Samenvatting Kinder- en Jeugdhulpverlening

1. Algemene inleiding
1.1 Kinder- en jeugdhulpverlening
 Constructen
o Historische basis: elke sector kent een eigen historiek, tradities en interne
dynamiek
o Ontwikkelingen op meerdere vlakken zorgen voor verschuivingen en elke sector
heeft een eigen regelgevend kader
 Doelgroepen
o Kinderen en jongeren met gedrags-, emotionele of psychische problemen
o Kinderen met ontwikkelings- of leerproblemen
o Kinderen met een zintuiglijke, fysieke of meervoudige handicap
o Zieke kinderen
o Kinderen met psychosociale problemen
 Sectoren
o Opvoedingsondersteuning en preventie
 Jeugdhulp en jeugdbescherming (bijzondere jeugdzorg, POS en MOF,
ambulant/residentieel)
 Zorg voor personen met een handicap (ambulant/residentieel)
 Buitengewoon, geïntegreerd en inclusief onderwijs voor kdn/jongeren
met bijzondere noden
 Geestelijke gezondheidszorg voor personen met bijzondere noden
(ambulant/residentieel)
o Specifiek voor kdn en jongeren: integrale jeugdhulp (intersectoriaal)


1.2 Organisatie vd kinder- en jeugdhulpverlening
 Centraal uitgangspunt is dat de maatschappij het overkoepelende werkveld vd
hulpverlening is: het overkoepeld alle andere sectoren
 De maatschappij is evenwel voortdurend in beweging  invloed op
constructen/doelgroepen/sectoren (en dus de hulpverlening)
 Naast maatsch evolutie ook ontwikkelingen op wetensch en organisatorisch vlak
 3 richtinggevende paradigma’s
o Maatschappelijke ontwikkelingen
o Wetenschappelijke ontwikkelingen: ecologisch paradigma (mens als onderdeel
van grotere gehelen)
o Organisatorische ontwikkelingen
 Van een ‘verzorgingsstaat’ naar een ‘participatiemaatschappij’ en een
‘risicomaatschappij’
o Toegenomen aandacht voor diversiteit
o Individualisering
o Globalisering




1

,1.4 Maatschappelijke ontwikkelingen
1.4.1 Van defectparadigma over normalisatieparadigma naar burgerschapsparadigma
 Normalisatieparadigma: mensen met een handicap hebben dezelfde rechten als
iedereen  ze moeten een bestaan kunnen leiden dat “zo dicht mogelijk bij het normale
ligt als maar mogelijk is”
 Burgerschapsparadigma: vertrekt vanuit de assumptie dat iedereen een gelijke status
heeft en iedereen het recht op self-government heeft

1.4.2 QoL: kwaliteit van bestaan als outcome
 Historiek vh concept QoL/ Quality of Life
o Van filosofisch construct naar meetbaar concept bij de algemene bevolking
o “70: aandacht voor concept binnen gezondheidszorg en klinisch werkveld door
stijgende levensverwachting en meer chronische aandoeningen
o “80: introductie vh begrip in de zorg voor personen met een handicap
 Inclusief/volwaardig burgerschap wordt een primair doel, concept QoL
krijgt mee vorm vanuit een ondersteuningsmodel
 QoL wordt nu gezien als
o Sensitizing concept
o Multidimentioneel concept
o Universeel concept
o Subjectief concept
o Dynamisch concept
 8 domeinen, onderverdeeld in 3 hoofdfactoren
o Onafhankelijkheid (persoonlijke ontw en zelfbepaling)
o Sociale participatie (interpersoonlijke relaties, sociale inclusie en rechten)
o Welbevinden (emotioneel, fysiek en materieel welbevinden)
 Ontwikkeling vh concept QoL heeft een impact op
o De betrokkenen  micro-niveau
o De manier waarop zorg/hulpverlening in onze maatsch georganiseerd wordt 
meso-niveau
o Het beleid en de regelgeving  macro-niveau
 Meso
o Centraal gegeven wordt ‘ondersteuning als context voor professionaliteit’
(kwaliteit van bestaan kan slechts verbeteren via individuele meest geschoolde
ondersteuning)
o Het maakt in een organisatie veel verschil of men de focus legt op de kwaliteit vd
zorg of op de kwaliteit vh bestaan
o Aandacht voor QoL consistent doorvoeren doorheen de besluitsvorming
 Mbt de organisatie van wonen en werken
 De opvattingen vd cliënten spelen een belangrijke rol in het vormgeven ve
organisatie
 Nadruk op ondersteuning ipv op zorg
 Macro
o Laatste 40 jaar is er veel gewijzigd op vlak van rechten: algemeen krijgen
individuen meer autonomie en rechten toegeëind (burgerschapsparadigma)



2

, o Beleidsmatig toekennen van rechten is evenwel onvoldoende indien deze niet
vergezeld gaan van mogelijkheden om deze rechten uit te voeren
 QoL kan een kader vormen om deze mogelijkheden te creëren


1.5 Organisatorische ontwikkelingen
1.5.1 Naar een ondersteuningsparadigma
 Van zorg en hulp (aanbodsgestuurd) naar ondersteuning (vraaggestuurd)
 Vanuit specifieke noden hebben sommige mensen tijdelijk/permanent behoefte aan
intensieve, specifieke en deskundige ondersteuning
 Ondersteuning: het verschaffen van middelen en strategieën die de belangen en het
welzijn van personen bevorderen en die resulteren in een grotere zelfstandigheid en
productiviteit, grotere participatie en inclusie, en betere kwaliteit van bestaan
 Wie biedt ondersteuning
o 0e lijn: informele ondersteuning (mantelzorg en zelfhulp)
o 1e lijn: formele laagdrempelige ondersteuning
o 2e lijn: professionele hulpverlening, meestal ambulant of mobiel
o 3e lijn: zeer gespecialiseerde, residentiële hulpverlening
 Vermaatschappelijking: verschuiving binnen de zorg waarbij ernaar gestreefd wordt om
mensen met beperkingen, chronisch zieken,… met al hun mogelijkheden en
kwetsbaarheden een zinvolle plek in de samenleving te laten innemen, hen daarbij te
ondersteunen en zorg zoveel mogelijk geïntegreerd in samenleving te laten verlopen
o Mantelzorg/ondersteuning vanuit de 0e lijn heeft altijd bestaan, nu wordt het
formeel geïntegreerd in een ruimer zorgsysteem
o Aanleiding voor deze tendens
 Meer ontevredenheid over veronderstelde ineffectiviteit vd soc sector
 De zorg uitsluitend in handen geven van professionele krachten is
economisch onhoudbaar en niet wenselijk
 Er is een ander beeld ontstaan vd moderne burger in verzorgingsstaat
o Valkuilen
 Goed uitgebouwde netwerken zijn vooral te vinden bij goed
geïnformeerde, hoger opgeleide en beter gegoede burgers
 Inkrimpen van werkingsmiddelen staat de werking en integratie vd 0e lijn
in de weg  inzetten op gedeelde zorg en vermaatschappelijking mag
nooit gepromoot worden vanuit budgettaire motieven want het is geen
antwoord op schaartste


1.6 Conclusie
 De organisatie vd hulpverlening waar je in terecht komt, is meer dan een
organisatorische constructie
 Maatschappelijke en wetenschappelijke ontwikkelingen geven aanleiding tot specifieke
organisatorische ontwikkelingen in de hulpverlening
 Ze krijgt vorm obv een aantal historische ontwikkelingen en wordt door nieuwe
ontwikkelingen en inzichten voortdurend aangestuurd
o Het gaat over een systeem in beweging


3

,  Het is dus voor alles een sociaal construct




4