Musculoskeletale kinesitherapie 2
Heup
ARTICULATIO COXAE:
Onderdelen:
• Fossa acetabuli
- Gericht naar:
o Lateraal
o Ventraal
o Caudaal
• Caput femoris
Heup heeft belangrijke rol als mechanische schakel
tussen onderste en bovenste extremiteit, zeker bij
uitvoering van primaire functies:
- Overbrengen krachten van romp op onderste extremiteit
- Overbrengen krachten van onderste extremiteit op romp
- Plaatsen van de voet in de ruimte
Functies:
• Mobiliteit
- Art spheroidea
- 3 assen/bewegingsvlakken
o Flexie-extensie
o Abductie-adductie
o Endorotaite-exorotatie
• Stabiliteit
- Passieve stabiliserende elementen
o Acetabulum vergroot door labrum
o Configuratie van kop en kom
▪ Halsschachthoek = collumdiafysehoek
❑ 120-135° → gouden standaard = 125°
❑ > 135° = coxa valga → heel instabiel → adductie is meest instabiele
positie
❑ < 120° = coxa vara
1
, ▪ Anteversiehoek
❑ Hoek tussen condyli femoris en collum femoris
❑ 12-14°
❑ > 14° = toegenomen anteversiehoek
❑ Vanaf 5° = retroversiehoek
❑ Patiënten compenseren omdat dit instabiele positie is
❑ Kinderen vaak in W-zit → toename torsie + extreme
endorotatie → gaat natuurlijke groei tegen
❑ Vergrote anteversiehoek = toeing-in
❑ Bij verkleinde anteversiehoek of teroversiehoek →
toeing-out
▪ Hoek van Wiberg
❑ Maat voor benige overkapping van heupkop
❑ Hoe minder overkapping, < stabiliteit
❑ In frontaal vlak
❑ Norm: +/-30° en >25°
❑ <25° = acetabulair cysplasia
o Fz
▪ Hoe groter de hoek van Wiberg, hoe groter de Fz de kop in de kom duwt
▪ Indirecte stabilisator
→ heup: stabiel gewricht dat minder mobiel is
Heup = directe verbinding van romp naar benen → dus gewichtsdragende functie, daarom meer nood aan
stabiliteit → gaat ten koste van mobiliteit → daarom voor kogelgewricht minder mobiel
Deel van verlies in mobiliteit wordt gecompenseerd door bewegingen in LWZ.
o Negatieve intra-articulaire druk
▪ Gaat samen met een zuigkracht in het labrum
▪ Versterkt in zwaaifase
▪ Er komt een tractie in het heupgewricht
▪ Druk in gewricht is lager dan de atmosferische druk, atmosferische druk gaat
kop in kom duwen
▪ Luxatie in heup is een gevolg van complicatie van een bekkenfractuur
o Capsuloligamentaire structuren
▪ Ligamentum pubofemorale
▪ Ligamentum ischiofemorale
▪ Ligamentum iliofemorale
▪ (Ligamentum teres helpt
doorbloeding in heupkop)
- Actieve stabiliserende elementen
o Rotatorenmanchet
▪ Piriformis
▪ Superior gemellus
▪ Obturator internus
▪ Inferior gemellus
▪ Quadratus femoris
o Flexoren en extensoren
▪ Stabiliteit in sagittale vlak
o Abductoren en adductoren
▪ Stabiliteit in frontale vlak
Mobiliteit < stabiliteit
2
,Functionele biomechanica:
• Kapsulair patroon
- Endorotatie > flexie/abductie > extensie
- Niet wetenschappelijk onderbouwd
• Rustpositie
- 30° flexie
- 30° abductie
- Geringe exorotatie
• CPP
- Max extensie
- Met bijkomend lichte abductie en endorotatie
Aandoeningen heup
• Gewrichtsaandoeningen (1)
• Gewrichtsaandoeningen bij kinderen (2)
• Aandoeningen bursae (3)
• Aandoeningen spierpeesapparaat (4)
• Andere aandoeningen (5)
Gewrichtsaandoeningen:
1. Coxartrose
2. TA
3. Niet-traumatische artritis
4. Ischemische femurkopnecrose bij volwassenen
5. Transiënte osteoporose
6. Corpus liberum
7. Femoroacetabulair impingement
8. Labrumletsels/kraakbeenletsels
9. Heupdysplasie
1/ Coxartrose
• Zeer frequent
• Vaak asymptomatisch
• Unilateraal-bilateraal
• Vrouw > man
• Risicofactoren zoals genetica en overgewicht → genetische factor
- Bij overgewicht: meer gewicht dragen
PRIMAIRE ARTROSE
• Idiopatisch → geen aanwijsbare oorzaak
• Vanaf 40 jaar
SECUNDAIRE ARTROSE
• Tgv afwijkende anatomie → coxa valga,…
• Tgv trauma
• Tgv doorgemaakte ziekte/aandoening/operatie
• Vanaf 25 jaar
3
, KLINISCH ONDERZOEK
• BO
- Anamnese
o Pijn lies-bil-bovenbeen (bij L3 dermatoom)
o Soms enkel pijn in knie!!
o Belastingsafhankelijke pijn → rustpijn → nachtelijke pijn
o Stijfheid, pijn, bewegingsbeperkingen, standsafwijkingen
o Problemen bij ADL!!
▪ Lopen
▪ Traplopen
▪ Opstaan
- FO
o Vaak kapsulair patroon (endorotatie > flexie/abductie > extensie)
o Mankend gangpatroon
▪ Met als compensatie hyperextensie LWZ → gevolg: rugklachten
▪ Permanente flexiepositie knie
o Bewegingsbeperking → vnl. endorotatie
o Verhard eindgevoel → vnl. endorotatie
o Flexiecontractuur → Thomastest +
o Teken van Drehman → bij /p/ of /a/ flexie heup: afwijking naar abductie en exorotatie
o Trendelenburg +
o Testbatterij Sutlive +
o Fabertest +
Soms ontstaat er ontstekingsreactie van synovium → gevolg: temperatuursverhoging, pijn en zwelling = flare
• TO
- Medische beeldvorming: RX
o Geen maat voor ernst van klinische klachten
- Vernauwing gewrichtsspleet
- Osteofytvorming
- Testen:
o Testbatterij van Sutlive +
o Fabertest +
o Thomastest + (indien flexiecontractuur)
COMPARABLE SIGNS
• Meest gebruikte schaal om coxartrose te vinden op een Rx, mate van degeneratie bepalen:
- Kellgren & lawrence grading scale
o Graad 0
▪ Geen tekens van artrose
▪ No osteoarthritis
o Graad 1
▪ Mogelijks gewrichtsruimtevernauwing
▪ Mogelijks vorming osteofyten
▪ Suspicious for osteoarthritis
o Graad 2
▪ Osteofyten met mogelijks gewrichtsruimtevernauwing
▪ Mild osteoarthritis
o Graad 3
▪ Meerdere osteofyten
▪ Gewrichtsruimtevernauwing
▪ Sclerose
▪ Mogelijks beenderige deformiteiten
▪ Moderate osteoarthritis
4
Heup
ARTICULATIO COXAE:
Onderdelen:
• Fossa acetabuli
- Gericht naar:
o Lateraal
o Ventraal
o Caudaal
• Caput femoris
Heup heeft belangrijke rol als mechanische schakel
tussen onderste en bovenste extremiteit, zeker bij
uitvoering van primaire functies:
- Overbrengen krachten van romp op onderste extremiteit
- Overbrengen krachten van onderste extremiteit op romp
- Plaatsen van de voet in de ruimte
Functies:
• Mobiliteit
- Art spheroidea
- 3 assen/bewegingsvlakken
o Flexie-extensie
o Abductie-adductie
o Endorotaite-exorotatie
• Stabiliteit
- Passieve stabiliserende elementen
o Acetabulum vergroot door labrum
o Configuratie van kop en kom
▪ Halsschachthoek = collumdiafysehoek
❑ 120-135° → gouden standaard = 125°
❑ > 135° = coxa valga → heel instabiel → adductie is meest instabiele
positie
❑ < 120° = coxa vara
1
, ▪ Anteversiehoek
❑ Hoek tussen condyli femoris en collum femoris
❑ 12-14°
❑ > 14° = toegenomen anteversiehoek
❑ Vanaf 5° = retroversiehoek
❑ Patiënten compenseren omdat dit instabiele positie is
❑ Kinderen vaak in W-zit → toename torsie + extreme
endorotatie → gaat natuurlijke groei tegen
❑ Vergrote anteversiehoek = toeing-in
❑ Bij verkleinde anteversiehoek of teroversiehoek →
toeing-out
▪ Hoek van Wiberg
❑ Maat voor benige overkapping van heupkop
❑ Hoe minder overkapping, < stabiliteit
❑ In frontaal vlak
❑ Norm: +/-30° en >25°
❑ <25° = acetabulair cysplasia
o Fz
▪ Hoe groter de hoek van Wiberg, hoe groter de Fz de kop in de kom duwt
▪ Indirecte stabilisator
→ heup: stabiel gewricht dat minder mobiel is
Heup = directe verbinding van romp naar benen → dus gewichtsdragende functie, daarom meer nood aan
stabiliteit → gaat ten koste van mobiliteit → daarom voor kogelgewricht minder mobiel
Deel van verlies in mobiliteit wordt gecompenseerd door bewegingen in LWZ.
o Negatieve intra-articulaire druk
▪ Gaat samen met een zuigkracht in het labrum
▪ Versterkt in zwaaifase
▪ Er komt een tractie in het heupgewricht
▪ Druk in gewricht is lager dan de atmosferische druk, atmosferische druk gaat
kop in kom duwen
▪ Luxatie in heup is een gevolg van complicatie van een bekkenfractuur
o Capsuloligamentaire structuren
▪ Ligamentum pubofemorale
▪ Ligamentum ischiofemorale
▪ Ligamentum iliofemorale
▪ (Ligamentum teres helpt
doorbloeding in heupkop)
- Actieve stabiliserende elementen
o Rotatorenmanchet
▪ Piriformis
▪ Superior gemellus
▪ Obturator internus
▪ Inferior gemellus
▪ Quadratus femoris
o Flexoren en extensoren
▪ Stabiliteit in sagittale vlak
o Abductoren en adductoren
▪ Stabiliteit in frontale vlak
Mobiliteit < stabiliteit
2
,Functionele biomechanica:
• Kapsulair patroon
- Endorotatie > flexie/abductie > extensie
- Niet wetenschappelijk onderbouwd
• Rustpositie
- 30° flexie
- 30° abductie
- Geringe exorotatie
• CPP
- Max extensie
- Met bijkomend lichte abductie en endorotatie
Aandoeningen heup
• Gewrichtsaandoeningen (1)
• Gewrichtsaandoeningen bij kinderen (2)
• Aandoeningen bursae (3)
• Aandoeningen spierpeesapparaat (4)
• Andere aandoeningen (5)
Gewrichtsaandoeningen:
1. Coxartrose
2. TA
3. Niet-traumatische artritis
4. Ischemische femurkopnecrose bij volwassenen
5. Transiënte osteoporose
6. Corpus liberum
7. Femoroacetabulair impingement
8. Labrumletsels/kraakbeenletsels
9. Heupdysplasie
1/ Coxartrose
• Zeer frequent
• Vaak asymptomatisch
• Unilateraal-bilateraal
• Vrouw > man
• Risicofactoren zoals genetica en overgewicht → genetische factor
- Bij overgewicht: meer gewicht dragen
PRIMAIRE ARTROSE
• Idiopatisch → geen aanwijsbare oorzaak
• Vanaf 40 jaar
SECUNDAIRE ARTROSE
• Tgv afwijkende anatomie → coxa valga,…
• Tgv trauma
• Tgv doorgemaakte ziekte/aandoening/operatie
• Vanaf 25 jaar
3
, KLINISCH ONDERZOEK
• BO
- Anamnese
o Pijn lies-bil-bovenbeen (bij L3 dermatoom)
o Soms enkel pijn in knie!!
o Belastingsafhankelijke pijn → rustpijn → nachtelijke pijn
o Stijfheid, pijn, bewegingsbeperkingen, standsafwijkingen
o Problemen bij ADL!!
▪ Lopen
▪ Traplopen
▪ Opstaan
- FO
o Vaak kapsulair patroon (endorotatie > flexie/abductie > extensie)
o Mankend gangpatroon
▪ Met als compensatie hyperextensie LWZ → gevolg: rugklachten
▪ Permanente flexiepositie knie
o Bewegingsbeperking → vnl. endorotatie
o Verhard eindgevoel → vnl. endorotatie
o Flexiecontractuur → Thomastest +
o Teken van Drehman → bij /p/ of /a/ flexie heup: afwijking naar abductie en exorotatie
o Trendelenburg +
o Testbatterij Sutlive +
o Fabertest +
Soms ontstaat er ontstekingsreactie van synovium → gevolg: temperatuursverhoging, pijn en zwelling = flare
• TO
- Medische beeldvorming: RX
o Geen maat voor ernst van klinische klachten
- Vernauwing gewrichtsspleet
- Osteofytvorming
- Testen:
o Testbatterij van Sutlive +
o Fabertest +
o Thomastest + (indien flexiecontractuur)
COMPARABLE SIGNS
• Meest gebruikte schaal om coxartrose te vinden op een Rx, mate van degeneratie bepalen:
- Kellgren & lawrence grading scale
o Graad 0
▪ Geen tekens van artrose
▪ No osteoarthritis
o Graad 1
▪ Mogelijks gewrichtsruimtevernauwing
▪ Mogelijks vorming osteofyten
▪ Suspicious for osteoarthritis
o Graad 2
▪ Osteofyten met mogelijks gewrichtsruimtevernauwing
▪ Mild osteoarthritis
o Graad 3
▪ Meerdere osteofyten
▪ Gewrichtsruimtevernauwing
▪ Sclerose
▪ Mogelijks beenderige deformiteiten
▪ Moderate osteoarthritis
4
