HET LERENDE BREIN
Samenvatting
Het LERENde brein
Samenvatting OPO
Joren Kooreman – M1SA5 BI-WI
Academiejaar 2017-2018 - Eerste BaSo
Departement Lerarenopleiding
,Inhoud
Neuromythen 4
We gebruiken slechts 10% van ons brein 4
Iedereen heeft een dominante linker- of rechterhersenhelft 4
Geheugen is een soort opslagruimte in het brein 4
Ooit te oud om te leren? 4
We kunnen multitasken? 5
Een fotografisch geheugen bestaat? 5
Sluit aan op voorkeur leerstijl? 5
Het brein achter leren 5
Van geitenpaadjes naar snelwegen in je brein 5
Afleren? Omleren! 6
Plasticiteit: ervaring vormt ons brein 6
Plastic Elastic 7
Spiegels in het brein en na-apen 7
Berijder en olifant: ratio versus emotie? 8
Een kersvers brein rond 23 jaar: berijder en olifant volwassen? 8
M/v-brein en m/v-stereotype 9
De structurerende breinprincipes 10
Focus 10
Herhaal 11
Voortbouwen 13
De activerende breinprincipes 14
Emotie 14
Creatie 15
Zintuiglijk rijk 16
Motiveren tot leren en achtergrond van ASOOO-benadering 17
Autonomie en status 18
Autonomie en status: Dopamine en adrenaline triggers 18
Autonomie: geef hen zoveel mogelijk keuzemogelijkheden en laat hen meedenken 18
Status: stimuleer trots op eigen voortgang en bevorder verbondenheid 18
OOO… 19
Verschillende mindsets, strategieën en effecten 20
Fixed mindset 20
De groei mindset 21
2
, Mindsets herkennen en domeinen 21
Effect op zelfvertrouwen 21
Proud to be vout: fouten en brein 22
De andere kant 22
Drie en wezenlijke vragen voor docenten 23
MindShift: tips om groei bij leerlingen te stimuleren 23
Van groeigerichte feedback naar groeigericht gesprek 23
Feedback en brein 23
Groeigerichte feedback: doorzetten of afhaken 23
Vermijd 24
Feedback en leeftijdsgrens 24
Hoogbegaafdheid en feedback 24
Groeigericht gesprek met ASOOO 24
Begrippenlijst 25
Bronnenlijst 31
Moeilijke woorden/begrippen worden in de begrippenlijst uitgelegd. De woorden die in de
begrippenlijst verklaard worden zullen vetgedrukt in de samenvatting staan (bemerk dat sommige
belangrijke begrippen ook vetgedrukt staan maar onmiddellijk uitgelegd worden, deze staan dan niet
altijd in de begrippenlijst). Daarnaast staan de begrippen in de begrippenlijst alfabetisch geordend.
3
, DEEL I: Neuromythen en het brein
Neuromythen
We gebruiken slechts 10% van ons brein
- Er is geen enkel wetenschappelijk onderzoek dat deze claim ondersteunt.
- Hersenscans laten relatief minder actieve gebieden (in vergelijking met andere gebieden) in
de hersenen vaak zien als niet-gekleurde gebieden. Dit geeft al snel de indruk dat deze
gebieden inactief zijn.
- Evolutionair gezien is het onlogisch om hersencapaciteit niet te gebruiken
- Wanneer we maar 10% van de hersenen zouden gebruiken zouden er vele vitale functies
onmiddellijk wegvallen.
Iedereen heeft een dominante linker- of rechterhersenhelft
De hersenen kunnen qua activiteit in twee delen worden verdeeld op de volgende vlakken:
- Laterale specialisatie, één van de twee hersenhelften gaat
bij een bepaalde perceptie (meer) activiteit vertonen (bv.
positieve en negatieve gevoelens, globale en lokale
perceptie).
- De linkerhersenhelft bestuurt de rechterkant van ons
lichaam en vice versa. De zenuwbanen kruisen in onze
hersenen (zie vb. van het oog).
We kunnen de hersenen voor meer complexe taken niet in deze
twee helften verdelen. Bij complexe taken zoals leren en denken werken de twee helften
nauwlettend samen. Dit is mogelijk dankzij de zeer sterke brug van hersencellen en verbindingen
tussen de twee helften, het corpus callosum. Deze verbinding is zo sterk dat de twee helften via het
corpus callosum continu met elkaar in dialoog gaan en er geen sprake is van tweedeling.
Geheugen is een soort opslagruimte in het brein
Geheugen is geen vaste opslagruimte, het is een proces. Leren is het vormen van nieuwe, sterke en
uitgebreide neurale netwerken oftewel hersencellen.
Men onderscheidt echter het verschil tussen het lange termijngeheugen en het werkgeheugen. Het
werkgeheugen is de capaciteit om een hoeveelheid informatie voor een bepaalde tijd op te slaan om
bv. wiskundige berekeningen te kunnen maken.
Ooit te oud om te leren?
Fout
- Nieuwe verbindingen tussen hersencellen worden gevormd en worden sterker.
- Oude ongebruikte verbindingen worden zwakker.
De plasticiteit van het brein neemt naarmate de jaren af vanwege afbraak van de myeline rondom de
axon. De myeline zorgt voor het snel kunnen doorgeven van informatie aan andere hersencellen.
Ouderen hebben hierdoor meer moeite om nieuwe dingen te leren maar hun brein is dan weer beter
afgesteld op bv. probleemoplossende taken. Een oudere persoon kan vaak sneller een intuïtieve
oplossing aanbieden dan een jongere persoon. Dit noemt men in de volksmond vaak wijsheid.
4
Samenvatting
Het LERENde brein
Samenvatting OPO
Joren Kooreman – M1SA5 BI-WI
Academiejaar 2017-2018 - Eerste BaSo
Departement Lerarenopleiding
,Inhoud
Neuromythen 4
We gebruiken slechts 10% van ons brein 4
Iedereen heeft een dominante linker- of rechterhersenhelft 4
Geheugen is een soort opslagruimte in het brein 4
Ooit te oud om te leren? 4
We kunnen multitasken? 5
Een fotografisch geheugen bestaat? 5
Sluit aan op voorkeur leerstijl? 5
Het brein achter leren 5
Van geitenpaadjes naar snelwegen in je brein 5
Afleren? Omleren! 6
Plasticiteit: ervaring vormt ons brein 6
Plastic Elastic 7
Spiegels in het brein en na-apen 7
Berijder en olifant: ratio versus emotie? 8
Een kersvers brein rond 23 jaar: berijder en olifant volwassen? 8
M/v-brein en m/v-stereotype 9
De structurerende breinprincipes 10
Focus 10
Herhaal 11
Voortbouwen 13
De activerende breinprincipes 14
Emotie 14
Creatie 15
Zintuiglijk rijk 16
Motiveren tot leren en achtergrond van ASOOO-benadering 17
Autonomie en status 18
Autonomie en status: Dopamine en adrenaline triggers 18
Autonomie: geef hen zoveel mogelijk keuzemogelijkheden en laat hen meedenken 18
Status: stimuleer trots op eigen voortgang en bevorder verbondenheid 18
OOO… 19
Verschillende mindsets, strategieën en effecten 20
Fixed mindset 20
De groei mindset 21
2
, Mindsets herkennen en domeinen 21
Effect op zelfvertrouwen 21
Proud to be vout: fouten en brein 22
De andere kant 22
Drie en wezenlijke vragen voor docenten 23
MindShift: tips om groei bij leerlingen te stimuleren 23
Van groeigerichte feedback naar groeigericht gesprek 23
Feedback en brein 23
Groeigerichte feedback: doorzetten of afhaken 23
Vermijd 24
Feedback en leeftijdsgrens 24
Hoogbegaafdheid en feedback 24
Groeigericht gesprek met ASOOO 24
Begrippenlijst 25
Bronnenlijst 31
Moeilijke woorden/begrippen worden in de begrippenlijst uitgelegd. De woorden die in de
begrippenlijst verklaard worden zullen vetgedrukt in de samenvatting staan (bemerk dat sommige
belangrijke begrippen ook vetgedrukt staan maar onmiddellijk uitgelegd worden, deze staan dan niet
altijd in de begrippenlijst). Daarnaast staan de begrippen in de begrippenlijst alfabetisch geordend.
3
, DEEL I: Neuromythen en het brein
Neuromythen
We gebruiken slechts 10% van ons brein
- Er is geen enkel wetenschappelijk onderzoek dat deze claim ondersteunt.
- Hersenscans laten relatief minder actieve gebieden (in vergelijking met andere gebieden) in
de hersenen vaak zien als niet-gekleurde gebieden. Dit geeft al snel de indruk dat deze
gebieden inactief zijn.
- Evolutionair gezien is het onlogisch om hersencapaciteit niet te gebruiken
- Wanneer we maar 10% van de hersenen zouden gebruiken zouden er vele vitale functies
onmiddellijk wegvallen.
Iedereen heeft een dominante linker- of rechterhersenhelft
De hersenen kunnen qua activiteit in twee delen worden verdeeld op de volgende vlakken:
- Laterale specialisatie, één van de twee hersenhelften gaat
bij een bepaalde perceptie (meer) activiteit vertonen (bv.
positieve en negatieve gevoelens, globale en lokale
perceptie).
- De linkerhersenhelft bestuurt de rechterkant van ons
lichaam en vice versa. De zenuwbanen kruisen in onze
hersenen (zie vb. van het oog).
We kunnen de hersenen voor meer complexe taken niet in deze
twee helften verdelen. Bij complexe taken zoals leren en denken werken de twee helften
nauwlettend samen. Dit is mogelijk dankzij de zeer sterke brug van hersencellen en verbindingen
tussen de twee helften, het corpus callosum. Deze verbinding is zo sterk dat de twee helften via het
corpus callosum continu met elkaar in dialoog gaan en er geen sprake is van tweedeling.
Geheugen is een soort opslagruimte in het brein
Geheugen is geen vaste opslagruimte, het is een proces. Leren is het vormen van nieuwe, sterke en
uitgebreide neurale netwerken oftewel hersencellen.
Men onderscheidt echter het verschil tussen het lange termijngeheugen en het werkgeheugen. Het
werkgeheugen is de capaciteit om een hoeveelheid informatie voor een bepaalde tijd op te slaan om
bv. wiskundige berekeningen te kunnen maken.
Ooit te oud om te leren?
Fout
- Nieuwe verbindingen tussen hersencellen worden gevormd en worden sterker.
- Oude ongebruikte verbindingen worden zwakker.
De plasticiteit van het brein neemt naarmate de jaren af vanwege afbraak van de myeline rondom de
axon. De myeline zorgt voor het snel kunnen doorgeven van informatie aan andere hersencellen.
Ouderen hebben hierdoor meer moeite om nieuwe dingen te leren maar hun brein is dan weer beter
afgesteld op bv. probleemoplossende taken. Een oudere persoon kan vaak sneller een intuïtieve
oplossing aanbieden dan een jongere persoon. Dit noemt men in de volksmond vaak wijsheid.
4
