstudeeronderzoek. Ook bedank ik mijn medestudenten
voor het sparren tijdens de onderwijsbijeenkomsten.
Tot slot wil ik in het bijzonder mijn dank uitspreken naar mijn opdrachtgever voor de mogelijkheid
om op haar afdeling mijn onderzoek uit te voeren en de begeleiding vanuit de praktijk.
2
,Inhoudsopgave
Samenvatting........................................................................................................................................... 1
Voorwoord .............................................................................................................................................. 2
1 Aanleiding en relevantie.................................................................................................................. 5
1.1 Probleemstelling...................................................................................................................... 6
1.2 Doelstelling .............................................................................................................................. 6
1.3 Vraagstelling ............................................................................................................................ 6
2 Methoden ........................................................................................................................................ 7
2.1. Onderzoeksmethoden ............................................................................................................ 7
2.1.1 Onderzoeksdesign ........................................................................................................... 7
2.1.2 Wetenschappelijke onderbouwing ................................................................................. 7
2.1.3 Setting.............................................................................................................................. 7
2.1.4 Steekproef en onderzoekspopulatie ............................................................................... 7
2.1.5 Dataverzameling .............................................................................................................. 7
2.1.6 Data-analyse .................................................................................................................... 8
2.2 Ethische aspecten .................................................................................................................... 9
3 Resultaten...................................................................................................................................... 10
3.1 Demografische gegevens............................................................................................................. 10
3.2 Codeboom ............................................................................................................................. 11
3.3 Toelichting en onderbouwing thema’s.................................................................................. 12
Thema beleid op de afdeling ......................................................................................................... 12
Thema pijnbeoordelingsmethodiek .............................................................................................. 12
Thema beïnvloedende factoren .................................................................................................... 13
Thema uitdagingen ........................................................................................................................ 13
Thema suggesties ter verbetering ................................................................................................. 13
4 Discussie en conclusie ................................................................................................................... 15
4.1 Bevindingen ........................................................................................................................... 15
4.2 Betekenisgeving van de bevindingen .................................................................................... 15
4.3 Kritische beschouwing ........................................................................................................... 15
4.4 Implicaties ............................................................................................................................. 16
4.5 Conclusie ............................................................................................................................... 17
5 Advies ............................................................................................................................................ 18
6 Literatuurlijst ................................................................................................................................. 19
7 Bijlagen .......................................................................................................................................... 22
Bijlage 1 Zoekstrategie wetenschappelijke artikelen................................................................... 22
Bijlage 2 Beoordeling wetenschappelijke publicaties .................................................................. 26
3
, Bijlage 3 Uitnodigingsmail voor afnemen interviews .................................................................. 42
Bijlage 4 Format informed consent formulier ............................................................................. 43
Bijlage 5 Checklist zorgvuldigheid persoonsgebonden data ........................................................ 44
Bijlage 6 Interviewguide en topiclijst ........................................................................................... 45
Bijlage 7 Reflectieverslag ............................................................................................................. 47
Bijlage 8 Feedback opdrachtgever ............................................................................................... 48
4
