Samenvatting Sociale grondrechten verkennen - eerste jaar, tweede semester

SOCIALE GRONDRECHTEN
Inhoud
Hoofdstuk 1: Inleiding sociale grondrechten.....................................................................................1
1. Sociale grondrechten in Belgische grondwet..................................................................................2
2. zijn sociale grondrechten afdwingebaar?........................................................................................ 4
3. Eerste generatie vs. tweede generatie grondrechten......................................................................4
4. Internationale mensenrechtenverdragen.........................................................................................5
5. Situering binnen het armoedebeleid................................................................................................ 6
6. Sociale grondrechten uitbreiden...................................................................................................... 6
7. Sociale instrumenten en collectieve voorzieningen.........................................................................6
8. Sociale zekerheid versus sociale bijstand.......................................................................................7
9. RSZ-bijdrage fincancieert takken van sociale zekerheid.................................................................8
10. Sociale grondrechten onder druk.................................................................................................. 9
Hoofdstuk 2: Onderbenutting van sociale grondrechten................................................................11
1. Inleiding......................................................................................................................................... 11
2. Oorzaken van onderbenutting....................................................................................................... 11
2.1 Onderbenutting vanuit de burger (vraagzijde).........................................................................12
2.2 Onderbenutting vanuit de organisaties (aanbodzijde).............................................................14
2.3 Besluit onderbenutting............................................................................................................. 17
Hoofdstuk 3: Proactief handelen....................................................................................................... 19
1. Inleiding......................................................................................................................................... 19
1.1 Wat is onderbenutting?............................................................................................................ 19
1.2 Wat zijn onderbeschermden?.................................................................................................. 19
1.3 actoren in kader van bestrijden onderbescherming.................................................................20
1.4 Wat is proactief handelen?...................................................................................................... 21
2. Fasen in proactief handelen.......................................................................................................... 22
Fase 1: preventie........................................................................................................................... 23
Fase 2: opsporen........................................................................................................................... 25
Fase 3: benaderen........................................................................................................................ 26
Fase 4: toeleiden........................................................................................................................... 27
Fase 5: toegang............................................................................................................................. 29
Fase 6: onthaal.............................................................................................................................. 30
Fase 7: rechtendetectie................................................................................................................. 31
Fase 8: rechten realiseren............................................................................................................. 32
Fase 9: nazorg realiseren.............................................................................................................. 35

HOOFDSTUK 1: INLEIDING SOCIALE GRONDRECHTEN


Pagina 1 van 36

,1. SOCIALE GRONDRECHTEN IN BELGISCHE GRONDWET

1994: opgenomen in Belgische grondwet
 hoe de Belgische staat gestructureerd is, geeft weer hoe een land eruit ziet

Artikel 23: “ieder heeft recht een menswaardig leven te leiden”

Wat heb je nodig om ‘menswaardig’ te kunnen leven?

 Basisbehoeften: eten, drinken
 Huisvesting: beschikbaar, betaalbaar
 Inkomen
 Werk
o Mensen die niet kunnen werken  sociale zekerheid, werkloosheidsuitkering, leefloon
 Gezondheidszorg
o Toegang hebben tot, betaalbaar
 Sociaal culturele ontwikkeling = vrije tijdsbesteding
 Onderwijs
o Moet aangeboden dat iedereen er toegang tot heeft, betaalbaar
 Recht op privacy (apart artikel)
o Niemand mag je woning zomaar betreden
o Beroepsgeheim
o Briefgeheim
 Gezond leefmilieu
o Overheden moeten gepaste maatregelen nemen
 Juridische bijstand
o Toegang hebben tot indien nodig



Actieve plicht overheid:
Ervoor zorgen dat burgers toegang hebben tot de grondwet (scholen, ziekenhuis,..)



Linken aan bevoegdheid niveaus:

Wet = Belgisch wet
Decreet = Vlaamse wet
Ordonnantie = Brusselse wet

 realiseren van grondwet kan zowel gelden voor Vlaams, Belgisch en Brussels niveau



Ieder heeft het recht een menswaardig leven te leiden. Daartoe waarborgen de wet, het decreet of de
artikel 134 bedoelde regel, rekening houdend met de overeenkomstige plichten, de economische,
sociale en culturele rechten, waarvan ze de voorwaarden voor de uitoefening bepalen.
Die rechten bevatten inzonderheid:
- Inzonderheid: mogelijks gaan er in de toekomst bijkomen/ dynamisch
- Overeenkomstige plichten: ook bij burger leggen


Voorbeelden sociale instrumenten die bijdragen tot…



Pagina 2 van 36

,Onderwijs:

 Studietoelage
 Tegemoetkoming waarbij kostprijs lager is bij beperkt inkomen


Sociale zekerheid:

 Werkloosheidsuitkering, invaliditeitsuitkering
 Als je er op hebt bijgedragen via inhouding van loon


Wonen:

 Sociale woning, sociale huur, sociale huisvesting, huurpremie
 Mensen met inkomen met bepaalde grenzen die woning kunnen huren aan aangepaste prijs
 Aanbod is laag, vraag is hoog  prijzen stijgen
 Te weinig sociale woningen
 Huurpremie: mensen die al langer dan 4 jaar op de wachtlijst staan voor een sociale woning


Juridische bijstand:

 Juridische 2e lijnsbijstand
 Prodeo advocaat
o Manier waarbij advocaat kosten via de federale OH krijgt, waardoor de burger op lage
kosten of gratis beroep kan doen op een advocaat (inkomensvoorwaarden!)


Sociale culturele ontplooiing:

 Uitpas
o Iedereen heeft recht op een uitpas
o Voordelen die voor iedereen gelden ongeacht van het inkomen
 Door het verzamelen van punten
 Inruilen voor voordelen
o Mensen met een beperkt inkomen
 Zelfde systeem + meer voordelen
 80% korting op culturele activiteit: concerten, zwemmen, voetbal, sportclub
o Waarom heeft iedereen hier toegang tot?
 Mensen met een beperkt inkomen schamen zich voor het gebruik ervan, ze
voelen zich in een hokje geschoven, het stigma wordt weggenomen




Pagina 3 van 36

, 2. ZIJN SOCIALE GRONDRECHTEN AFDWINGEBAAR?

!!! Belangrijkste rechtbank voor sociaal werk als het gaat om bescherming voor sociale rechten =
arbeidsrechtbank

De overheid is meestal verplicht een weigeringsbeslissing te motiveren (Waarom is het geweigerd?)

Concept: in 2024 wordt een nieuwe regering gevormd: kunnen zij bepaalde instrumenten
afschaffen? (leefloon, studiefinanciering)

Sociale grondrechten zijn niet rechtstreeks afdwingbaar  tenzij geconcretiseerd

Voor grondrechten geldt standstillverplichting !!!

= Geen nieuwe wetten die bestaande beschermingsniveau aanzienlijk vermindert zonder reden van
algemeen belang
Als er nieuwe wetten komen en bepaalde zaken worden plots heel streng, dan heb je een rechtbank
die kan tussenkomen

Wie toetst dit af? 2 zaken: zeer belangrijk

1. Raad van state - grondwettelijk hof
 Wetsontwerpen onderzoeken voordat de nieuwe wet gevormd/ gestemd is
 Geeft opmerkingen, zorgen dat standstillverplichting niet geschonden wordt
 Advies dat zij geven moet niet perse gevolgd worden
 Raad van state = toets vooraf
 Grondwettelijk hof = toetst nadien
o Er is dus altijd nog een waakhond om de burger te beschermen
o Als er nieuwe wetten komen en bepaalde zaken worden plots heel streng, dan heb je
een rechtbank die kan tussenkomen

2. Forfaitaire bijdrage – juridische tweedelijnsbijstand



3. EERSTE GENERATIE VS. TWEEDE GENERATIE GRONDRECHTEN

Sociale grondrechten = tweede generatie mensenrechten

Wat wordt bedoeld met de 1e generatie mensenrechten?

 Heeft te maken met het tijdperk waarin rechten aandacht kregen
 Sociale grondrechten in België
o 1 sociaal grondrecht is oud: recht op onderwijs



Eerste generatie Tweede generatie
Burgerlijke en politieke grondrechten Sociale grondrechten
Doel: vrij zijn Doel: menswaardig bestaan
Ouder Jonger
Rechtstreeks afdwingbaar In principe niet rechtstreeks afdwingbaar
Onthoudingsplicht overheid Actieve handelingsplicht overheid
Verankerd in Belgische grondwet




Pagina 4 van 36